Stichting Stadskanaal Rail

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Stichting Stadskanaal Rail
(STAR)
STAR station te Stadskanaal
STAR station te Stadskanaal
Algemene informatie
Land Vlag van Nederland Nederland
Hoofdvestiging Stadskanaal
Actief 1994-heden
Website www.stadskanaalrail.nl
Beheer
Trajecten Veendam – Stadskanaal
Stadskanaal – Musselkanaal
Trajectlengte 26 km
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Stichting Stadskanaal Rail
Veendam - Musselkanaal-Valthermond
STR << richting Zuidbroek
BS2+lBS2+r
STRSTR
ABZg+lxABZgr
BHFexSTR 14,8 Veendam
STRexKDSTe << voormalig depot
BS2lBS2c3
STR+GRZq grens ProRail / STAR
WBRÜCKE Brug over de Ommelanderwijk
BHF 12,5 Wildervank
BRÜCKE2 Viaduct in de helling
HST 8,8 Bareveld
BRÜCKE1 N385 vernieuwde brug over de weg
WBRÜCKE Brug over het Stadskanaal
BRÜCKE N33
BRÜCKE2 Brug met overweg aan beide kanten
eHST 3,2 Stadskanaal Pekelderweg voorheen Boerveenschemond
BRÜCKE2 Brug over de gedempte Boerveenschemond
exSTR+rSTRBSicon .svg naar Emmen - Zwolle en naar Assen opgebroken
exBUEBUEBSicon .svg N378
exWBRÜCKEWBRÜCKEBSicon .svg Brug Gasselternijveensemond (vast)
xABZg+lABZgrKDSTa << spoorhaven
DSTABZg+lSTRr << depot en werkplaats
STRBHFBSicon .svg 0,0 Stadskanaal
STRSTRKDSTa << rijtuigloods en museum
BSicon STRl.svg
STRl +
BSicon ABZgl.svg
ABZgl + ABZg+r
BSicon ABZg+r.svg
ABZg+r +
BSicon .svgABZg+lABZgr
BSicon .svgSTRKDSTe << draaischijf
WBRÜCKE Brug over de Drouwenermond (vast)
eHST 1,5 Stadskanaal Oost
BUE N374
BSicon .svgSTRexKDSTa Philips Stadskanaal
BSicon .svgeBHFexSTR 3,5 Nieuw Buinen
BSicon .svgeABZg+lexSTRr
eHST 6,3 Eerste Exloërmond
BRÜCKE2 Brug over de gedempte 2e Exloërmond (vast)
BHF 8,9 Musselkanaal voorheen Musselkanaal-Valthermond
BSicon .svgeABZglexSTR+r
BSicon .svgENDExeexKDSTe ex Havenspoor
exWBRÜCKE Brug bij IJzeren Klap (vast, zonder rails)
exENDEe

De Stichting Stadskanaal Rail, bekend onder de naam Museumspoorlijn STAR, is op 26 juni 1992 opgericht met als doel het behoud van de historische spoorlijn VeendamStadskanaalMusselkanaal en het exploiteren van een toeristische spoorweg op dit traject. De naam is een knipoog naar de oude Groningsch-Drentsche Spoorwegmaatschappij Stadskanaal-Ter Apel-Rijksgrens.

Geschiedenis[bewerken]

Stationsgebouw van Veendam, gebouwd in 1910 door de NOLS.
Museumspoorlijn STAR in 2001, met locomotieven 'Emma' en 'Anna' te Stadskanaal.
Opening van personenvervoer op het Station Veendam en de spoorlijn Zuidbroek – Veendam.
Loc 52 8060 vertrekt van Stadskanaal naar Veendam.
Loc NS 204 met goederentrein te Stadskanaal.
Gastoptreden van loc NS 162 / WD 70033 te Musselkanaal.
Gastoptreden van loc 7742 van de SHM te Musselkanaal.
Gastoptreden van loc 2454 van de BSH te Wildervank.
Vervoerbewijs STAR, enkele reis voor volwassenen.

Het baanvak tussen Stadskanaal en Veendam is in 1910 aangelegd door de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) en het baanvak tussen Stadskanaal en Musselkanaal in 1924 door de oorspronkelijke STAR, de Groningsch-Drentsche Spoorwegmaatschappij Stadskanaal-Ter Apel-Rijksgrens.

Het had niet veel gescheeld of er was nooit een museumspoorlijn op de Drents / Groningse grens geweest. Als in 1991 niet een aantal fanatiekelingen onder leiding van Theo Euverman aan de bel hadden getrokken, hadden de Nederlandse Spoorwegen de lijn Veendam – Stadskanaal – Nieuw Buinen – Musselkanaal opgebroken.[1]

In 1994 werd het eerste rijvaardige materieel verworven vanuit Zuid-Duitsland. De eerste ritten van de STAR vonden plaats op 18 en 19 juni 1994. De beide stoomlocomotieven waren toen echter nog niet uit Duitsland overgebracht en daarom reed stoomloc 4 van de Museum Buurtspoorweg deze trein. Vanaf het rijseizoen 1995 reden de treinen met eigen locs op de trajecten Veendam – Stadskanaal en Stadskanaal – Musselkanaal.

Van de oude stationsgebouwen was veel gesloopt, waaronder het station Stadskanaal. De STAR bouwde een nieuw stationsgebouw in retro-stijl. Dit werd geopend in 1997. Alleen het oorspronkelijke stationsgebouw van Veendam uit 1910 is bewaard gebleven.

Op 6 januari 2003 werd de STAR eigenaar van de spoorlijn Veendam – Stadskanaal – Musselkanaal. De aankoop, met een totale oppervlakte van bijna 56 hectare, omvat de gehele spoorlijn van de brug over de Ommelanderwijk te Veendam tot en met de brug over de Valthermond te Musselkanaal. Ook grond rond de emplacementen bij de (voormalige) stations langs de spoorlijn zijn hiermee overgedragen.[2]

In 2005 werd het nog bestaande stationsgebouw te Veendam gekocht. Al eerder kon dit gebouw gebruikt en gerestaureerd worden.

Op 18 januari 2008 onthulde gedeputeerde Hans Gerritsen van de provincie Groningen de laatste steen van de nieuwe rijtuigenloods, annex museum.

Koninklijke erkenning[bewerken]

Als in 2002 koningin Beatrix tijdens een officieel bezoek een stoomtreinrit komt maken is dat voor de STAR het bewijs van wat vele bezoekers al jaren weten: de STAR is uitgegroeid tot een erkende museumorganisatie. Behalve "gewone" stoomtreinritten zijn er jaarlijks een aantal evenementen en wordt de expertise van de STAR-medewerkers ook bij andere railmusea ingezet. Ondertussen gaat het restaureren van stoomlocomotieven gewoon door.

Brand[bewerken]

Op 27 augustus 2009 brak brand uit in de werkplaats van de STAR in Stadskanaal, hoogstwaarschijnlijk aangestoken.[3] In het gebouw waren aanwezig de stoomlocomotieven TE-5933, 52 8060, 'Britta' en de diesellocomotieven 609, V53 019, locomotor 320, alsmede twee rijtuigen. De loods en het materieel liepen flinke schade op. Van de stoomlocomotieven TE-5933 en 52 8060 waren de machinistenhuizen volledig uitgebrand en het herstel kostte veel tijd. Mede hierom werd de actie: "Help de S•T•A•R aan stoom" opgezet. De TE-5933 is in het voorjaar van 2010 weer in gebruik genomen. Loc 52 8060 werd daarna hersteld en kwam gereed in 2015. De locs V53 019 en 320 konden kort na de brand weer dienst doen.[4][5] Ook de schade aan de werkplaatsloods is inmiddels hersteld.

Toekomst[bewerken]

De provincie Groningen wil de reguliere treindienst GroningenZuidbroekVeendam, sinds 2011 uitgevoerd door vervoermaatschappij Arriva Personenvervoer Nederland, verlengen naar Stadskanaal. De STAR, eigenaar en huidige gebruiker van alle infrastructuur op de lijn, heeft hierbij laten weten dat haar belangen dienen te worden gerespecteerd. Zij onderschrijft de belangen van een goede verbinding van Stadskanaal naar Groningen, "maar niet ten koste van de eigen unieke museumorganisatie".[6]

De stoomtreinen van museumspoorlijn STAR rijden in oktober 2018 voor het laatst tussen Nieuw-Buinen en Musselkanaal. Door de slechte toestand van de bodem bij Nieuw-Buinen kan STAR de veiligheid niet langer garanderen.[7] Er wordt onderzocht of er hier in de toekomst met spoorfietsen kan worden gereden.

Trajectbeschrijving[bewerken]

  • KM 14,8
    Het Station Veendam heeft één perronspoor, de STAR maakt gebruik het emplacement van spoorbeheerder ProRail.
    • De voormalige loods van Jonker tegenover het STAR station werd tot december 2010 gebruikt voor het stallen van overtollig spoorwegmaterieel. Deze loods is inmiddels ingericht als overdekt busstation en werd op 16 september 2011 in gebruik genomen.
  • KM 12,5
    Het Station Wildervank heeft een emplacement met een kopspoor en een omloopspoor. Er is geen stationsgebouw meer aanwezig.
  • KM 8,8
    De Halte Bareveld heeft een kopspoor.
  • KM 3,2
    Het voormalige Station Stadskanaal Pekelderweg heeft een emplacement met een omloopspoor. Hier is (nog) geen perron aanwezig.
  • KM 0,0
    Het Station Stadskanaal heeft vier perronsporen en uitgebreid emplacement.
  • KM 1,5
    De voormalige Stopplaats Stadskanaal Oost, gelegen bij het centrum van Stadskanaal, heeft geen emplacement. Hier is ook geen perron aanwezig.
  • KM 3,5
    Het voormalige Station Nieuw Buinen heeft een emplacement met een kopspoor en een omloopspoor. Hier is sinds 2018 een perron aanwezig.
  • KM 6,3
    De voormalige Halte Eerste Exloërmond heeft een emplacement met een kopspoor. Hier is geen perron aanwezig.
  • KM 8,9
    Het Station Musselkanaal heeft een perronspoor en een emplacement met een kopspoor en een omloopspoor. Aan het einde van de spoorlijn is een kopspoor.

STARwagon[bewerken]

De STARwagon op het omloopspoor van de voormalige halte Halte Stadskanaal Pekelderweg.

In 2002 werd door Atelier Van Lieshout een goederenwagon, de STARwagon, ingericht als verblijfsruimte met onder meer een werkruimte en een badruimte. Dit kunstobject werd gerealiseerd in opdracht van de herinrichtingscommissie Oost-Groningen en Gronings-Drentse Veenkoloniën. De STARwagon staat opgesteld bij het station Stadskanaal.[8]

Materieel[bewerken]

Museumspoorlijn STAR heeft sinds de oprichting een omvangrijke collectie locomotieven, rijtuigen en goederenwagens opgebouwd. In totaal telt de collectie circa 100 objecten.[9]

De collectie bevat een aantal Nederlandse historische diesellocomotieven, die vroeger bij de Nederlandse Spoorwegen reden. Enkele hiervan zijn of worden teruggebracht in de oorspronkelijke toestand. Ook een aantal stoomlocomotieven, waaronder de TE-5933 (52 5933) in Russische uitvoering en de 52 8060, zijn in zo origineel mogelijke uitvoering gerestaureerd. In de collectie rijtuigen en goederenwagens is er een vaste stam tweeassers en is een serie goederenwagens in historische kleuren geschilderd.

Op 25 september 2012 werd de dieselelektrische loc NS 2278 aan de collectie toegevoegd. Na groot onderhoud en herstel van defecten werd deze op 9 mei 2013 in gebruik genomen.

Op 3 augustus 2017 arriveerde in Stadskanaal de van de Stoom Stichting Nederland in Rotterdam afkomstige vuurloze locomotief 6326, gebouwd in 1913 door Orenstein & Koppel, en oorspronkelijk afkomstig van VOF, Zwijndrecht. Bij de STAR krijgt de bedrijfsvaardige loc (de keuringscertificaten zijn geldig t/m eind 2020) een nieuwe bestemming.[10][11]

Materieeloverzicht[bewerken]

Tractievoertuigen[12][bewerken]

Nummer en Tractie Maatschappij Bouwjaar (fabriek) Opmerkingen Afbeelding
Locomotieven
6326 – Vuurloze locomotief VOF, Zwijndrecht 1913 (Orenstein & Koppel) Vuurloze locomotief 6326.jpg
Loc 1611 – Stoom Göteborg - Borås Järnväg (GBJ) 1917 'Britta' (Vagn & Maskinfabriken Falun)
Loc 50 3645 – Stoom Deutsche Reichsbahn (DR) 1942 (Deutsche Waffen- und Munitionsfabrik (DWM), Posen)
Loc 52 8060 – Stoom Deutsche Reichsbahn (DR) 1943 (Arnold Jung Lokomotivfabrik GmbH, Jungenthal) Stoomlocomotief 52 8060 7 en Sinner ligfiets (26842738588).jpg
Loc 52 8082 – Stoom Deutsche Reichsbahn (DR) 1943 (Oberschlesische Lokomotivwerke AG, Kattowitz)
Loc TE-5933 – Stoom Deutsche Reichsbahn (DR) 1943 (Berliner Maschinenbau-Actien-Gesellschaft BMAG) STAR-TE5933.JPG
Loc 11 'RudolfDieselhydraulisch AkzoNobel 1970 (English Electric) Gesloopt in 2017. STAR Rudolf-III.JPG
Loc DL12 – Dieselhydraulisch Wittlager Kreisbahn 1955 (MaK, Kiel) WK DL1-III.JPG
Loc 14 – Dieselhydraulisch Westfälische Almetalbahn 1955 (MaK, Kiel) WAB 4-III.JPG
Loc V53 019 – Dieselhydraulisch Bremer Stahlwerke 1962 (Klöckner-Humboldt-Deutz AG (KHD), Köln) STAR V53 019-VI.JPG
Loc Kbf 5057 /
BE D 10 – Dieselhydraulisch 'Kof'
Bentheimer Eisenbahn 1943 (Klöckner-Humboldt-Deutz AG (KHD), Köln) STAR D10-III.JPG
Loc 204 – Dieselelektrisch NS 1934 (Werkspoor, Amsterdam) STAR 204-III.JPG
Loc 249 – Dieselelektrisch NS 1935 (Werkspoor, Amsterdam) Stadskanaal de STAR huis-Sik (29168152654).jpg
Loc 353 – Dieselelektrisch NS 1950 (Werkspoor, Amsterdam) Sik 353 en 320 in dubbeltractie.jpg
Loc 609 – Dieselelektrisch NS 1955 (The English Electric Company Ltd (EEC))
Loc 2278 – Dieselelektrisch NS 1957 (Allan Rotterdam) NS 2278-III.JPG
Loc 3 – Elektrisch PEN 1942 (Werkspoor, Amsterdam)
Rijtuigen
Rijtuig B 111 Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) 1913 (onderstel) (Staudinger Waggonfabrik, Borenwald (Studénka, CZ))
Rijtuig B 112 Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) 1914 (onderstel) (Staudinger Waggonfabrik, Borenwald (Studénka, CZ))
Rijtuig BD 113 Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) 1925 (onderstel) (Simmeringer Maschinen- und Waggonbau AG, Wien) 'Rabo-rijtuig' Raborijtuig van de STAR (8012888632).jpg
Rijtuig C 115 Deutsche Bundesbahn (DB) 1928
Rijtuig A 116 Deutsche Bundesbahn (DB) 1929 (Waggon- und Maschinenbau AG, Görlitz) 'Donnerbüchse'
Rijtuig BC 117 Deutsche Reichsbahn (DR) 1929 (Waggonfabrik Uerdingen) 'Donnerbüchse' Donderbus-rijtuig BC 117 (23748013783).jpg
Rijtuig C 120 / 91 626 Au Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1905 (Maschinenfabrik Esslingen) 'Württemberger'
Rijtuig C 121 / 92 457 Kar Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1905 (Waggonfabrik Fuchs, Heidelberg) 'Württemberger'
Rijtuig C 122 / 92 663 Mz Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1906 (Maschinenfabrik Esslingen) 'Württemberger'
Rijtuig C 123 / 95 042 Stg Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1914 (Maschinenfabrik Esslingen) 'Württemberger'
Rijtuig WR 136 / 94 383 Ffm Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W. St.E.B.) 1912 (Badische Waggonfabrik, Rastatt) 'Württemberger'
Rijtuig WR 131 Deutsche Bundesbahn (DB) 1954 (Rathgeber, München)
Rijtuig WR 132 Royal Corps of Transport (RCT) 1965 (Deutsche Waggon und Maschinenfabriken, Berlin) WR132 STAR Stadskanaal 14-10-2017.jpg
Rijtuig B 143 NMBS 1934 (SA Compagnie Centrale de Construction de Haine-Saint-Pierre), ex-NMBS 50 88 202 6 470 - 5, ex-32070- L-rijtuig
Rijtuig BD 144 NMBS 1934 (Ateliers de Godarville), ex-NMBS 50 88 822 6 4 241 - 7, ex-39013 L-rijtuig
Rijtuig WG 151 Deutsche Bundespost (DBP) 1966 (Gebr. Credé & Co GmbH, Kassel) 'Rolstoelrijtuig'
Bagagewagen D 101 Deutsche Bundesbahn (DB) 'Pwg' STAR D101 Stadskanaal.jpg
Verblijfswagen D 281 Deutsche Reichsbahn (DR) 1928 (Hannoversche Waggonfabrik AG (HAWA), Hannover) 'Donnerbüchse'
Bagagerijtuig D 285 NS 1932 (Beijnes, Haarlem); ex-NS DIV 6065 'Stalen D' STAR D285 Stalen D.jpg

Voorts nog 63 goederenwagens.[12]

Literatuur[bewerken]

  • Anneke Huyser: Van NOLS tot S•T•A•R - Uitgegeven door Stichting Stadskanaal Rail en Uitgeverij De Wijze Kater 2002. ISBN 90-5111-002-2

Zie ook[bewerken]

Foto's[bewerken]

Referenties[bewerken]

Externe links[bewerken]