Museum Buurtspoorweg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Museum Buurtspoorweg (MBS)
Station Haaksbergen
Station Haaksbergen
Algemene informatie
Land Vlag van Nederland Nederland
Hoofdvestiging Haaksbergen
Actief 1967-heden
Website [1]
Beheer
Trajecten Haaksbergen - Boekelo
Trajectlengte 7,5
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Traject
exSTR van Groenlo
KBHFxa 22,7 Haaksbergen (Hbg)
KMW 25,2 Laantje van Jordaan
KBSTlABZlgBSicon .svg 25,8 Aansluiting Stepelo Sinds 2001
WBRÜCKE1 26,4 Hagmolenbeek
BSicon .svgeABZlfexKBSTr 27,1 Aansluiting KNZ
HST 27,8 Zoutindustrie (Zid)
WBRÜCKE1 28,8 Boekelerbeek
BHF 29,5 Boekelo (Bko)
exKBSTleABZlgBSicon .svg 29,6 Aansluiting Texoprint Tot 2002
WBRÜCKE2 30,0 Teesinkbeek
STRrgxABZrfBSicon .svg naar Enschede Opgebroken bij aanleg van A35 (1975)
ENDExeexSTR{{{3}}}
exSTRexSKRZ-MoBSicon .svg A35 Herstel van de lijn naar Hengelo werd overwogen
exHSTexHSTBSicon .svg Usselo / Twekkelo
exHSTexSTRBSicon .svg Enschede Rembrandtlaan
exSTRrfexSTRBSicon .svg naar Enschede-Aansluiting
BSicon .svgexSTR+GRZqBSicon .svg ↓Einde spoorlijn tot maart 2014
BSicon .svgexDSTBSicon .svg Omloopspoor Opgebroken in maart 2014
BSicon .svgexABZlfexKDSTr Raccordement Akzo Nobel Opgebroken in maart 2014
BSicon .svgENDExaBSicon .svg Einde spoorlijn vanaf maart 2014
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Twentekanaal
BSicon .svgeHSTBSicon .svg - Hengelosche Bad- en Zweminrichting
ABZrgxABZrfBSicon .svg Verbindingsspoor naar Zutphen - Glanerbeek
BSicon .svgexKBHFeBSicon .svg 36,0 Hengelo GOLS

De Stichting Museum Buurtspoorweg (MBS) exploiteert een museumspoorlijn tussen Haaksbergen en Boekelo (gemeente Enschede). De stichting werd op 21 februari 1967 opgericht en verkreeg op 23 juni 1989 als eerste spoorwegmaatschappij naast de Nederlandse Spoorwegen, een vervoersconcessie voor het baanvak Haaksbergen – Boekelo.

Geschiedenis[bewerken]

Station Boekelo in 1985.
Cockerill-loc 2, met staande ketel, nog in de eerdere rode uitvoering; 1998.
Locomotief 6 'Magda' bij bij de waterkolom in Haaksbergen; 2016.
Loc MBS 8 (No. 7853) in herfstsfeer te Boekelo; 2009.

Nadat de Ahaus-Enscheder Eisenbahn, voorloper van de nog steeds bestaande Ahaus Alstätter Eisenbahn (AAE), in september 1966 het reizigersvervoer tussen Ahaus en Alstätte (Duitsland) staakte, verwierf het Comité Vrienden van het Trammuseum het laatste motorrijtuig van de AEE. Dit CvTM was opgericht in 1964 en had zijn depot op het terrein van de voormalige gasfabriek Enschede. De gasfabriek had een aansluiting op het station Enschede Zuid. Aanvankelijk werden ook elektrische trams verworven of onderdak geboden,[1] maar vanaf 1971 concentreerde men zich op lokaalspoormaterieel.[2] In latere jaren werd veel materieel verworven (en deels weer afgestoten). Op 10 mei 1969 vond de eerste open dag plaats, waarbij ritten op het traject Enschede-Zuid – Broekheurne Grens werden gemaakt.

Toen de lijn naar Broekheurne in 1970 door de NS werd opgebroken, verplaatsten de activiteiten van de MBS zich naar de spoorlijn Enschede Noord – Boekelo – Haaksbergen, onderdeel van het oude GOLS-spoorwegnet. Vanaf augustus 1971 werden regelmatig ritten gemaakt. De in 1975 aangelegde Rijksweg 35 doorkruiste de spoorlijn tussen Boekelo en Enschede, met als gevolg dat de MBS-spoorlijn in 1974 afgescheiden werd van het landelijke spoorwegnet en alleen het traject Boekelo – Haaksbergen overbleef.

In de jaren die volgden werden vele projecten voltooid, zoals de aanleg van een draaischijf (afkomstig uit Goor), onderhoudsdepot, locloods, kruisingspoor bij de halte Zoutindustrie, kruisingspoor in Boekelo, aanleg van een waterkolom te Haaksbergen en aanleg van een opstelspoor in de buurtschap Stepelo. Dit alles maakte dat de MBS uitgroeide van een trein met één stoomloc tot een compleet spoorwegmuseum.

In de jaren negentig werden al diverse plannen voor de heraanleg van de spoorlijn tussen Boekelo en Hengelo gemaakt.

In 2007 bestond de stichting 40 jaar. Tijdens het Pinksterfestival werd er groot uitgepakt en werd onder andere een replica van een antieke Engelse stoomlocomotief naar Haaksbergen gehaald.

De MBS heeft in 2008 een masterplan ontwikkeld. In september 2008 werden de uitbreidingsplannen door de voorzitter van de MBS geconcretiseerd gepresenteerd. Onderdeel hiervan was het opnieuw aanleggen van de spoorlijn van Boekelo door Twekkelo naar Hengelo. Om uitsluitend dienst te doen als toeristische voorziening bleek het aanleggen en exploiteren van de spoorlijn geen haalbare kaart.[3] In januari 2014 ging er een definitieve streep door deze plannen. De NS stootte het Akzo-spoor (onderdeel van deze lijn) af en AkzoNobel wilde dat niet overnemen, waarna dit werd opgebroken.

In 2009 werd een mijlpaal in de historie van de MBS bereikt. Tijdens het Pinksterfestival werd door het herindienststellen van loc 2, voor het eerst sinds de oprichting, met vijf eigen stoomlocomotieven gereden. De MBS beschikt nu over vijf bedrijfsvaardige stoomlocomotieven en zeven bedrijfsvaardige diesellocomotieven.

Vanaf 2017 zal de spoorlijn Haaksbergen – Boekelo worden doorsneden door de vernieuwde Twenteroute. De rijksweg wordt onder het spoor door geleid.

Op 21 februari 2017 bestond de Museum Buurtspoorweg (MBS) precies 50 jaar. Dit jubileum wordt gevierd met diverse evenementen.

Spoorlijn[bewerken]

De spoorlijn van de MBS ligt tussen Haaksbergen en Boekelo en is ruim zeven kilometer lang. Hierna een beschrijving van de spoorlijn, aan de hand van de hectometerpaaltjes.

  • KM 22,576
    Locomotievenloods met kolenbunker, draaischijf en waterkolom.
  • KM 22,726 Haaksbergen (Hbg)
    Het station in Haaksbergen dateert uit 1884 en werd in de jaren daarna uitgebreid tot de huidige situatie. Gesloten voor reizigersvervoer op 3 oktober 1937 en voor goederenvervoer op 28 mei 1972. In Haaksbergen waren diverse aansluitingen voor fabrieken. Sinds 15 augustus 1985 is het gebouw in handen van de MBS. Het emplacement werd door de MBS opnieuw ingericht.
  • KM 25,272 Laantje van Jordaan
    Dit deel van het traject ligt in het bos en is genoemd naar textielfabrikant Jordaan, die hier zijn huis had.
  • KM 25,865 Aansluiting Stepelo
    Bij de kruising met de Geukerdijk werd in 2001 een opstelspoor gerealiseerd voor het vervoer van goederen.
  • KM 26,423
    Stalen brug over de Hagmolenbeek met 4,0 m spanwijdte.
  • KM 27,177
    Voormalige spooraansluiting Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie van 1918 tot 1958. De fabriek werd in 1958 verplaatst naar Hengelo.
  • KM 27,753 Zoutindustrie (Zid)
    Halte met kruisingspoor, geopend op 1 september 1918 als overweghalte voor arbeiders van de fabriek. Later omgedoopt in Boekelo Bad (Bkd), tegenwoordig heeft de halte weer haar oude naam terug. Vanaf Zid tot Bko staan telegraafpalen langs de spoorlijn.
  • KM 28,155
    Stalen brug over een waterleiding met 4,0 m spanwijdte.
  • KM 28,497
    Stalen brug over een waterleiding met 2,0 m spanwijdte.
  • KM 28,860
    Stalen brug over de Boekelerbeek met 10,0 m spanwijdte.
  • KM 29,148
    Stalen brug over een waterleiding met 1,5 m spanwijdte.
  • KM 29,475 Boekelo (Bko)
    Het station is niet in eigendom van de MBS. Gesloten voor reizigersvervoer op 3 oktober 1937, voor goederen op 28 mei 1972. De MBS bouwde hier in 1986 een rijtuigenloods en een draaischijf (afkomstig uit Arnhem). De loods werd in 2002 vervangen door een stenen loods. Boekelo had van 1888 tot 2002 een spooraansluiting voor de Texoprint (nu woonwijk de Blekerij).
  • KM 30,028
    Stalen brug over de Teesinkbeek met een spanwijdte van 2,0 m.

Nederlandse diesellocomotieven[bewerken]

De stichting beschikt over de meest uitgebreide collectie van kleine Nederlandse diesellocomotieven die bij NS dienst hebben gedaan. Hiertoe behoren o.a, twee oersikken (NS 100), waarvan er één bedrijfsvaardig is.

Sinds september 1991 zijn er ook sikken (NS 200) aanwezig. Hiervan zijn er drie overgenomen van enkele spooraannemers en een is er overgenomen van Pakhoed in Rotterdam.

De NS 451, de enige loc van deze serie die is overgebleven, is sinds september 1972 bij de MBS.

Sinds april 2007 beschikt de MBS ook over een locomotief uit de serie NS 600. Dit loctype deed tot 28 mei 1972 veel dienst in de goederentreinkonvooien tussen Haaksbergen en Enschede Noord.

Materieeloverzicht[bewerken]

Overzicht grotendeels ontleend aan de Nederlandse Museummaterieel Database.[4]
† = Niet meer bij MBS aanwezig.

Tractievoertuigen[bewerken]

Nummer Maatschappijnummer en naam Tractie Bouwjaar - fabriek Opmerkingen Afbeelding
Locomotieven
Loc 1 † Carisborg 32 Stoom 1909 - Cockerill (B) Loc is gebouwd voor de Sphinx in Maastricht. In 1952 werd ze verkocht aan de N.V. Maatschappij tot exploitatie van bruinkolenvelden Carisborg in Treebeek. Hier werd in 1962 een nieuwe ketel ingebouwd. In 1969 werd de loc gekocht door de MBS en over de weg naar de gasfabriek in Enschede gebracht. Zij is slechts eenmaal, op 10 mei 1969, onder stoom geweest. De loc is gesloopt in 1970.[2]
Loc 2 Zuid Chemie / 't Veulentje Stoom 1926 - Cockerill (B) Locomotief met verticale ketel. In dienst gesteld bij de Zuid Chemie in Sas van Gent. 1969 geschonken aan de MBS. In dienst gesteld in rode kleur in 1981. Buiten dienst in 2003. De loc werd in 2009 voorzien van een nieuwe ketel en nu groen geschilderd. A-status MBS loc 2.JPG
Loc 3 KPEV Hannover 1702 / T3 Stoom 1896 - Union Giesserei Königsberg (D) Bij de KPEV in dienst gesteld in 1896 met nummer Hannover 1702. Later vernummerd in Hannover 6103. De locomotief wordt in 1920 voor de vorming van de Deutsche Reichsbahn Gesellschaft verkocht aan de kalimijn Hansa te Bokeloh. In 1973 wordt tijdschrift Eisenbahn Kurier eigenaar van de locomotief. Deze kreeg toen het fictieve nummer DRG 89 7220. In 1975 werd de locomotief aangekocht door de MBS.[5]
Loc 4 KDH 4 / DHE 353 Stoom 1925 - Hannoversche Maschinenbau AG (D) Loc is in 1925 gebouwd voor de Kleinbahn Delmenhorst - Harpstedt met nummer 4. In 1949 vernummerd in DHE 353. De loc is op 21 juli 1968 van de Delmenhorst-Harpstedter Eisenbahn gekocht. Loc 4 heeft van 1970 tot 1997 dienst gedaan voor de MBS MBS Loc 4.jpg
Loc 5 † NSMS 1 Stoom 1929 - SA des Ateliers de construction de La Meuse (B) 3252 Deze drieassige locomotief was in gebruik als locomotief 1 bij de Nederlandse Stikstof Maatschappij te Sluiskil. Zij werd gekocht door zowel de SHM als MBS, maar ging naar de SHM. Het eigendomsrecht werd in 1973 afgestaan aan de Museumstoomtram.[5] SHM Loc 5.jpg
Loc 5 TWE 19 TWE/KKB/JKB 152 / ELNA Stoom 1927 - Henschel & Sohn, Kassel (D) Deze locomotief is van type ELNA 5. Hij werd afgeleverd aan de Teutoburger Wald-Eisenbahn en reed daar tot 1956 onder nummer 19. Vervolgens werd de loc vernummerd naar 152 en kwam in dienst bij de Kleinbahn Kaldenkirchen - Brüggen. Van 1959 tot 1972 reed de loc bij de Jülicher Kreisbahn, waarna ze naar de MBS kwam. Na restauratie in 1995 in blauwe kleur in dienst gesteld.[5] MBS Elna 5.jpg
Loc 6 † CFA 11, Sas van Gent Stoom 1928 - SA des Ateliers de Construction de la Meuse (B) Oorspronkelijk gebouwd als metersporige locomotief voor de Chemin de Fer d'Artois (F). Deze lijn werd in 1932 gesloten, waarna de locomotief in België terecht kwam. In 1944 werd de loc door het United States Army Transportation Corps (USATC) verbouwd tot een normaalsporige rangeerlocomotief. Zij deed hierna dienst in de haven van Antwerpen. Later ging de locomotief naar de suikerfabriek van Sas van Gent. In 1971 naar de SHM.[5] Gesloopt in 1977.
Loc 6 Magda Stoom 1925 - SA des Ateliers de Construction de la Meuse (B) 3176 Gebouwd voor Metallurgie Hoboken-Overpelt. Laatste commerciële eigenaar was Radium-fabriek Olen. Daarna onder nummer 2 en naam Magda ingezet bij de Toeristische Trein Zolder. In 1995 ging de loc naar de MBS. Na restauratie in 1999 in gele kleur van de NCS in dienst gesteld.[6] MBS Loc 6.jpg
Loc 7 SS 657 / Kikker Stoom 1901 - Machinefabriek Breda, voorheen Backer & Rueb De SS 657 werd in augustus 1901 bij de Staatsspoorwegen in dienst gesteld. De loc werd in 1920 vernummerd in NS 8107. In juli 1952 werd de NS 8107 verkocht aan de Verenigde Coöperatieve Suikerfabrieken in Roosendaal. Hier werd ze nummer 3. In mei 1968 werd ze aan de MBS geschonken en aansluitend per dieplader naar Hengelo gebracht. De loc werd op 17 juni 1987 na restauratie weer als SS 657 in dienst gesteld. In 1988-1989 kreeg ze een nieuwe ketel, gemaakt door Stork Ketels in Hengelo. In 2017 kreeg de loc groot onderhoud. A-status MBS loc SS 657 op station Boekelo.jpg
Loc 8 7853 / Tigerli / Navizence Stoom 1910 - Schweizerische Lokomotiv- und Maschinenfabrik (SLM), Winterthur (CH) Deze locomotief is in 1910 gebouwd voor de Alusuisse in Chippis (CH) met de naam 'Navizence'. De loc is van het Zwitserse type E/E3. Bij de Alusuisse bleef de loc rangeren tot 1982. In dit jaar werd ze verkocht aan het Landesmuseum für Technik und Arbeit in Mannheim (D). Door een tip kwam de MBS de loc op het spoor en door een schenking werd ze voor de MBS gekocht in 1996. De loc komt overeen met de twee locomotieven NS 7850 die na de oorlog enkele jaren in de haven van Rotterdam hebben gereden. Na restauratie in 2005 in zwarte kleur van de SBB in dienst gesteld. MBS Loc 8.JPG
Loc 10 Nijverdal Diesel 1935 - Orenstein & Koppel (D) A-status
Loc 11 NS 451 / Brommer Diesel 1956 - Werkspoor, Amsterdam NS lokaalspoordiesellocomotief speciaal gebouwd voor de tramlijnen van de WSM in het Westland en de NTM in Friesland. In 1972 door de MBS gekocht. A-status MBS loc 451.jpg
Loc 12 Rij-ijzer / 't Gekje Diesel 1920 - Orenstein & Koppel (D) B-status
Loc 13 † Akzo Hengelo Diesel 1957 - Orenstein & Koppel (D) Gesloopt
Loc 13 Harculo Diesel 1954 - Orenstein & Koppel (D)
Loc 14 NS 145 / Oersik Diesel 1932 - Werkspoor, Amsterdam
Loc 15 NS 125 / Oersik / IJC 2 Diesel 1931 - Werkspoor, Amsterdam
Loc 16 NS 293 / Sik / NOM 800 Diesel 1938 - NS Centrale Werkplaats Zwolle NS locomotor gebouwd voor rangeer-en konvooidiensten. In 1942 via Winterswijk naar Duitsland verhuurd. Na 1945 terug bij NS. Deze locomotor werd in 1952 verkocht aan 'Pakhuismeesteren van de Thee' in Rotterdam. 1991 geschonken door door Pakhoed aan de MBS. Sinds 2011 rijdt ze weer in haar rode Pakhoed-uiterlijk rond.
Loc 17 NS 259 / Sik Diesel 1936 - Werkspoor, Amsterdam Sik 259 Boekelo.JPG
Loc 18 NS 368 / Kraansik Diesel 1951 - Werkspoor, Amsterdam
Loc 19 NS 242 / Kraansik Diesel 1935 - Werkspoor, Amsterdam
Loc 20 NS 660 / Hippel / Bakkie Diesel 1956 - The English Electric Company (UK) Rangeerlocomotief serie NS 600. De loc is in 2007 door Railion aan de MBS geschonken. Sinds 2016 is de loc rijvaardig.
Motorrijtuigen
M1 † Meppen-Haselünner Eisenbahn (MHE) - 1933 - Triebwagen- und Waggonfabrik Wismar (D) 1933 besteld door Bentheimer Eisenbahn voor de Meppen-Haselünner Eisenbahn. Daar buiten dienst gesteld in 1965 en in 1967 verkocht aan de MBS. Op 3 mei 1971 verbrand in de kolenloods van de gasfabriek.
M21 † Bremervörde-Osterholzer Eisenbahn (BOE) - 1934 - Gothaer Waggonfabrik (D) Gebouwd voor de Bremervörde-Osterholzer Eisenbahn. In 1956 verkocht aan de Ankum-Bersenbrücker Eisenbahn. In 1963 verkocht aan de Ahaus-Enscheder Eisenbahn (10). In 1998 naar de Delmenhorst-Harpstedter Eisenbahn Freunde en van daar in 2004 naar de Steinhuder Meer-Bahn. In 2015 naar Gotha.
M22 † Elmshorn-Barmstedt-Oldesloer Eisenbahn (EBOE) - 1936 - Gothaer Waggonfabrik (D) Motorwagen in 1970 gekocht van Elmshorn-Barmstedt-Oldesloer Eisenbahn. In 1973 afgevoerd naar Jan de Sloper in Enschede en daar 1985 gesloopt.
M22 † Kleinbahn Wittingen-Oebisfelde (KWO) - 1933 - Gothaer Waggonfabrik (D) Motorwagen in 1973 gekocht van de Osthannoversche Eisenbahnen. In 1990 naar Arbeitsgemeinschaft Verkehrsfreunde Lüneburg.
M23 † Schleswiger Kreisbahn - 1925 - Linke-Hofmann-Lauchhammer (D) Motorwagen in 1972 gekocht van de Schleswiger Kreisbahn. In 1976 naar CFV3V. In 2007 verkocht aan een privépersoon in Wilhelmshaven.
Railbus 25
(v.h. 20)
Kleinbahn Delmenhorst - Harpstedt (KDH) T1 / DHE T148 / Wismar Benzine 1936 - Triebwagen- und Waggonfabrik Wismar (D) Wismarer Schienenbus gebouwd voor de Kleinbahn Delmenhorst - Harpstedt, nr. T1. 1948 vernummerd in DHE T 148. Op 22 februari 1968 verkocht aan de MBS. Op 22 juli 1968 via de hoofdlijn van Harpstedt naar Enschede. Op 10 mei 1969 enkele ritten naar Broekheurne gemaakt. in 1971 buiten dienst gesteld. Gerestaureerd en als Kleinbahn Delmenhorst - Harpstedt T1 in dienst sinds 2014. B-status Wismarer Schienenbus DHE T1 Boekelo.JPG
Trams
HTM 164 † HTM Elektrisch 1908 - Allan In 1971 naar de Tramweg-Stichting in Den Haag.[7] OV-museum Den Haag.jpg
RET 470 † RET Elektrisch 1929 - Allan In 1971 door brand te Enschede verwoest.[8]

Rijtuigen en wagens[bewerken]

Nummer Maatschappijnummer of type Bouwjaar - fabriek Opmerkingen Afbeelding
Rijtuig 28 (AB28) † SS 7516 1920 - Van der Zypen und Charlier (D) In 2001 naar de SGB.
Rijtuig 29 (AD29) † NMBS 42239 1935 - Société Anglo-Franco-Belge de Matériel de Chemins de Fer (B) In 2000 overgenomen van de Stoomtrein Goes - Borsele. Verkocht aan Stoomcentrum Maldegem (B) in 2014.
Rijtuig 30 (C30) DRG 81692 1922 - Waggon & Maschinenbau AG (Wumag) (D) Bij de Deutsche Reichsbahn in dienst gesteld in 1922 als CiD 81692. In 1958 verkocht aan de Vorwohle-Emmerthaler Eisenbahn onder nummer Bi30. Hier werd het een motorwagenaanhangrijtuig. In 1966 verkocht aan de Meppen-Haselünner Eisenbahn onder nummer Bi 30. In 1971 verkocht aan de MBS.
Rijtuig 31 (BC31) KCN BCi 1 1903 - Waggon- und Maschinenfabrik AG, vormals Busch (D) Rijtuig 31 werd in 1903 gebouwd voor de Kleinbahn Cassel-Naumburg. In 1949 voorzien van nieuwe wagenbak en voorzien van grote zakramen in plaats van 3 smalle ramen. Op 8 april 1969 verkocht aan de MBS. Verhuurd geweest aan de Stoomtram Hoorn-Medemblik van 1971 tot 1980.
Rijtuig 32 (B32) ÖBB 37120 1930 - Grazer Waggonfabrik (A) Rijtuig type N 28, gebouwd in 1930 bij de Grazer Waggonfabrik voor de BBÖ en in dienst gesteld met nummer Ci32 243. in 1938 aan de DRG met nummer 206480. In 1945 als ÖBB Bi 37120. In 1982 verkocht aan privépersoon voor de Toeristische Trein Zolder (B). In 1996 verkocht aan de MBS.
Rijtuig 33 (C33) HSM C 1237 1915 - Düsseldorfer Eisenbahnbedarf AG, vorm. Carl Weyer & Cie (D) Rijtuig nr. C 1237 van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) maakte deel uit van een levering van 45 lokaalspoorrijtuigen. De rijtuigbak is in 2012 door de MBS verworven en verrijdbaar gemaakt door haar tijdelijk op te slaan op het rijtuigonderstel MBS nr. 39.
Rijtuig 34 (B34) NCS B 101 1897 - Centrale Werkplaatsen NCS, Utrecht Dit rijtuig uit 1897 maakte deel uit van een kleine serie lokaalspoorrijtuigen van slechts drie stuks. Ingericht als luxe rijtuigen voor de dienst op de lokaalspoorlijnen van Utrecht naar Baarn en Zeist. De rijtuigbak is in 2012 door de MBS verworven en is verrijdbaar gemaakt door haar tijdelijk op te slaan op het rijtuigonderstel MBS nr. 40.
Rijtuig 35 (CD35) BLE BD 25 1907 - Maschinenfabrik Augsburg-Nürnberg AG (MAN) (D) In 1907 gebouwd voor de Freien Grunder Eisenbahn (in de buurt van Siegen) met nummer 1. In 1952 verkocht aan de Butzbach-Licher Eisenbahn met nummer 25. In de jaren 50 voorzien van een geheel gelaste wagenbak. De wagen was voorzien van een bagageafdeling, een toilet, een conducteurscoupé en 30 zitplaatsen. 1971 verkocht aan de MBS en in 1973 in dienst met nummer CD35. In 2000 verbouwd tot invalidenrijtuig.
Rijtuig 36 (C36) BLE B 26 1901 - Beuchelt & Co. (D) In 1901 gebouwd voor de Braunschweig-Schöninger Eisenbahn met nummer Ci32. In 1952 verkocht aan Butzbach-Licher Eisenbahn met nummer 26. In jaren 50 voorzien van geheel gelaste wagenbak voor 50 personen in Butzbach-Ost. In 1971 verkocht aan MBS. In dienst met nummer C36 in 1972.
Rijtuig 37 (C37) BLE B 27 1889 - Waggon & Maschinenbau AG (Wumag) (D) Gebouwd in 1889 voor de Braunschweig-Schöninger Eisenbahn met nummer Ci3. In 1952 verkocht aan de Butzbach-Licher Eisenbahn met nummer 27. In jaren 50 voorzien van geheel gelaste wagenbak voor 70 personen in Butzbach-Ost. Hierbij werd het frame ook verlengd. In 1971 verkocht aan MBS. In 1972 in dienst met nummer C37. In 2013, 2016 en 2017 verhuurd aan Stoomtram Hoorn-Medemblik.
Rijtuig 38 (C38) KCN Ci 8 1911 - Waggonfabrik P. Herbrand & Cie., Köln-Ehrenfeld (D) Gebouwd voor de Kiel-Schönberger Eisenbahn. In 1937 verkocht aan de Kleinbahn Kassel-Naumburg met nummer 8. In 1957 van nieuwe wagenbak voorzien. Op 8 april 1969 verkocht aan de MBS.
Rijtuig 39 MK plukonderstel 1908 - Van der Zypen und Charlier (D)
Rijtuig 40 NMBS GCI-plukonderstel 1910 - Les Ateliers Métallurgiques (B)
Rijtuig 41 (B41) BE C2i 341 1920 - Harkort, Duisburg (D) Rijtuig in 1948 opgebouwd op een onderstel van een drieassige goederenwagen bij Waggonbau Graaff in Elze/Hannover. Bij Bentheimer Eisenbahn in dienst als 341. In 1970 verkocht aan de MBS.
Rijtuig 42 (CR42) † BE C2i 342 1920 - Harkort, Duisburg (D) Rijtuig in 1948 opgebouwd op een onderstel van een drieassige goederenwagen bij Waggonbau Graaff in Elze/Hannover. Bij de Bentheimer Eisenbahn in dienst als 342. In 1965 naar de Meppen-Haselünner Eisenbahn. 1971 verkocht aan Stoomtram Hoorn-Medemblik. In 1996 van SHM. In 1998 naar DHEF Harpstedt (D). 2004 naar Graf MEC Nordhorn.
Rijtuig 42 (BC42) NCS BC 104 1901 - J.J. Beijnes, Haarlem B-status. Het rijtuig is sinds 1989 bij de MBS. Het rijtuig heeft 56 zitplaatsen en is een van de zeer weinige NCS rijtuigen die bewaard is gebleven. Het rijtuig staat in het museumdepot in Boekelo en wacht op algeheel herstel. Het rijtuig heeft een B status.
Rijtuig 43 (B43) NCS B 118 1904 - Centrale Werkplaatsen NCS, Utrecht Het rijtuig kwam in 1989 bij de MBS. Het rijtuig heeft 56 zitplaatsen. Het rijtuig staat in het museumdepot in Boekelo en wacht op algeheel herstel.
Rijtuig 44 (WR44) BE BCi 204 1929 - Waggon und Triebwagenfabrik Wismar (D) Bij de Bentheimer Eisenbahn in 1929 onder nummer 204 in dienst gesteld. 1959 gemoderniseerd in werkplaats Neuenhaus. 1975 verkocht aan de MBS en doorverkocht aan de VSM. Bij VSM nr. BR 482. 1988 teruggekocht en onder AR 44 sinds 2002 in dienst bij de MBS.
Rijtuig 45 (C45) HSM C 905 1904 - Werkspoor, Amsterdam 4-assig lokaalspoorrijtuig, geleverd in 1904 aan de HSM met nummer 905. In 1915 vernummerd in HSM 2905. Bij de NS kreeg het nummer NS 405 en werd het verbouwd tot werkwagen achter een ongevallenkraan. In 1969 verkocht aan de Stoomtram Hoorn-Medemblik. In 1971 geruild tegen de Belgische tramloc 6 'Artesië'. Sinds 2004 in dienst als HSM 905. Het rijtuig heeft een A-status.
Rijtuig 46 (C46) NMBS 95703 1910 - Compagnie Centrale de Construction (B) GCI. De MBS heeft in 1974 drie derdeklas rijtuigen en een bijpassende bagagewagen (nr. 58) verworven. Door een materieelruil met de DHEF te Harpstedt in 1998, kon de MBS-treinstam met een origineel AB-rijtuig (eerste en tweede klasse) gecompleteerd worden (nr. 49). Het materieel verkeert nog in volledig originele staat van begin 1900, slechts de olie-/ gasverlichting is in de loop der jaren omgebouwd naar elektrisch licht. De nummers 46, 47 en 48 worden ingezet in de treindienst.
Rijtuig 47 (C47) NMBS 96704 1909 - Les Ateliers du Roeulx (B) GCI. De MBS heeft in 1974 drie derdeklas rijtuigen en een bijpassende bagagewagen (nr. 58) verworven. Door een materieelruil met de DHEF te Harpstedt in 1998, kon de MBS-treinstam met een origineel AB-rijtuig (eerste en tweede klasse) gecompleteerd worden (nr. 49). Het materieel verkeert nog in volledig originele staat van begin 1900, slechts de olie-/ gasverlichting is in de loop der jaren omgebouwd naar elektrisch licht. De nummers 46, 47 en 48 worden ingezet in de treindienst. Met de restauratie van rijtuig C 47 was reeds in de jaren zeventig een begin gemaakt. Zo'n 40 jaar later is het rijtuig in de periode 2013-2015 met eigen middelen geheel gerestaureerd en in 2015 in dienst gesteld.
Rijtuig 48 (C48) NMBS 96819 1905 - Usines Ragheno (B) GCI. De MBS heeft in 1974 drie derdeklas rijtuigen en een bijpassende bagagewagen (nr. 58) verworven. Door een materieelruil met de DHEF te Harpstedt in 1998, kon de MBS-treinstam met een origineel AB-rijtuig (eerste en tweede klasse) gecompleteerd worden (nr. 49). Het materieel verkeert nog in volledig originele staat van begin 1900, slechts de olie-/ gasverlichting is in de loop der jaren omgebouwd naar elektrisch licht. De nummers 46, 47 en 48 worden ingezet in de treindienst.
Rijtuig 49 (C 49) † MHE 1952 - Talbot, Aachen (D) In 1973 overgenomen van de Meppen-Haselünner Eisenbahn. In dienst gesteld als verrijdbaar plaatskaartenkantoor aan de Rembrandtlaan in Enschede. Later als wachtkamer in gebruik. Gesloopt in 1980.
Rijtuig 49 (AB49) NMBS 91854 1908 - SA des Forges et Ateliers de Seneffe (B) GCI. MBS heeft in 1974 drie derdeklas rijtuigen (nrs. 46 t/m 48) en een bijpassende bagagewagen (nr. 58) verworven. Door materieelruil met de Duitse collega's van de DHEF te Harpstedt in 1998, kon de MBS-treinstam met een origineel AB-rijtuig (eerste en tweede klasse) gecompleteerd worden (nr. 49). De nummers 49 en 58 zijn nog niet dienstvaardig opgesteld in het Museumdepot te Boekelo. Ten behoeve van onderdelenvoorziening is in 1991 een GCI-onderstel (MBS nr. 40) overgenomen van de SGB. Dit rijtuig is dus oorspronkelijk eigendom geweest van de NMBS (B) en kwam via het VVM-Schönberger Strand (D) en de DHEF Harpstedt (D) terecht bij de MBS (NL).[9] MBS GCI-rijtuig AB49.jpg
Rijtuig 301 † BE 1930 - Waggonfabrik Uerdingen (D) In 1975 van Bentheimer Eisenbahn en in 1976 door verkocht aan SSTT, gesloopt in 1983.
Rijtuig 302 † BE 1931 - Talbot, Aachen (D) In 1975 van Bentheimer Eisenbahn en in 1976 door verkocht aan SSTT, gesloopt in 1983.
Rijtuig 303 † BE 1930 - Westwaggon, Köln (D) In 1975 van Bentheimer Eisenbahn en in 1976 door verkocht aan SSTT, gesloopt in 1983.
Post/bagagewagens
Post/bagagewagen 51 (PD51) KKB PwPost 1 1900 - Waggonfabrik Uerdingen (D) Post-bagagewagen gebouwd voor de Kleinbahn Kaldenkirchen-Bruggen. In 1930 verbouwd tot gereedschapwagen en vernummerd in G21. In 1990 verkocht aan privépersoon voor de MBS en overgebracht naar Blerick. De wagen werdt in 1998 nog over de hoofdlijn overgebracht naar Amsterdam. In 2000 overgebracht naar Haaksbergen.
Begeleidingswagen 55 NS Dg 2682 1958 - NS Centrale Werkplaats Amersfoort (bovenbouw) Goederentrein bagagewagen gebouwd door de Centrale Werkplaats Amersfoort in 1958. Bovenbouw gebouwd op een oud onderstel uit 1905. De Dg, spoorterm, is vanaf 1954 tot 1980 in dienst geweest als bagagewagen in goederentreinen. In 1980 heeft de MBS haar van de NS kunnen kopen. Bij de MBS is de D55 in gebruik als verblijfswagen voor de werktreinen en wordt zij ingezet als Dg in de historische goederentrein.
Post/bagagewagen 56 (PD56) MHE PwPost 16 1905 - Van der Zypen und Charlier (D) Post-bagagewagen gebouwd voor de Meppen-Haselünner Eisenbahn. In de jaren 50-60 verbouwd tot gereedschapwagen voor de weg- en werkenploeg. In 1971 verkocht aan de MBS. Hier verbouwd in haar originele uiterlijk.
Bagagewagen 57 (D57) SS E129 Snelgoedwagen 1916 - Werkspoor, Amsterdam Wagen gebouwd voor de Maatschappij tot exploitatie van de Staatsspoorwegen met nummer ED 129. In 1920 vernummerd in NS E 4081 om dienst te doen als expressgoedwagen. 1935 vernummerd in D 4467 om dienst te doen in de sneltreinen. Na de oorlog vernummerd in NS 157210, wagen voor opslag van stophout bij een ongevallenkraan. Door de MBS ontdekt in Hengelo en in 1973 gekocht. Door de MBS in gebruik als personeelsverblijf tot 1991. Sinds 1996 als bagagewagen in dienst. MBS Staatsspoor-bagagerijtuig E129.jpg
Bagagewagen 58 (D58) NMBS 98789 1921 - Ateliers de Monceau-sur-Sambre A. Germain (B) GCI. De wagen is in 1974 bij MBS gekomen en maakt deel uit van een treinstam met de GCI-rijtuigen 46 t/m 49. Ze heeft in haar eerste MBS-jaar slechts een enkele keer dienst gedaan in de trein. Vanaf 1975 is ze gebruikt als schilderswerkplaats. Sinds 1991 is ze in gebruik als opslag voor diverse materialen en ze staat sinds 2001 in het museumdepot Boekelo. Algehele restauratie van deze unieke wagen heeft nog geen hoge prioriteit, omdat er bij inzet van de Belgische coupérijtuigen nr. 46, 47 en 48 momenteel gebruik wordt gemaakt van de daarbij goed passende SS-IJlgoedwagen E129 (D57). MBS Belgisch bagagerijtuig.jpg
Goederenwagens
Gesloten goederenwagen 60 1957 - Werkspoor, Utrecht
Gesloten goederenwagen 61 † 1957 - Werkspoor, Utrecht Voor sloop afgevoerd in 2017.
Gesloten goederenwagen 61 1960 - Werkspoor, Utrecht In 2017 overgenomen van de STAR (daar G 224).
Gesloten goederenwagen 62 1950 - Werkspoor, Amsterdam
Gesloten goederenwagen 63 † 1956 - Wagonfabriek Lindner, Ammendorf (D) Voor sloop afgevoerd in 2017.
Gesloten goederenwagen 64 1950 - Werkspoor, Amsterdam
Gesloten goederenwagen 65 1905 - Werkspoor, Amsterdam A-status
Gesloten goederenwagen 66 1892 - Werkspoor, Amsterdam
Veewagen 67 Mechelen-Terneuzen (MT) 197 1905 - Usines Ragheno (B) A-status. De wagen is van 1905 tot 1948 bij de MT in dienst geweest als veewagen met nummer 197. De nog jonge MBS ontdekte de 197 bij toeval in Terneuzen en kreeg haar geschonken van de NS. Ze was in 1971 het eerste MBS-voertuig dat Haaksbergen als depot kreeg. De wagen werd door de MBS vooral gebruikt als werkwagen en in het rijseizoen werd ze als fietsenwagen ingezet. Sinds 1997 staat de wagen buiten dienst en wacht op groot herstel. Deze wagen is een van de laatste overblijfselen van de voormalige Spoorweg Mechelen - Terneuzen.
Gesloten goederenwagen 68 1957 - Werkspoor, Utrecht
Veewagen 69 Kippenwagen 1955 - Werkspoor, Amsterdam Ex-NS 5465. In 2017 uitgeleend aan het Nederlands Pluimveemuseum.
Gesloten goederenwagen 70 1929 - Werkspoor, Amsterdam
Open goederenwagen 71 Kolenwagen 1948 - Werkspoor, Amsterdam
Pottenwagen 72 1931 - Werkspoor, Amsterdam Voor de Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie in Boekelo bouwde Werkspoor in 1931 vier pottenwagens. Deze wagens werden gebruikt voor het vervoer van zuren en logen naar de verschillende afnemers. De pottenwagens bleven tot in de jaren 50 in gebruik. Toen werden ze door de Wagenwerkplaats Amersfoort verbouwd tot ketelwagens. Bij de MBS kwam in 1988 ketelwagen 93 (voorheen pottenwagen NS 520704). Deze pottenwagen werd nieuw geconstrueerd naar oude tekeningen op het originele onderstel.
Rongenwagen 74 Rongenwagen 1930 - Werkspoor Amsterdam A-status
Open goederenwagen 77 1934 - Werkspoor, Amsterdam A-status
Open goederenwagen 78 1958 - Werkspoor, Utrecht
Open goederenwagen 80 1910 - Onbekend 2-assige zandwagen in 1910 geleverd aan de Bentheimer Kreisbahn. In dienst gesteld met nummer 510. In jaren 50 ingericht met 3-puntsverlichting om dienst te doen op de Hafenbahn in Emlichheim. In 1972 gekocht van de Bentheimer Eisenbahn.
Open goederenwagen 82 1912 - NS Centrale Werkplaats Amersfoort
Rongenwagen 83 1958 - Werkspoor, Utrecht
Rongenwagen 84 1967 - Werkspoor, Utrecht
Rongenwagen 85 1966 - Werkspoor, Utrecht
Open goederenwagen 86 19... - Onbekend
Open goederenwagen 87 19... - Onbekend
Open goederenwagen 88 19... - Onbekend
Ketelwagen 89 Pakhuismeesteren 1929 - Orenstein & Koppel (D) A-status
Zelflosser 90 (90A + 90B) Tweeling onderlossers 1947 - Allan Rotterdam
Ketelwagen 91 Zoutindustrie 1936 - Vereinigte Westdeutsche Waggonfabriken AG (Westwaggon) (D)
Ketelwagen 92 Zoutindustrie 1931 - Onbekend
Kuilwagen 94 Kuilwagen 1966 - Friedrich Krupp Maschinenfabriken AG (D)
Kuilwagen 95 Kuilwagen 1966 - Friedrich Krupp Maschinenfabriken AG (D)
Kraanwagen 96 Kraanwagen 1957 - Werkspoor, Amsterdam
Andere 099 Motordraisine - Benzine 19... - Onbekend
Andere 100 Minima II - Benzine 1986 - Deutsche Plasser Gleisbaumaschinen (D)
Andere 101 Kraanlorrie - Spierkracht 1924 - Rörink en van den Broek
Andere 102 Kraanlorrie - Spierkracht 19... - Gebr. Figee, Haarlem
Andere 103 Wagonduwer - Benzine 19... - ILO Rockwell GmbH (D)
Andere 104 Platte lorrie 19... - WSM
Andere 105 Platte lorrie 19... - WSM
Andere 106 Platte lorrie 19... - WSM
Andere 108 Pomplorrie - Spierkracht 19... - Draisinenbau GmbH (D)

Literatuur[bewerken]

  • Gijs Brefeld, Ben Heerink, Jeroen Lieverdink en Martijn Thush (uitgever): Stichting Museum Buurtspoorweg, museum gids. Haaksbergen 2001

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]