Museum Buurtspoorweg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Museum Buurtspoorweg (MBS)
Station Haaksbergen
Station Haaksbergen
Algemene informatie
Land Vlag van Nederland Nederland
Hoofdvestiging Haaksbergen
Actief 1967-heden
Website [1]
Beheer
Trajecten Haaksbergen - Boekelo
Trajectlengte 7,5
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Traject
exSTR van Groenlo
KBHFxa 22,7 Haaksbergen (Hbg)
KMW 25,2 Laantje van Jordaan
KBSTlABZlgBSicon .svg 25,8 Aansluiting Stepelo Sinds 2001
WBRÜCKE1 26,4 Hagmolenbeek
BSicon .svgeABZlfexKBSTr 27,1 Aansluiting KNZ
HST 27,8 Zoutindustrie (Zid)
WBRÜCKE1 28,8 Boekelerbeek
BHF 29,5 Boekelo (Bko)
exKBSTleABZlgBSicon .svg 29,6 Aansluiting Texoprint Tot 2002
WBRÜCKE2 30,0 Teesinkbeek
STRrgxABZrfBSicon .svg naar Enschede Opgebroken bij aanleg van A35 (1975)
xENDEeexSTR{{{3}}}
exSTRexAKRZoBSicon .svg A35 Herstel van de lijn naar Hengelo wordt overwogen
exHSTexHSTBSicon .svg Usselo / Twekkelo
exHSTexSTRBSicon .svg Enschede Rembrandtlaan
exSTRrfexSTRBSicon .svg naar Enschede-Aansluiting
BSicon .svgexGRENZEBSicon .svg ↓Einde spoorlijn tot maart 2014
BSicon .svgexDSTBSicon .svg Omloopspoor Opgebroken in maart 2014
BSicon .svgexABZlfexKDSTr Raccordement Akzo Nobel Opgebroken in maart 2014
BSicon .svgxENDEaBSicon .svg Einde spoorlijn vanaf maart 2014
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Twentekanaal
BSicon .svgeHSTBSicon .svg - Hengelosche Bad- en Zweminrichting
ABZrgxABZrfBSicon .svg Verbindingsspoor naar Zutphen - Glanerbeek
BSicon .svgexKBHFeBSicon .svg 36,0 Hengelo GOLS

De Stichting Museum Buurtspoorweg (MBS) exploiteert een museumspoorlijn tussen Haaksbergen en Boekelo (gemeente Enschede). De stichting werd op 21 februari 1967 opgericht en verkreeg op 23 juni 1989 als eerste spoorwegmaatschappij naast de Nederlandse Spoorwegen, een vervoersconcessie voor het baanvak Haaksbergen – Boekelo.

Geschiedenis[bewerken]

Station Boekelo in 1985.

Nadat de Ahaus-Enscheder Eisenbahn, voorloper van de nog steeds bestaande Ahaus Alstätter Eisenbahn (AAE), in september 1966 het reizigersvervoer tussen Ahaus en Alstätte (Duitsland) staakte, verwierf het Comité Vrienden van het Trammuseum het laatste motorrijtuig van de AEE. Deze CvTM was opgericht in 1964 en had haar depot op het terrein van de voormalige gasfabriek Enschede. De gasfabriek had een aansluiting op het station Enschede Zuid. Aanvankelijk werden ook elektrische trams verworven of onderdak geboden (o.a. TET 2, NBM 17, HTM 164 en RET 470), doch vanaf 1971 concentreerde men zich op locaalspoormaterieel.[1] In latere jaren werd veel materieel verworven (en deels weer afgestoten). Op 10 mei 1969 vond de eerste open dag plaats, waarbij ritten op het traject Enschede-Zuid – Broekheurne Grens werden gemaakt.

Toen de lijn in 1970 door de NS werd opgebroken, verplaatsten de activiteiten van de MBS zich naar de spoorlijn Enschede-Noord – Boekelo – Haaksbergen, onderdeel van het oude GOLS-spoorwegnet. Vanaf augustus 1971 werden regelmatig ritten gemaakt. De in 1975 aangelegde Rijksweg 35 doorkruiste de spoorlijn tussen Boekelo en Enschede, met als gevolg dat de MBS-spoorlijn in 1974 afgescheiden werd van het landelijke spoorwegnet.

In de jaren die volgden werden vele projecten voltooid, zoals de aanleg van een draaischijf (afkomstig uit Goor), onderhoudsdepot, locloods, kruisingspoor bij de halte Zoutindustrie, kruisingspoor in Boekelo, aanleg van een waterkolom te Haaksbergen en aanleg van een opstelspoor in de buurtschap Stepelo. Dit alles maakte dat de MBS uitgroeide van een trein met één stoomloc tot een compleet spoorwegmuseum.

In de jaren negentig werden diverse plannen voor de heraanleg van de spoorlijn tussen Boekelo en Hengelo gemaakt. In september 2008 werden deze uitbreidingsplannen door de voorzitter van de MBS geconcretiseerd gepresenteerd.

In 2007 bestond de stichting 40 jaar. Tijdens het Pinksterfestival werd er groot uitgepakt en werd onder andere een replica van een antieke Engelse stoomlocomotief naar Haaksbergen gehaald.

In 2009 werd een mijlpaal in de historie van de MBS bereikt. Tijdens het pinksterfestival werd door het herindienststellen van loc 2, voor het eerst sinds de oprichting met vijf eigen stoomlocomotieven gereden. De MBS beschikt nu over vijf bedrijfsvaardige stoomlocomotieven en zeven bedrijfsvaardige diesellocomotieven.

De stichting beschikt over de meest uitgebreide collectie van kleine Nederlandse diesellocomotieven die bij NS dienst hebben gedaan. Hiertoe behoren o.a, twee 'oersikken' (NS 100), waarvan er één bedrijfsvaardig is.

Sinds september 1991 zijn er ook 'sikken' (NS 200) aanwezig. Hiervan zijn er drie overgenomen van enkele spooraannemers en een is er overgenomen van Pakhoed in Rotterdam.

De NS 451, de enige loc van deze serie die is overgebleven, is sinds september 1972 bij de MBS.

Sinds april 2007 beschikt de MBS ook over een locomotief uit de serie NS 600. Dit type locomotief deed tot 28 mei 1972 veel dienst in de goederentreinkonvooien tussen Haaksbergen en Enschede-Noord.

Materieel[bewerken]

Materieeloverzicht[bewerken]

Overzicht ontleend aan de Nederlandse Museummaterieel Database; Materieeloverzicht MBS

Tractievoertuigen[bewerken]

Nummer Maatschappijnummer en naam Tractie Bouwjaar - fabriek Monumentenregister / Opmerkingen
Locomotieven
Loc 1 Carisborg 32 Stoom 1924 - Société pour l'Exploitation des Etablissements John Cockerill (B) Gesloopt in 1970.[2]
Loc 2 Zuid Chemie / 't Veulentje Stoom 1926 - Société pour l'Exploitation des Etablissements John Cockerill (B) A-status
Loc 3 KPEV Hannover 1702 / T3 Stoom 1896 - Union Giesserei Königsberg (D)
Loc 4 DHE 353 Stoom 1925 - Hannoversche Maschinenbau-AG (D)
Loc 5 TWE 152 / ELNA Stoom 1927 - Henschel & Sohn, Kassel (D)
Loc 6 Magda Stoom 1925 - SA des Ateliers de Construction de la Meuse (B) 3176 Gebouwd voor Metallurgie Hoboken-Overpelt. Laatste commerciële eigenaar Radium-fabriek Olen. Daarna onder nummer 2 en naam Magda ingezet bij de Toeristische Trein Zolder. In 1995 ging de loc naar de MBS.[3]
Loc 7 SS 657 / Kikker Stoom 1901 - Machinefabriek Breda, voorheen Backer & Rueb A-status
Loc 8 7853 / Tigerli / Navizence Stoom 1910 - Schweizerische Lokomotiv- und Maschinenfabrik, Winterthur (CH)
Loc 10 Nijverdal Diesel 1935 - O&K Orenstein & Koppel (D) A-status
Loc 11 NS 451 / Brommer Diesel 1956 - Werkspoor, Amsterdam A-status
Loc 12 Rij-ijzer / 't Gekje Diesel 1920 - O&K Orenstein & Koppel (D) B-status
Loc 13 Harculo Diesel 1954 - O&K Orenstein & Koppel (D)
Loc 14 NS 145 / Oersik Diesel 1932 - Werkspoor, Amsterdam
Loc 15 NS 125 / Oersik / IJC 2 Diesel 1931 - Werkspoor, Amsterdam
Loc 16 NS 293 / Sik / NOM 800 Diesel 1938 - NS Centrale Werkplaats Zwolle
Loc 17 NS 259 / Sik Diesel 1936 - Werkspoor, Amsterdam
Loc 18 NS 368 / Kraansik Diesel 1951 - Werkspoor, Amsterdam
Loc 19 NS 242 / Kraansik Diesel 1935 - Werkspoor, Amsterdam
Loc 20 NS 660 / Hippel / Bakkie Diesel 1955 - The English Electric Company (UK)
Motorrijtuig
Railbus 25
(v.h. 20)
KDH T1 / DHE T148 / Wismar Benzine 1936 - Triebwagen- und Waggonfabrik Wismar (D) B-status

Rijtuigen en wagens[bewerken]

Nummer Maatschappijnummer of type Bouwjaar - fabriek Monumentenregister
Rijtuig 29 (AD29) NMBS 42239 1935 - Société Anglo-Franco-Belge de Matériel de Chemins de Fer (B)
Rijtuig 30 (C30) DRG 81692 1922 - Waggon- und Maschinenbau AG (Wumag) (D)
Rijtuig 31 (BC31) KCN BCi 1 1903 - Waggon- und Maschinenfabrik AG, vormals Busch (D)
Rijtuig 32 (B32) ÖBB 37120 1930 - Grazer Wagonfabrik (A)
Rijtuig 33 (C33) HSM C 1237 1915 - Carl Weyer Düsseldorfer Eisenbahnbedarf (D)
Rijtuig 34 (B34) NCS B 101 1897 - Centrale Werkplaatsen NCS, Utrecht
Rijtuig 35 (CD35) BLE BD 25 1907 - Maschinenfabrik Augsburg-Nürnberg AG (MAN) (D)
Rijtuig 36 (C36) BLE B 26 1901 - Beuchelt & Co (D)
Rijtuig 37 (C37) BLE B 27 1889 - Waggon- und Maschinenbau AG (Wumag) (D)
Rijtuig 38 (C38) KCN Ci 8 1911 - Waggonfabrik AG vormals P. Herbrand & Comp., Köln-Ehrenfeld, Duitsland (D)
Rijtuig 39 MK plukonderstel 1908 - Van der Zypen und Charlier (D)
Rijtuig 40 NMBS GCI-plukonderstel 1910 - Les Ateliers Métallurgiques (B)
Rijtuig 41 (B41) BE C2i 341 1920 - Harkort Duisburg (D)
Rijtuig 42 (BC42) NCS BC 104 1901 - J.J. Beijnes, Haarlem B-status
Rijtuig 43 (B43) NCS B 118 1904 - Centrale Werkplaatsen NCS, Utrecht
Rijtuig 44 (WR44) BE BCi 204 1929 - Waggon und Triebwagenfabrik Wismar (D)
Rijtuig 45 (C45) HSM C 905 1904 - Werkspoor, Amsterdam A-status
Rijtuig 46 (C46) NMBS 95703 GCI 1910 - Compagnie Centrale de Construction (B)
Rijtuig 47 (C47) NMBS 96704 GCI 1909 - Les Ateliers du Roeulx (B)
Rijtuig 48 (C48) NMBS 96819 GCI 1905 - Usines Ragheno (B)
Rijtuig 49 (AB49) NMBS 91854 GCI 1908 - SA des Forges et Ateliers de Seneffe (B)
Post/bagagewagens
Post/bagagewagen 51 (PD51) KKB PwPost 1 1900 - Waggonfabrik Uerdingen (D)
Post/bagagewagen 56 (PD56) MHE PwPost 16 1905 - vd Zypen en Charlier (D)
Bagagewagen 57 (D57) SS E129 Snelgoedwagen 1916 - Werkspoor, Amsterdam A-status
Bagagewagen 58 (D58) NMBS 98789 GCI 1921 - Ateliers de Monceau-sur-Sambre A. Germain (B)
Begeleidingswagen 55 NS Dg 2682 1958 - NS Centrale Werkplaats Amersfoort (bovenbouw)
Goederenwagens
Gesloten goederenwagen 60 1957 - Werkspoor, Utrecht
Gesloten goederenwagen 61 1957 - Werkspoor, Utrecht
Gesloten goederenwagen 62 1950 - Werkspoor, Amsterdam
Gesloten goederenwagen 63 1956 - Wagonfabriek Lindner (D)
Gesloten goederenwagen 64 1950 - Werkspoor, Amsterdam
Gesloten goederenwagen 65 1905 - Werkspoor, Amsterdam A-status
Gesloten goederenwagen 66 1892 - Werkspoor, Amsterdam
Veewagen 67 MT 197 1905 - Usines Ragheno (B) A-status
Gesloten goederenwagen 68 1957 - Werkspoor, Utrecht
Veewagen 69 Kippenwagen 1955 - Werkspoor, Amsterdam
Gesloten goederenwagen 70 1929 - Werkspoor, Amsterdam
Open goederenwagen 71 Kolenwagen 1948 - Werkspoor, Amsterdam
Pottenwagen 72 1931 - Werkspoor, Amsterdam
Rongenwagen 74 Rongenwagen 1930 - Werkspoor Amsterdam A-status
Open goederenwagen 77 1934 - Werkspoor, Amsterdam A-status
Open goederenwagen 78 1958 - Werkspoor, Utrecht
Open goederenwagen 80 1910 - Onbekend
Open goederenwagen 82 1912 - NS Centrale Werkplaats Amersfoort
Rongenwagen 83 1958 - Werkspoor, Utrecht
Rongenwagen 84 1967 - Werkspoor, Utrecht
Rongenwagen 85 1966 - Werkspoor, Utrecht
Open goederenwagen 86 19... - Onbekend
Open goederenwagen 87 19... - Onbekend
Open goederenwagen 88 19... - Onbekend
Ketelwagen 89 Pakhuismeesteren 1929 - O&K Orenstein & Koppel (D) A-status
Zelflosser 90 (90A + 90B) Tweeling onderlossers 1947 - Allan Rotterdam
Ketelwagen 91 Zoutindustrie 1936 - Vereinigte Westdeutsche Waggonfabriken AG (Westwaggon) (D)
Ketelwagen 92 Zoutindustrie 1931 - Onbekend
Kuilwagen 94 Kuilwagen 1966 - Friedrich Krupp Maschinenfabriken AG (D)
Kuilwagen 95 Kuilwagen 1966 - Friedrich Krupp Maschinenfabriken AG (D)
Kraanwagen 96 Kraanwagen 1957 - Werkspoor, Amsterdam
Andere 099 Motordraisine - Benzine 19... - Onbekend
Andere 100 Minima II - Benzine 1986 - Deutsche Plasser Gleisbaumaschinen (D)
Andere 101 Kraanlorrie - Spierkracht 1924 - Rörink en van den Broek
Andere 102 Kraanlorrie - Spierkracht 19... - Gebr. Figee, Haarlem
Andere 103 Wagonduwer - Benzine 19... - ILO Rockwell GmbH (D)
Andere 104 Platte lorrie 19... - WSM
Andere 105 Platte lorrie 19... - WSM
Andere 106 Platte lorrie 19... - WSM
Andere 108 Pomplorrie - Spierkracht 19... - Draisinenbau GmbH (D)

Spoorlijn[bewerken]

De spoorlijn van de MBS ligt tussen Haaksbergen en Boekelo en is ruim zeven kilometer lang. Hierna een beschrijving van de spoorlijn, aan de hand van de hectometerpaaltjes.

  • KM 22,576
    Locomotievenloods met kolenbunker, draaischijf en waterkolom.
  • KM 22,726 Haaksbergen (Hbg)
    Het station in Haaksbergen dateert uit 1884 en werd in de jaren daarna uitgebreid tot de huidige situatie. Gesloten voor reizigersvervoer op 3 oktober 1937 en voor goederenvervoer op 28 mei 1972. In Haaksbergen waren diverse aansluitingen voor fabrieken. Sinds 15 augustus 1985 is het gebouw in handen van de MBS. Het emplacement werd door de MBS opnieuw ingericht.
  • KM 25,272 Laantje van Jordaan
    Dit deel van het traject ligt in het bos en is genoemd naar textielfabrikant Jordaan, die hier zijn huis had.
  • KM 25,865 Aansluiting Stepelo
    Bij de kruising met de Geukerdijk werd in 2001 een opstelspoor gerealiseerd voor het vervoer van goederen.
  • KM 26,423
    Stalen brug over de Hagmolenbeek met 4,0 m spanwijdte.
  • KM 27,177
    Voormalige spooraansluiting Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie van 1918 tot 1958. De fabriek werd in 1958 verplaatst naar Hengelo.
  • KM 27,753 Zoutindustrie (Zid)
    Halte met kruisingspoor, geopend op 1 september 1918 als overweghalte voor arbeiders van de fabriek. Later omgedoopt in Boekelo Bad (Bkd), tegenwoordig heeft de halte weer haar oude naam terug. Vanaf Zid tot Bko staan telegraafpalen langs de spoorlijn.
  • KM 28,155
    Stalen brug over een waterleiding met 4,0 m spanwijdte.
  • KM 28,497
    Stalen brug over een waterleiding met 2,0 m spanwijdte.
  • KM 28,860
    Stalen brug over de Boekelerbeek met 10,0 m spanwijdte.
  • KM 29,148
    Stalen brug over een waterleiding met 1,5 m spanwijdte.
  • KM 29,475 Boekelo (Bko)
    Het station is niet in eigendom van de MBS. Gesloten voor reizigersvervoer op 3 oktober 1937, voor goederen op 28 mei 1972. De MBS bouwde hier in 1986 een rijtuigenloods en een draaischijf (afkomstig uit Arnhem). De loods werd in 2002 vervangen door een stenen loods. Boekelo had van 1888 tot 2002 een spooraansluiting voor de Texoprint (nu woonwijk de Blekerij).
  • KM 30,028
    Stalen brug over de Teesinkbeek met een spanwijdte van 2,0 m.

Literatuur[bewerken]

  • Gijs Brefeld, Ben Heerink, Jeroen Liverdink en Martijn Thush (uitgever): Stichting Museum Buurtspoorweg, museum gids. Haaksbergen 2001

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Op de Rails 1973-6, blz. 111-116.
  2. Op de Rails 1973-6, blz. 111-116.
  3. NVBS: Op de Rails. Korthof, Rein: MBS-loc 6 in dienst gesteld. 6-1999 (ISSN 0030-3321)