Marathon (sport)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Marathon
Deelneemsters aan de marathonop de Olympische Spelen 2012 te Londen.
Deelneemsters aan de marathon
op de Olympische Spelen 2012 te Londen.
Algemene gegevens
Organisatie Vlag van België België: KBAB
Vlag van Nederland Nederland: Atletiekunie
Vlag van Suriname Suriname: SAB
Mondiaal: IAAF
Categorie Hardlopen
Locatie Weg / Atletiekbaan
Competities / Kampioenschappen
Kampioenschappen BK / NK / EK / WK / OS
World Marathon Majors
Kampioenen
Vlag van België kampioen 2:23.56 Stijn Fincioen
2:46.31 Els Rens[1]
Vlag van Nederland kampioen 2:18.53 Patrick Stitzinger
2:35.39 Andrea Deelstra
Wereld kampioen 2:09.51 Stephen Kiprotich
2:25.44 Edna Kiplagat
Olympischkampioen 2:08.01 Stephen Kiprotich
2:23.07 Tiki Gelana
Records
Vlag van België record 2:07.19 Vincent Rousseau
2:23.05 Marleen Renders
Vlag van Nederland record 2:08.21 Kamiel Maase
2:23.43 Lornah Kiplagat
Europees record 2:06.36 António Pinto
2:06.36 Benoît Zwierzchiewski
2:15.25 Paula Radcliffe
Wereld record 2:03.23 Wilson Kipsang
2:15.25 Paula Radcliffe
Verwante sporten
Disciplines 60m
100m
200m
400m
800m
1000m
1500m
3000m
5000m
10000m
100km
Halve marathon
4 x 100m
4 x 200m
4 x 400m
4 x 800m
4 x 1500m
Zweedse estafette
Veldlopen
Verwante sporten Snelwandelen
Hordelopen
Triatlon
Duatlon
Laatst bijgewerkt op: 26 augustus 2013
Portaal  Portaalicoon   Sport
Atletiek

De marathon is een hardloopwedstrijd over een afstand van 42,195 km.

Geschiedenis van de marathon[bewerken]

De oorsprong van de marathon ligt in het jaar 490 v.Chr., toen de Griekse soldaat Pheidippides van Marathon naar Athene gesneld zou zijn om het nieuws van de overwinning van de Atheners (onder leiding van generaal Miltiades) op de numeriek veel sterkere Perzen te melden. Dat gebeurde toen Darius koning was over de Meden en de Perzen. Pheidippides legde echter de afstand tussen Athene en Sparta af om hulp te vragen aan de Spartanen. Toen deze weigerden, liep de bode terug naar Athene en in een ruk naar Marathon. Bij de uiteindelijke overwinning liep hij terug naar Athene.

De geschiedenis vermeldt wel dat deze laatste tocht, van Marathon naar Athene (eerste marathon) een dodelijke afloop had: na het uitbrengen van de woorden "Verheug u, wij hebben gewonnen!" in het centrum van Athene, viel de boodschapper dood neer; hij bleek een zonnesteek te hebben opgelopen. Over de waarheid van dit verhaal valt nog te twisten, een aantal historici beweert dat deze marathon nooit gelopen is.

Eind 19e eeuw ontstond onder aanvoering van Pierre de Coubertin de Olympische beweging, die streefde naar de invoering van een groots internationaal sportevenement, dat tevens als een eerbetoon moest gelden aan klassieke idealen, die in het oude Griekenland werden verondersteld. Om daaraan meer cachet te geven bedacht men de invoering van onderdelen, die de herinnering daaraan moesten uitdrukken: het discuswerpen en ook de marathonloop: een hardloopwedstrijd over een lange afstand, die werd beschouwd als de grens van het menselijk kunnen en waarin vooral het uithoudingsvermogen van de deelnemers flink op de proef zou worden gesteld.

De Franse filoloog Michel Bréal opperde om die reden in 1896 de marathonloop in het programma van de eerste moderne Olympische Spelen op te nemen. Die spelen werden in Griekenland gehouden.

De officiële afstand van de marathon zoals die tot heden geldt, werd voor het eerst gelopen bij de vierde Olympische Spelen, die van 1908 in Londen. Toen werd de oorspronkelijke afstand van 25 mijl verlengd naar 26 mijl, dit om louter organisatorische redenen ten gevolge van een verzoek van het Britse koningshuis. De afstand kwam enigszins overeen met die van de eerste Griekse marathon: 42 km en 195 meter, de afstand tussen de start op het terrein voor Windsor Castle tot de finishlijn die precies voor de koninklijke tribune in het White City Stadion in West-Londen was uitgezet. Op de volgende Olympische Spelen werd er echter weer een andere afstand gelopen, en pas 12 jaar later werd internationaal definitief vastgelegd, dat de marathon over 42 km en 195 meter verlopen zou moeten worden.

Wedstrijden en lopers[bewerken]

Verslag van de internationale marathon van Enschede in 1951 door het Polygoon-journaal

De marathon vergt bijzonder veel van het fysieke uithoudingsvermogen. De marathonelite bij de mannen loopt met een gemiddelde snelheid van rond de 20 km per uur (2:06.31 of sneller, om precies te zijn; het wereldrecord staat op 20,58 km per uur). Ook een goed getrainde atleet kan normaal gesproken slechts enkele malen per jaar een hele wedstrijdmarathon op snelheid uitlopen, omdat het lichaam tijd nodig heeft om te herstellen. Duurloop, snelheidstraining, krachttraining, een uitgebalanceerd voedingsschema (onder meer koolhydraten) en een ijzeren motivatie zijn enkele ingrediënten, die het goed volbrengen van een marathon mogelijk maken.

De halve marathon is geen olympische afstand, maar geldt als populaire wedstrijdafstand. Ervaren lopers doen het er soms bij als extra training. Ook is de marathon opgenomen in de triatlon.

Grote marathons[bewerken]

De volgende marathons hadden ooit meer dan 30.000 finishers:

Naam Finishers
New York City Marathon 43.250 (2009)
Marathon van Parijs 39.115 (2014)
Chicago Marathon 36.159 (2010)
Marathon van Londen 36.550 (2010)
Boston Marathon 35.868 (1996)
Marathon van Berlijn 34.994 (2009)

Marathons in Nederland (actueel)[bewerken]

Marathon Plaats Maand Eerste editie
Marathon van Amsterdam Amsterdam oktober 1975
De Groene van Amsterdam Amsterdam Nieuw-West mei 2014
Marathon Amersfoort Amersfoort juni 2009
Marathon van Apeldoorn Apeldoorn februari 1974
Zeeuwse Kustmarathon Burgh-Haamstede-Zoutelande oktober 2003
Den Haag Marathon Den Haag september 2013
Den Haag Strandmarathon (winter) Den Haag januari 2011
Den Haag Strandmarathon (zomer) Den Haag juli 2011
Midzomeravondmarathon Diever juli 2000
Drents-Friese Woldmarathon Diever maart  ????
Marathon van Enschede Enschede april 1947
Eindhoven Marathon Eindhoven oktober 1959
Marathon Brabant Etten-Leur oktober 1983
Beekse Marathon Hilvarenbeek september 1980
Marathon van Hoorn Hoorn mei 2005
Drenthe Marathon Klazienaveen mei 1984
Marathon van Leiden Leiden mei 1991
Rietvelt Natuurmarathon Lelystad april 2010
Marathon van Oisterwijk Oisterwijk mei 2012
Mergelland Marathon Meerssen september 1998
Marathon Zeeuws Vlaanderen Terneuzen - Hulst mei 2009
Slachtemarathon Oosterbierum-Rauwerd juni 2000
Marathon Rotterdam Rotterdam april 1981
Scheveningen-Zandvoort Marathon Scheveningen maart 2008
Mar-athon Sneek juni 2014
Pijnenburg Bosmarathon Soest oktober 2000
Spark Marathon Spijkenisse Spijkenisse december 2006
Berenloop Terschelling november 1997
Marathon van Zwolle Zwolle september 2012
Brabantse Wal Marathon Hoogerheide oktober 2011

Marathons in België (actueel)[bewerken]

Marathon Plaats Maand Eerste editie
Hageland Marathon Aarschot oktober  ?
Marathon van Antwerpen Antwerpen april 1980
Rhythm & Run Marathon Antwerpen augustus  ?
Instapmarathon Arendonk september  ?
Marathon van Brussel Brussel oktober 2004
Bosmarathon Buggenhout september  ?
Alproleiemarathon Deinze september  ?
Geelse Natuurmarathon Geel september  ?
marathon van Gent Gent december  ?
In Flanders Fields Marathon Ieper september 1999
Marathon van Kampenhout Kampenhout december  ?
Marathon van Kasterlee Kasterlee november 2004
Bardelaereloop Lembeke maart  ?
Marathon van Oostende Oostende september  ?
Marathon der Noorderkempen Rijkevorsel juli 2007
Marathon Nature La Roche-en-Ardenne juni  ?
Nacht van West-Vlaanderen Torhout juni  ?
Maasmarathon de la Basse Meuse Wezet mei  ?
Vlaanderens mooiste marathon Zwalm april 2013

Marathons in Nederland (voormalig)[bewerken]

De volgende marathons worden niet meer gehouden:

Naam Plaats Eerste editie Laatste editie
Almere Marathon Almere 19?? 20??
Marathon van Helmond Helmond 1987 1989
Haarlemmermeer Marathon Hoofddorp 2005 2010
Marathon van Leeuwarden Leeuwarden 2007 2010
Drentse Volksmarathon Noordseschut 1980 2001
Utrecht Marathon Utrecht 1978 2012
Westland Marathon Maassluis 1969 1997
Zuiderzee Marathon Zwolle 2000 2010
Groningen Stad Marathon Groningen 2006 2008

Succesvolle lopers[bewerken]

Mannen[bewerken]

Emil Zátopek (Tsjecho-Slowakije) - Abebe Bikila (Ethiopië) - Paavo Nurmi (Finland) - Paul Tergat (Kenia) - Haile Gebrselassie (Ethiopië)
Nederlandse lopers: Gerard Nijboer - Marti ten Kate - Greg van Hest - Kamiel Maase - Bert van Vlaanderen - Luc Krotwaar - Koen Raymaekers - Michel Butter
Belgische lopers: Etienne Gailly - Aureel Vandendriessche - Karel Lismont - Vincent Rousseau - Armand Parmentier - Marc Smet - Willem Van Schuerbeeck

Vrouwen[bewerken]

Paula Radcliffe (Engeland) - Grete Anderson-Waitz (Noorwegen) - Tegla Loroupe (Kenia) - Margaret Okayo (Kenia) - Uta Pippig (Duitsland) - Naoko Takahashi (Japan) - Elfenesh Alemu (Ethiopië)
Nederlandse loopsters: Carla Beurskens - Anne van Schuppen - Nadezhda Wijenberg - Lornah Kiplagat - Ingrid Prigge - Hilda Kibet
Belgische loopsters: Marleen Renders

Records[bewerken]

Het wereldrecord bij de mannen is 2:03.23 en staat op naam van de Keniaan Wilson Kipsang, gelopen in 2013 in Berlijn. Het Belgisch record is 2:07.20 van Vincent Rousseau, gelopen in 1995 tijdens de Marathon van Berlijn. Het Nederlands record is 2:08.21 van Kamiel Maase, gelopen in 2007 tijdens de Marathon van Amsterdam.[2]

Bij de vrouwen is het wereldrecord 2:15.25. Dit werd in april 2003 in Londen gelopen door Paula Radcliffe, die daarmee het record van de Japanse Naoko Takahashi fors verbeterde. Het Belgisch record is 2:23.05, gelopen in 2002 door Marleen Renders. Het Nederlands record van 2:23.43 is sinds 2 november 2003 in handen van Lornah Kiplagat, gelopen in New York (3e plaats). Zij verbeterde daarmee het oude record uit 1987 van Carla Beurskens (2:26.34, Tokio). Lornah zelf liep overigens in de marathon van Osaka eerder in 2003 een nog snellere tijd (2:22.22). Ten tijde van die race had ze echter nog niet de Nederlandse nationaliteit.

Atleten onder de 2 uur 5 minuten[bewerken]

De volgende atleten hebben een marathon binnen de 2 uur en 5 minuten gelopen. Indien ze hier meerdere keren in geslaagd zijn, is alleen de beste tijd vermeld:

# naam land tijd wedstrijd
1 Geoffrey Mutai Vlag van Kenia KEN 2:03.02[3] Boston 2011
2 Moses Mosop Vlag van Kenia KEN 2:03.06[3] Boston 2011
3 Wilson Kipsang Vlag van Kenia KEN 2:03.23 Berlijn 2013
4 Patrick Makau Musyoki Vlag van Kenia KEN 2:03.38 Berlijn 2011
5 Dennis Kimetto Vlag van Kenia KEN 2:03.45 Chicago 2013
6 Haile Gebrselassie Vlag van Ethiopië ETH 2:03.59 Berlijn 2008
7 Eliud Kipchoge Vlag van Kenia KEN 2:04.05 Berlijn 2013
8 Ayele Abshero Vlag van Ethiopië ETH 2:04.23 Dubai 2012
9 Duncan Kibet Vlag van Kenia KEN 2:04.27 Rotterdam 2009
10 James Kwambai Vlag van Kenia KEN 2:04.27 Rotterdam 2009
11 Tsegaye Mekonnen Vlag van Ethiopië ETH 2:04.32 Dubai 2014
12 Tsegay Kebede Vlag van Ethiopië ETH 2:04.38 Chicago 2012
13 Emmanuel Mutai Vlag van Kenia KEN 2:04.40 Londen 2011
14 Jonathan Maiyo Kiplimo Vlag van Kenia KEN 2:04.45 Dubai 2012
15 Lelisa Desisa Benti Vlag van Ethiopië ETH 2:04.45 Dubai 2013
16 Yemane Adhane Vlag van Ethiopië ETH 2:04.48 Rotterdam 2012
17 Berhanu Shiferaw Tolcha Vlag van Ethiopië ETH 2:04.48 Dubai 2013
18 Tadese Tola Woldegeberel Vlag van Ethiopië ETH 2:04.49 Dubai 2013
19 Dino Sefir Kemal Vlag van Ethiopië ETH 2:04.50 Dubai 2012
20 Getu Feleke Vlag van Ethiopië ETH 2:04.50 Rotterdam 2012
21 Feyisa Lilesa Vlag van Ethiopië ETH 2:04.52 Chicago 2012
22 Endesha Negesse Shumi Vlag van Ethiopië ETH 2:04.52 Dubai 2013
23 Gebre-egziabher Gebremariam Vlag van Ethiopië ETH 2:04.53 Boston 2011
24 Bernard Kiprop Koech Vlag van Kenia KEN 2:04.53 Dubai 2013
25 Markos Geneti Guteta Vlag van Ethiopië ETH 2:04.54 Dubai 2012
26 Paul Tergat Vlag van Kenia KEN 2:04.55 Berlijn 2003
27 Stanley Biwott Vlag van Kenia KEN 2:04.55 Londen 2014
28 Sammy Korir Vlag van Kenia KEN 2:04.56 Berlijn 2003
29 Ryan Hall Vlag van Verenigde Staten USA 2:04.58[3] Boston 2011

Wereldrecordontwikkeling[bewerken]

Wereldrecords worden erkend voor de marathon door de IAAF, en worden erkend wanneer het wedstrijdparcours officieel is gemeten door een internationale parcoursmeter die lid moet zijn van het "IAAF/AIMS panel" (niveau "A" of "B"). Dit is nodig omdat de verschillende marathons niet zomaar vergeleken worden omdat de aard van het parcours (vlak of heuvelachtig bv.) een grote rol speelt en het niet altijd zeker is of de afgelegde afstand exact 42,195 km is. Lange tijd werd er daarom gesproken van "beste wereldprestatie" op de marathon in plaats van wereldrecord.

Mannen[bewerken]

Datum Atleet Nationaliteit Tijd Plaats Land Uitslagen
10 april 1896 Spiridon Louis Vlag van Griekenland GRE 2:58.50 Athene Griekenland uitslag
24 juli 1908 John Hayes Vlag van Verenigde Staten USA 2:55.18,4 Shepherd's Bush Engeland
1 januari 1909 Robert Fowler Vlag van Verenigde Staten USA 2:52.45,4 Yonkers VS
12 februari 1909 James Clark Vlag van Verenigde Staten USA 2:46.52,6 New York VS
8 mei 1909 Albert Raines Vlag van Verenigde Staten USA 2:46.04,6 New York VS
12 februari 1909 Frederick Barrett Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:42.31 Shepherd's Bush Engeland
12 mei 1913 Harry Green Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:38.16,2 Shepherd's Bush Engeland
31 mei 1913 Alexis Ahlgren Vlag van Zweden SWE 2:36.06,6 Shepherd's Bush Engeland
20 augustus 1920 Hannes Kolehmainen Vlag van Finland FIN 2:32.35,8 Antwerpen België uitslag
13 oktober 1925 Albert Michelsen Vlag van Verenigde Staten USA 2:29.01,8 Port Chester VS
31 maart 1935 Fusashige Suzuki Vlag van Japan JPN 2:27.49 Tokio Japan
3 april 1935 Yasuo Ikenaka Vlag van Japan JPN 2:26.44 Tokio Japan
3 november 1935 Sohn Kee-chung Vlag van Zuid-Korea KOR 2:26.42 Tokio Japan
19 april 1947 Suh Yun-Bok Vlag van Zuid-Korea KOR 2:25.39 Boston VS uitslag
14 juni 1952 Jim Peters Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:20.42,2 Chiswick Engeland
13 juli 1953 Jim Peters Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:18.40,2 Chiswick Engeland
4 oktober 1953 Jim Peters Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:18.34,8 Turku Finland
26 juli 1954 Jim Peters Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:17.39,4 Chiswick Engeland
24 augustus 1958 Sergej Popov Vlag van Sovjet-Unie URS 2:15.17 Stockholm Zweden
10 september 1960 Abebe Bikila Vlag van Ethiopië ETH 2:15.16,2 Rome Italië uitslag
17 februari 1963 Toru Terasawa Vlag van Japan JPN 2:15.15,8 Beppu Japan
15 juni 1963 Leonard Edelen Vlag van Verenigde Staten USA 2:14.28 Cheswick Engeland
13 juni 1964 Basil Heatley Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:13.55,2 Cheswick Engeland
21 oktober 1964 Abebe Bikila Vlag van Ethiopië ETH 2:12.12 Tokio Japan uitslag
12 juni 1965 Mono Shigematsu Vlag van Japan JPN 2:12.00 Cheswick Engeland
3 december 1967 Derek Clayton Vlag van Australië AUS 2:09.37 Fukuoka Japan uitslag
30 mei 1969 Derek Clayton Vlag van Australië AUS 2:08.34 Antwerpen België
6 december 1981 Robert de Castella Vlag van Australië AUS 2:08.18 Fukuoka Japan uitslag
21 oktober 1984 Steve Jones Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:08.05 Chicago VS uitslag
20 april 1985 Carlos Lopes Vlag van Portugal POR 2:07.12 Rotterdam Nederland uitslag
17 april 1988 Belayneh Densamo Vlag van Ethiopië ETH 2:06.50 Rotterdam Nederland uitslag
20 september 1998 Ronaldo da Costa Vlag van Brazilië BRA 2:06.05 Berlijn Duitsland uitslag
24 oktober 1999 Khalid Khannouchi Vlag van Marokko MAR 2:05.42 Chicago VS uitslag
14 april 2002 Khalid Khannouchi Vlag van Verenigde Staten USA 1 2:05.38 Londen Engeland uitslag
28 september 2003 Paul Tergat Vlag van Kenia KEN 2:04.55 Berlijn Duitsland uitslag
30 september 2007 Haile Gebrselassie Vlag van Ethiopië ETH 2:04.26 Berlijn Duitsland uitslag
28 september 2008 Haile Gebrselassie Vlag van Ethiopië ETH 2:03.59 Berlijn Duitsland uitslag
25 september 2011 Patrick Makau Musyoki Vlag van Kenia KEN 2:03.38 Berlijn Duitsland uitslag
29 september 2013 Wilson Kipsang Vlag van Kenia KEN 2:03.23 Berlijn Duitsland uitslag

1(Genaturaliseerd)

Vrouwen[bewerken]

Datum Atlete Nationaliteit Tijd Plaats Land Uitslagen
3 oktober 1926 Violet Piercy Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 3:40.22 Londen Engeland
13 december 1963 Merry Lepper Vlag van Verenigde Staten USA 3:37.04 Culver City VS
23 mei 1964 Dale Greig Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 3:27.45 Ryde Engeland
21 juli 1964 Mildred Sampson Vlag van Nieuw-Zeeland NZL 3:19.33 Auckland Nieuw-Zeeland
6 mei 1967 Maureen Wilton Vlag van Canada CAN 3:15.22 Toronto Canada
16 september 1967 Anni Pede-Erdkamp Vlag van Duitse Democratische Republiek GDR 3:07:26 Waidneil Duitsland
28 februari 1970 Caroline Walker Vlag van Verenigde Staten USA 3:02.53 Seaside VS
9 mei 1971 Beth Bonner Vlag van Verenigde Staten USA 3:01.42 Philadelphia VS
31 augustus 1971 Adrienne Beames Vlag van Australië AUS 2:46.30 Werribee Australië (onzeker)
27 oktober 1974 Chantal Langlace Vlag van Frankrijk FRA 2:46.24 Neuf-Brisach Frankrijk
1 december 1974 Jacqueline Hansen Vlag van Verenigde Staten USA 2:43.55 Culver VS
21 april 1975 Liane Winter Vlag van de Bondsrepubliek Duitsland FRG 2:42.24 Boston VS uitslag
3 mei 1975 Christha Vahlensieck Vlag van de Bondsrepubliek Duitsland FRG 2:40.16 Dulmen Duitsland
12 oktober 1975 Jacqueline Hansen Vlag van Verenigde Staten USA 2:38.19 Eugene VS
1 mei 1977 Chantal Langlace Vlag van Frankrijk FRA 2:35.16 Spaans kampioenschap Oyarzun
10 september 1977 Christa Vahlensiek Vlag van de Bondsrepubliek Duitsland FRG 2:34.48 West-Berlijn Duitsland
22 oktober 1978 Grete Waitz Vlag van Noorwegen NOR 2:32.30 New York VS uitslag
21 oktober 1979 Grete Waitz Vlag van Noorwegen NOR 2:27.33 New York VS uitslag
26 oktober 1980 Grete Waitz Vlag van Noorwegen NOR 2:25.42 New York VS uitslag
17 april 1983 Grete Waitz Vlag van Noorwegen NOR 2:25.29 Londen Engeland uitslag
18 april 1983 Joan Benoit Vlag van Verenigde Staten USA 2:22.43 Boston VS uitslag
21 april 1985 Ingrid Kristiansen Vlag van Noorwegen NOR 2:21.06 Londen Engeland uitslag
19 april 1998 Tegla Loroupe Vlag van Kenia KEN 2:20.47 Rotterdam Nederland uitslag
26 september 1999 Tegla Loroupe Vlag van Kenia KEN 2:20.43 Berlijn Duitsland uitslag
30 september 2001 Naoko Takahashi Vlag van Japan JPN 2:19.46 Berlijn Duitsland uitslag
7 oktober 2001 Catherine Ndereba Vlag van Kenia KEN 2:18.47 Chicago VS uitslag
13 oktober 2002 Paula Radcliffe Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:17.18 Chicago VS uitslag
13 april 2003 Paula Radcliffe Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR 2:15.25 Londen Engeland uitslag

1De eerste maal dat een vrouw officieel een marathon liep in minder dan drie uur.

Andere betekenissen[bewerken]

De naam 'marathon' wordt ook gegeven voor andere races over lange afstand of het lang achter elkaar beoefenen van dezelfde bezigheid.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook het artikel marathonschaatsen.

Zie ook[bewerken]

Portal.svg Portaal Atletiek
Bronnen, noten en/of referenties
  1. [1]; Het Nieuwsblad; 30 september 2013
  2. Keniaan Mutai wint marathon Amsterdam, NU.nl, 21 oktober 2007
  3. a b c Tijden in deze wedstrijd werden niet erkend als wereldrecord omdat het aflopende parcours te gunstig was.

Externe links