Kiesterzijl

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Kiesterzijl
Buurtschap in Nederland Vlag van Nederland
Kiesterzijl (Friesland (hoofdbetekenis))
Kiesterzijl
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Waadhoeke Waadhoeke
Coördinaten 53° 11′ NB, 5° 30′ OL
Overig
Woonplaats (BAG) Franeker
Belangrijke verkeersaders A31
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Kiesterzijl (Fries: Kiestersyl) is een buurtschap in de gemeente Waadhoeke, in de Nederlandse provincie Friesland.

De buurtschap ligt ten zuidoosten van Herbaijum en ten westen van Franeker, tegen een industrieterrein van Franeker aan. Kiesterzijl kent een aantal huizen, een draaibrug over het Van Harinxmakanaal, een scheepvaartbedrijf en een elektriciteitscentrale voor de hoogspanningsmasten. De buurtschap valt formeel onder Franeker.

De zijl[bewerken]

De Kiesterzijl werd genoemd naar de nabij gelegen buurtschap Kie en was de grootste en belangrijkste zijl in de Slachtedijk. De sluisdeuren stonden gewoonlijk open en werden alleen gesloten in tijden van nood, zoals bij hevige storm als het gevaar bestond dat de zeewering het kon begeven en de Slachte als slaperdijk het water moest keren. Vandaar de namen keersluis of waarborgsluis voor deze zijl.[1] De zijl sloot dan het water af van de Harlinger zijlroede, vanaf 1645 Harlingertrekvaart en vanaf 1939 Van Harinxmakanaal genoemd.

Aangenomen wordt dat de Kiesterzijl is aangelegd tegelijk met het ontstaan van de oude polder Franeker-Achlum, ergens tussen 1000 en 1200. De naam komt pas in 1511 voor het eerst voor als Keesterzyl en in 1543 als Kiesterzyll, Kisterdazyl en Kyesterzyll. in 1664 wordt het Kiesterzyl en vanaf de 19e eeuw Kiesterzijl. Het was oorspronkelijk een houten zijl, die in 1698 werd vervangen door een stenen exemplaar. In 1837 werd de zijl weer vernieuwd en kwamen er drie stroomgaten in plaats van één. In elke opening kwamen twee sluisdeuren en boven het middelste stroomgat lag een draaibrug.[2]

In het kader van de verbetering van het vaarwater Fonejacht-Harlingen kwam de Kiesterzijl een stukje zuidelijker te liggen in het Van Harinxmakanaal.[3] De zijl had nu twee doorvaarten die niet meer met deuren werden afgesloten, maar met een serie lange buizen die in sponningen werden neergelaten. De draaibrug op de middenpijler was uitgerust met grijpers en de brug functioneerde als 'hijskraan' die de buizen van de wal tilde, ze boven de sleuven bracht en ze vervolgens neerliet. Met dit systeem was men bij stormweer niet in staat de doorvaarten tijdig af te sluiten. Daarom werd in 1956 aan de noord- en zuidkant van de brug een complete takelinrichting aangebracht en daarmee kon men binnen twee uur de doorvaarten met de buizen afsluiten.[4] In 1996 werd deze installatie weggehaald omdat het belang van de Kiesterzijl als noodkering nauwelijks nog nut had.[5]

De buurtschap[bewerken]

De buurtschap Kiesterzijl kwam pas tot ontwikkeling toen er in 1857 een steenbakkerij werd gebouwd. Op dat moment stonden er vier huizen in de nabijheid van de zijl. Een ervan was de brugwachterswoning, in de andere huizen woonden kleine tuinders, gardeniers genoemd. Voor het personeel van de steenbakkerij werden er direct al vijf huizen gebouwd waaronder dat van de meesterknecht (tasker). De uitbreiding ging verder met in 1904 een betonfabriek en omstreeks 1917 twee kalkovens. De steenbakkerij werd in 1920 afgebroken.[6]

Woningen en bedrijfsgebouwen lagen oorspronkelijk aan beide oevers van het kanaal. Bij de verbetering van het kanaal werd de bocht bij Kiesterzijl afgesneden (1942) en kwam de buurtschap helemaal ten noorden van het Van Harinxmakanaal te liggen.

Tegenwoordig is de buurtschap onderdeel van het industrieterrein West Kiesterzijl. In 2017 bestond hij uit ongeveer vijftien woonhuizen en enkele bedrijfsgebouwen. Het aantal inwoners werd op 35 geschat. Er staat geen plaatsnaambord meer, alleen de straatnaam herinnert nog aan de buurtschap en de zijl.