Zwarte Haan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Zwarte Haan
Buurtschap in Nederland Vlag van Nederland
Zwarte Haan (Friesland)
Zwarte Haan
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Waadhoeke Waadhoeke
Coördinaten 53° 19′ NB, 5° 38′ OL
Overig
Postcode 9079
Woonplaats (BAG) Sint Jacobiparochie
Foto's
Zicht op Zwarte Haan vanaf de zeedijk
Zicht op Zwarte Haan vanaf de zeedijk
Zicht vanuit de lucht op Zwarte Haan
Zicht vanuit de lucht op Zwarte Haan
H.G. Miedemagemaal
H.G. Miedemagemaal
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Zwarte Haan (Bildts: (De) Swarte Haan, Fries: Swarte Harne) is een buurtschap in de gemeente Waadhoeke, in de Nederlandse provincie Friesland.

Het ligt bij de Waddenzee, even ten noordwesten van Nij Altoenae op de Nieuwe Bildtdijk en valt formeel onder het dorp Sint Jacobiparochie.

De bewoning van de buurtschap ligt aan de Zeedijk en voornamelijk aan de Nieuwebildtdijk, waar Het Kanaal en de Nieuwevaart samen komen. Soms wordt de bewoning aan de Nieuwebildtdijk (en een stukje van de Schuringaweg) die onder Sint Annaparochie valt bij de buurtschap gerekend omdat het door de dorpsstatus van Nij Altoenae niet meer direct verbonden is met het dorp Sint Annaparochie. Het vormt eigenlijk een eigen buurtschap, genaamd Stad Niks.

Plaatselijk wordt Zwarte Haan wel het begin van de wereld genoemd, omdat de Nieuwe Bildtdijk er begint. Bij de Zeedijk staat het H.G. Miedemagemaal, dat zorgt voor de afwatering van het Bildt in de Waddenzee. Het gemaal is genoemd naar de vroeger voorzitter van het waterschap Noardlik Westergoa, Henk Miedema. Zwarte Haan ligt aan de wandelroutes Jabikspaad en Friese Kustpad.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

De dijk waarop de buurtschap is ontstaan is aangelegd in 1715. Volgens verschillende bronnen is de naam Zwarte Haan ontstaan uit de oorspronkelijke Friese benaming 'Swarte hoarne' of 'harne'. Dit betekent 'Zwarte hoek'. De benaming "Zwarte" komt voort uit het donkere slib dat hier ooit aangetroffen werd. Later is 'hoarne' verbasterd tot 'hoanne' wat Fries is voor 'haan'. Een nabijgelegen boerderij heet nog steeds de 'Swarte harne'.

Jabikspaad[bewerken | brontekst bewerken]

Zwarte Haan wordt ook wel gezien als de ultieme startplaats van het Jabikspaad, de Friese Camino de Santiago. Zes kilometer zuidelijker ligt Sint Jacobiparochie met het pelgrimskunstwerk en het informatiecentrum in de Groote Kerk. Vergelijkbaar met het Spaanse Finisterre, is Zwarte Haan ook aan zee gelegen. Via Zwarte Haan loopt een oostelijke route, via Oudebildtzijl, Stiens en Leeuwarden naar Irnsum. Het Jabikspaad is 130 kilometer lang en loopt naar Hasselt.

Kunstwerken[bewerken | brontekst bewerken]

Op de dijk bij Zwarte Haan vindt men De Slikwerker, een bronzen beeld van een landwerker gemaakt door Frans Ram ter ere en nagedachtenis aan de mannen die Het Bildt hebben ingepolderd. In 2010 kwam er op de dijk met de titel Om de kwaliteit fan de romte een herinneringsmonument, ontworpen door Gunnar Daan ter herinnering aan de Friese gedeputeerde Anita Andriesen.

Veerdienst[bewerken | brontekst bewerken]

Van 1932 tot 1948 werd er door de Amelander schippers en Hollumer zwagers Anne Olivier & Epke van der Geest een veerdienst volgens vaste dienstregeling onderhouden tussen Zwarte Haan en Ballumerbocht te Ameland. In 1932 kwam het monopolie van aanmeren op de (oude) pier van Holwerd in handen van Wagenborg, en werd het de zwagers hierdoor verboden om nog langer op Holwerd aan te meren. Dit heeft geleid tot protesten en een rechtzaak, welke verloren werd. Hierdoor weken de zwagers in dat jaar uit naar Zwarte Haan. Zij kregen toestemming van de Gemeente het Bildt om de dam op Zwarte Haan geschikt(er) te maken voor het aanmeren en een vaste dienstregeling in te voeren. Deze dienstregelingen werden op het Bildt meerdere keren per week vermeld in de Bildtse Courant. Ondanks de verbetering van de dam kwam het nog wel eens voor dat het aanmeren, door te geringe waterstand, bij Zwarte Haan niet altijd lukte en werd er voor anker gegaan nabij de dam. Van en naar Leeuwarden werd een aansluitende busdienst onderhouden door vervoerder "klaine" Germ Dijkstra middels zijn Bildtse Auto Bus Onderneming (B.A.B.O) en konden combi-tickets worden gekocht.

Door centralisering naar één vaste veerdienst voor Ameland, tussen Nes en Holwerd, lieten de Duitsers een nieuwe verlengde pier bij Holwerd aanleggen.[1] De oude pier van Holwerd, oostelijker gelegen (en aangelegd in 1871/72) werd verlaten. Door deze centsalisering liet de bezetter de dienstregeling tussen Ballumerbocht Zwarte Haan niet langer toe en in deze oorlogsjaren lagen de schepen, de Willi en de Friesland, in de haven van de Ballumerbocht.

Na de aanleg van de Afsluitdijk in 1932 waren de stromingen in de Waddenzee geleidelijk gaan veranderen. Slib dat voor 1932 nog wijdverspreid de Zuiderzee in en uit stroomde, slibde na deze aanleg in versneld tempo tegen de Friese Waddenkust aan. Hierdoor werden ook de vele strandlagen (zand) overlegd met meters lagen slib. Na de oorlog probeerden de zwagers de dienst nog wel voort te zetten maar tegen de zomer van 1948 waren de vaargeulen bij Zwarte Haan uiteindelijk zover dichtgeslibt dat de vaste dienst definitief moest worden gestaakt. Uiteindelijk heeft deze dienst van Olivier & van der Geest maar kort stand gehouden.

Over de jaren en eeuwen daarvoor is (nog) maar weinig bekend. Op de kaarten van Wopke Eekhoff van Ameland en het Bildt (1852) vinden wij nog wel duidelijke vermeldingen van een verbinding tussen de twee. Op de Bildt-kaart staat bij Zwarte Haan het volgende vermeld; "Zwarte Haan, Herberg, overvaart naar Ameland". Op de kaart van Ameland staat onder Hollum de vermelding dat er een verbinding met "Zwarte Haan onder Sint Jacobiparochie" is. Dat Eekhoff deze expliciete vermeldingen doet indiceert een redelijk belang voor de (lokale) handel en transport.

Vanaf de aanleg van de Nieuwe Bildtdijk rond 1600 is het mogelijk dat er vanaf deze hoek contact was met de Waddeneilanden, met name Ameland en Terschelling, al ontstond Zwarte Haan zelf feitelijk pas na de impoldering van de Wester Bildtpollen in 1715. Van beurtschipperij in deze voorgaande eeuwen is tot dusver niets terug gevonden of overgeleverd.

In 2004 was er het plan door enkele Bildtse Sint-Annebuurster ondernemers om de veerdienst voor het voetganger-en fietstoerisme nieuw leven in te blazen. Tevens waren er plannen voor een haven voor pleziervaartuigen. Alhoewel het plan zich in vergevorderde fase bevond ketste de gemeente het Bildt het plan, om onbekende reden, uiteindelijk toch af.

Zwarte Haan heeft de laatste haven/veerdam van/op Het Bildt gehad. In eerdere tijden werd er ook gevaren vanaf Oude Leije(vroeger gedeeltelijk Bildts), Oudebildtzijl en vervolgens het nieuwere Nieuwebildtzijl. In de bronnen zijn er ook indicaties dat er nabij het westelijker gelegen, en reeds afgebroken strandhuis het Hooghuis voor anker werd gegaan. Dit gebeurde oostelijk van het Bildt zeker. Ditzelfde geldt voor het net buiten het Bildt gelegen Dijkshoek welke in de 18e eeuw wordt genoemd met een herberg. Door het dichtslibben van de vaargeulen en de aanleg van nieuwe dijken zijn al deze havens uiteindelijk buiten gebruik geraakt en verdwenen. Voor de haven van Zwarte Haan viel het doek in 1948. De lokale wadvisserij heeft nog iets langer standgehouden.

In 2021 zijn er plannen om voor de dienst van 1932-1948 een gedenkteken te plaatsen.

Trivia[bewerken | brontekst bewerken]

Op 6 november 2020 maakte Arriva bekend, dat een van de nieuwe treinen van het vervoerbedrijf de naam "Zwarte Haan" krijgt. Dit op voorstel van Joop Mulder, lid van de naamgevingscommissie.[2]

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Zwarte Haan van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.