Mauthausen (concentratiekamp)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Concentratiekamp Mauthausen
Mauthausen (concentratiekamp)
Mauthausen (concentratiekamp)
Ingebruikname 8 augustus 1938[1]
Bevrijding 5 mei 1945[1]
Locatie Mauthausen
Verantwoordelijk land Nazi-Duitsland
Coördinaten 48° 16′ NB, 14° 30′ OL
Beheerder SS
Gevangenen 197.464[2]
Dodental 95.000+[2]
Gevangenen ontvangen hun bevrijders
Gevangenen ontvangen hun bevrijders

Mauthausen was een concentratiekamp uit de Tweede Wereldoorlog, gelegen nabij de Oostenrijkse plaats Mauthausen.

Doel van het kamp[bewerken]

Het concentratiekamp Mauthausen werd in augustus 1938, vijf maanden na de annexatie van Oostenrijk door nazi-Duitsland, opgezet met als doel een mannenkamp in het Oostenrijkse gebied te realiseren, gevangeniscapaciteit te bezitten voor de geplande oorlog. Het gebied rond Mauthausen was voorts vooral geschikt vanwege de aanwezigheid van graniet, zodat de gevangenen tewerkgesteld konden worden voor de winning van bouwmateriaal. Zoals bij de meeste concentratiekampen van de nazi's waren de verblijfs- en arbeidsomstandigheden voor de - met name politieke - gevangenen zeer slecht. Voorts bepaalden mishandeling, straf, ziekte en honger het beeld van alledag. Gevangenen werden doodgeslagen, opgehangen, of doodgeschoten. Er was een trap van 186 treden naar de diepte van de granietgroeve, waar menigeen het leven liet. Zieke gevangenen liet men bevriezen, verhongeren of werden gedood met fenolinjecties of gifgas. Bekende beulen waren onder anderen 'das blonde Fräulein' en 'Hans de doder'.

Mauthausen had een gaskamer in een keldervertrek schuin onder het kampbordeel. In dezelfde ruimte bevonden zich twee verbrandingsovens, ook wel crematoria genoemd, van Topf und Söhne, waarmee de vermoorde gevangenen werden verbrand. Voordat de lichamen van de gevangenen werden verbrand, werden zij op de onderzoekstafel, vlakbij de gaskamers en de ovens, door een arts ontdaan van kostbare protheses als gouden tanden.

Dimitrii Michailowitsch Karbischew, luitenant-generaal der Pioniers van het Rode Leger. In de ijzige kou ontnamen de nazi's hem al zijn kleding en overgoten hem met koud water tot het lichaam van de generaal gestold was in een ijsklomp. Het lichaam van de generaal werd in de oven in Mauthausen verbrand. Veel gevangenen in Mauthausen moesten deze mishandeling ondergaan.
Concentratiekamp Mauthausen
Deel concentratiekamp Mauthausen
Mauthausen
Overlevenden krijgen voedsel van de bevrijders

Het kamp stond onder commando van Franz Ziereis, een SS-Sturmbannführer die wegens "bijzondere verdiensten" als Lagerkommandant in 1944 tot SS-Standartenführer werd bevorderd. Andere SS'ers in het kamp waren Schutzhaftlagerführer Georg Bachmayer en SS-Standortarzt Dr. Eduard Krebsbach.

Gevangenen[bewerken]

Nieuw aangekomen gevangenen werden gedesinfecteerd en hun hoofd kaalgeschoren. Daarna werden ze gekleed in een blauw-wit gestreepte overall. Vanaf 1943 werden ook uniformen van Franse, Griekse, Joegoslavische en Sovjet soldaten gebruikt. De Funktionshäftlinge (gevangenen die een taak kregen toebedeeld) hadden het soms wat beter, en beschikten over warmere kleding en schoeisel in plaats van de standaard houten sandalen.

Op de kleding werd met een gekleurde driehoek de aard van het 'delict' aangegeven, met daarin de eerste letter van de nationaliteit. 'Politieke' gevangenen hadden een rode driehoek, Spaanse republikeinen een blauwe, en Jehova's getuigen een paarse. 'Criminelen' hadden een groene driehoek, 'asocialen' een zwarte, en homoseksuelen een roze. Joden hadden een gele of tweekleurige ster.

Razzia's[bewerken]

Op 22 en 23 februari 1941 werden meer dan 330 en bij de razzia van 11 juni 1941 werden meer dan 250 Joodse 'gijzelaars', jonge mannen, opgepakt in de Amsterdamse Jodenbuurt. Via kamp Schoorl gingen zij naar Oostenrijk op transport waar zij in enkele maanden allemaal zijn 'gestorven'. De razzia van februari vormde de aanleiding tot de Februaristaking, een van de weinige volksopstanden waar de Duitsers tijdens hun bezetting van Europa mee te maken kregen. Op 13 en 14 september 1941 volgde een razzia in de Twentse plaatsen Enschede, Hengelo, Borne, Almelo, Delden, Goor, Haaksbergen, Denekamp en Oldenzaal, waar uiteindelijk totaal 105 Joodse mannen per trein naar Mauthausen werden gedeporteerd. In januari 1942 werd de laatste van deze groep vermoord. Op 8 en 9 oktober 1941 volgde een razzia in de Achterhoek, in Arnhem en Apeldoorn, waarbij 72 mannen werden gedeporteerd. Ook zij stierven binnen enkele maanden. Ook de elf slachtoffers van de Aktion Kugel en de veertig van het Englandspiel kwamen in Mauthausen om. Daarnaast zijn gedurende de gehele bezettingsperiode strafgevallen vanuit Nederland, regelmatig vanuit kamp Amersfoort, maar ook vaak via andere kampen, in dit kamp of in zijn vele nevenkampen terechtgekomen en veelal omgebracht. Al in 1941 werd in het nevenkamp Slot Hartheim, dat voordat het in nazi-handen kwam een psychiatrisch ziekenhuis huisvestte, geëxperimenteerd met vergassing; eerst op de bewoners van Schloss Hartheim, zijnde de psychiatrische patiënten; daaropvolgend op gevangenen uit de diverse kampen. Toen met deze ervaringen industrieel kon worden vergast in andere kampen, zoals Auschwitz, Treblinka en Sobibór, werden de bewijzen door dwangarbeiders weggewerkt. Dit waren veelal politieke gevangenen, die wisten dat zij na hun arbeid als getuigen van die vergassingsinstallaties ook vermoord zouden worden. Een van hen heeft negatieven van foto's van deze vergassingsinstallaties aan Spaanse politieke gevangenen weten door te spelen, waardoor na de oorlog deze verborgen misdaad toch niet kon worden verduisterd.

In Mauthausen zijn gedurende de oorlog 197.464 gevangenen gedetineerd geweest, vanwege hun politieke, religieuze opvattingen of instelling, vanwege hun seksuele geaardheid of vanwege hun criminele verleden of als krijgsgevangene.[2] Meer dan 95.000 mensen werden in Mauthausen vermoord.[2] Tijdens de bevrijding van kamp Mauthausen door de Amerikanen probeerde kampcommandant Franz Ziereis te ontkomen in het pak van een gevangene. Een van de gevangenen herkende hem echter waarop Amerikaanse soldaten hem beschoten. De kampcommandant raakte gewond, maar legde voor hij overleed verklaringen af over de misdaden die in het kamp waren begaan.

Englandspiel[bewerken]

De volgende Nederlandse geheim agenten zijn in Mauthausen ter dood gebracht:

Op 6 september 1944[bewerken]

Op 7 september 1944[bewerken]

Op 31 december 1944[bewerken]

Op 21 april of 3 mei 1945[bewerken]

Bevrijding[bewerken]

Er zijn ook mensen die het kamp hebben overleefd. Onder hen bevonden zich:

  • Trix Terwindt (27-02-1921), gedropt 13 februari 1943, meteen gearresteerd, bevrijd op 5 mei 1945.
  • Albert Béla Haas - Frans verzetsstrijder die na de oorlog tegen de nazi's getuigde.

Vriendenkring Mauthausen[bewerken]

In 1984 werd de Vriendenkring opgericht onder meer door de Pools-Joodse verzetsvrouw Mirjam Ohringer. De Vriendenkring zorgde ervoor dat er in het voormalige kamp een monument kwam voor de 1658 uit Nederland afkomstige slachtoffers. Het monument werd gemaakt door kunstenaar Appie Drielsma en symboliseert de onderbroken levenslijn. Het werd op 9 mei 1986 onthuld. Sinds 1986 is daar een internationale jeugdontmoeting om voorlichting te geven.

Zie ook[bewerken]

Externe links

Bronnen en referenties