SPQR
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
SPQR is de afkorting van het Latijnse Senatus Populusque Romanus, "De Senaat en het Volk van Rome", de zinsnede die fungeerde als de officiële naam van het Romeinse Rijk.
De afkorting werd als insigne gebruikt vanaf de tijd van de Romeinse Republiek en stond als inscriptie op openbare gebouwen en triomfbogen. Het is niet bekend waar of wanneer de uitdrukking oorspronkelijk is ontstaan[1], maar ze is niet weg te denken uit de Romeinse geschiedenis. De vaste uitdrukking wordt in ieder geval vanaf de 1e eeuw v.Chr. gemeengoed en zou onder het principaat nog worden verder verspreid over het gehele rijk. Vergaderingen en documenten werden er officieel mee afgesloten en de letters stonden op munten en de vaandels die voor de legioenen werden uitgedragen.[2] De Romeinse politieke en juridische literatuur zijn ervan doordrenkt, maar ook meer beschouwende werken zoals de geschiedschrijving van Titus Livius gebruiken de vier letters om de lezer vrees, ontzag en bewondering in te boezemen. In het taalgebruik kon SPQR worden opgevat als een pesterige dooddoener of zelfs als een nauwelijks schertsend dreigement met vervolging en veroordeling. Cicero maakt in zijn pleidooien gebruik van het shockerende effect.
Hoewel in 42 v.Chr. de Republiek voorgoed werd overgenomen door de leden van het Tweede Triumviraat, waaruit zich het principaat zou ontwikkelen, is ook in de keizertijd de afkorting in gebruik gebleven omdat men vasthield aan de mening dat de republiek nog altijd bestond en het volk nog steeds inspraak had.
Inhoud |
[bewerken] Merkteken
POPVLVSQVE·ROMANVS
DIVO·TITO·DIVI·VESPASIANI·F(ILIO)
VESPASIANO·AVGVSTO
Vegetius schrijft aan het eind van de vierde eeuw dat nieuwe rekruten in het leger werden voorzien van "het militaire teken". Het is onduidelijk of dit een tatoeage of brandmerk was, maar de bedoeling om deserties tegen te gaan is helder. In de vierde eeuw was de status van het leger niet meer wat hij geweest was, maar waren ook de levensomstandigheden verslechterd. Eerder zou de eerloze en pijnlijke behandeling zeker tot verzet hebben geleid. Maar de praktijk van het merken was vermoedelijk wijdverbreid. Een decreet uit 398 bepaalde dat arbeiders in de keizerlijke bewapeningswerkplaatsen "in navolging van het merken van rekruten" moesten worden voorzien van "het nationale teken". Naar alle waarschijnlijkheid was dit SPQR. [3]
SPQR staat op de linkerschouder getatoueerd van generaal Maximus Decimus Meridius in het jaar 180, een hoofdrol van Russell Crowe in de film Gladiator van Ridley Scott uit 2000. De film won vijf Oscars, maar bevat een groot aantal historische onmogelijkheden. In 180 zette een generaal niet de naam van het land op zijn schouder.
[bewerken] Na het Romeinse Rijk
Het huidige gemeentebestuur van Rome handhaaft nog steeds SPQR in het wapen van de stad, op vele publieke gebouwen en op de putdeksels van de Fonderia Romana, het stedelijk waterleidingbedrijf. De folklore wil dat dit een idee was van Mussolini, maar de oudste deksels dateren van voor zijn tijd.[4] Ook sieren de letters de sjaals en vlaggen van de Romeinse voetbalclub AS Roma.
Andere steden hebben hun eigen invulling gegeven aan het motto. SPQF staat in Florence voor Senatus Populusque Florentinus; de opname van de spreuk in de decoraties in het "oude paleis" Palazzo Vecchio duidt op een vroeg Florentijns republikeins bewustzijn en trots op de Romeinse wortels van de stad.[5]
SPQA staat gebeiteld op bruggen in Amsterdam en in het fries centraal bovenaan de façade van de Stadsschouwburg aan het Leidseplein als afkorting van Senatus Populusque Amstelodamensis.[6][7] SPQA zou ook het stadhuis van Antwerpen sieren. SPQB staat meermalen te lezen op de gevel van het Justitiepaleis en in de grote zaal van de Koninklijke Muntschouwburg in Brussel, maar is ook waargenomen in Brugge en op putdeksels in de Italiaanse stad Benevento.[8] CPQC staat in het wapen van Capua, maar werd al in de derde eeuw gebruikt door Catania.[9] SPQD staat voor Senatus Populusque Dixmudensis op het grote gebrandschilderde Heilig-Bloed-Raam in het plaatselijke Karmelietenklooster, vervaardigd door Abraham van Diepenbeke in 1684 en aan het klooster geschonken door de senaat en het volk van Diksmuide, een bezitting van de heer van Boxmeer.[10][11] SPQE stond op de Espoort in Enschede, die in 1943 of '44 is verwoest. Boven de ingang van de Der Aa-kerk in Groningen staat SPQG. Boven de entree van het stadhuis in Haarlem staat SPQH en dat is ook te vinden boven het toneel in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. SPQL is opgemerkt in Liverpool en Londen, op de Holstentor in Lübeck en in Luzern. In het wapen van Olomouc staat SPQO. SPQP staat als Senatus Populusque Pisanus pal voor Pisa, maar ook Palermitanus op de putdeksels in Palermo. SPQV staat in Wenen voor Senatus Populusque Viennensis. In Winschoten staat boven de ingang van het stadhuis SPQW, wat eigenlijk onmogelijk is, want de Romeinen hadden geen letter W.
In de loop der tijd zijn er veel parodieën gemaakt. Italianen die hun hoofdstad maar een arrogante beestenboel vinden, lezen in de afkorting Sono Porci Questi Romani, "Het zijn varkens, die Romeinen". Daarentegen zien Romeinse burgers zelf er het bewijs in van de machtswellust van het Vaticaan, want Soli Papi Qui Regnano, "Alleen pausen regeren er".[12]
De Italiaanse bewerker Marcello Marchesi van de Franse Asterix-strips vertaalde de favoriete woorden van Obelix "Ils sont fous, ces Romains" tamelijk letterlijk als Sono Pazzi Questi Romani, "Ze zijn gek, die Romeinen". De vrijere Nederlandse vertaling "Rare jongens, die Romeinen" is op eigen kracht beroemd geworden.
SPQR is ook de titel van een roman uit 1990 van de Amerikaanse schrijver John Maddox Roberts, het eerste deel uit zijn tiendelige SPQR-serie. De serie speelt zich af in het Romeinse Rijk in de periode 684 v.Chr. tot 70 v.Chr..
[bewerken] Noten
- ↑ De vroegste vorm waarin we deze uitdrukking aantreffen is pop(u)lus senatusque / Romanus (Romeinse volk en senaat) (189 v.Chr.) (CIL II 5041 (p. 843) = CIL I 614 (p. 919) = IRPCadiz 520 = ILLRP 514 = ILS 15 (p. 169) = AE 2005, +1459 = AE 2005, +61; zie ook M. Webb (ed. trad. anot.), Project II: Editing an Old Latin Inscription, magisterwebb.com, 2006.). Vgl. Polybius, XXI 10.8 (senaat en volk).
- ↑ Perseus.tufts.edu: Romeinse munt
- ↑ Roman-empire.net: The Mark of the Legion
- ↑ maxmatic.com: 527x SPQR in Rome
- ↑ Nicolai Rubinstein, Classical Themes in the Decoration of the Palazzo Vecchio in Florence, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, vol. 50, pp. 29–43, 1987. Link via JSTOR (alleen toegankelijk met licentie)
- ↑ Livius.org: Heraldic symbols of Amsterdam
- ↑ Studiokoning.nl: Stadsschouwburg
- ↑ Crwflags.com: Historical Flags (Italy)
- ↑ Cataniaperte.com: Cronologia di Catania
- ↑ Boxmeer.info: Heilig-Bloed-Raam
- ↑ Meertens.nl: Boxmeer, Heilig Bloed
- ↑ Scarlet.be: Andere verklaringen voor S.P.Q.R.
[bewerken] Referentie
- H. Galsterer, art. SPQR, in NP 11 (2001), col. [?].
