Wim Eijk

Willem kardinaal Eijk
Mgr. Eijk - hier nog in bisschoppelijk paars - tijdens de H. Bloed processie in Brugge
Kardinaal van de Katholieke Kerk
Rang	kardinaal-priester
Ambt	2008-heden: aartsbisschop van Utrecht
Titelkerk	San Callisto
Creatie
Gecreëerd door	paus Benedictus XVI
Consistorie	18 februari 2012
Kerkelijke carrière
Eerdere functies	1999-2008: bisschop van Groningen-Leeuwarden
Portaal    Christendom

Willem Jacobus (Wim) Eijk (Duivendrecht, 22 juni 1953) is de residerend aartsbisschop van Utrecht en sinds 18 februari 2012 kardinaal. Hij werd bekend als bisschop van het bisdom Groningen-Leeuwarden en staat ook bekend om zijn kennis van de medische ethiek en de bio-ethiek. Eind 2007 werd hij door de paus tot aartsbisschop van Utrecht benoemd en daarmee tot metropoliet (hoofd) van de Nederlandse kerkprovincie van de rooms-katholieke Kerk en daarmee de zeventigste opvolger van Willibrord. Op 26 januari 2008 werd hij als aartsbisschop geïnstalleerd en nam hij zijn intrek in het Aartsbisschoppelijk Paleis te Utrecht.

Levensloop

Wim Eijk volgde van 1959 tot 1965 basisonderwijs aan de Sint-Joannesschool te Duiven­drecht en van 1965 tot 1971 doorliep hij de middelbare school aan het Sint-Nicolaaslyceum in Amsterdam. Hij voltooide in 1978 zijn studie geneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam en vanaf 1979 combineerde hij de priesteropleiding aan het grootseminarie Rolduc met een studie in de medische ethiek aan de Rijksuniversiteit van Leiden. In 1984 werd hij door bisschop Gijsen tot diaken gewijd en in 1985 werd hij priester gewijd voor het Bisdom Roermond. Daarna ging hij als kapelaan aan het werk in de parochie van de heilige Antonius van Padua in Blerick en promoveerde hij tegelijkertijd in Leiden tot doctor in de geneeskunde onder begeleiding van prof. A.M. Luyendijk-Elshout en dr. Heleen Dupuis op een proefschrift over euthanasie. In 1990 behaalde hij bovendien aan de Pauselijke Universiteit Sint Thomas van Aquino in Rome, het zogenaamde Angelicum, een licentiaat en doctoraat in de filosofie. Dit tweede proefschrift behandelde genetische manipulatie. Op dat moment werd hij tevens benoemd tot hoogleraar in de filosofie en de medische ethiek aan het MEDO, het Pauselijk Instituut voor Huwelijk en Gezin in Kerkrade. Ook behaalde hij nog een licentiaat in de theologie aan de Lateraanse universiteit te Rome. Tegelijkertijd ging hij moraaltheologie doceren aan het seminarie Rolduc van het bisdom Roermond en het grootseminarie Sint-Janscentrum van het bisdom 's-Hertogenbosch. Nadat in 1996 het MEDO werd gesloten verhuisde Eijk naar Lugano in Zwitserland, waar hij docent moraaltheologie werd aan de theologische faculteit van de plaatselijke universiteit. Van 1997 tot 2002 was hij lid van de Internationale Theologencommissie.

Bisschop van Groningen

Toen Wim Eijk op 17 juli 1999 als opvolger van bisschop Möller door Paus Johannes Paulus II als bisschop van Groningen werd benoemd, koos hij de wapenspreuk Noli recusare laborem ("Weiger het werk niet"). Dit zijn woorden die Sint Martinus, patroonheilige van de stad Groningen, op zijn sterfbed sprak. Ze brengen tot uitdrukking dat Eijk zijn roeping tot het einde trouw wil blijven. De wijding volgde op 6 november 1999 in de Sint-Jozefkathedraal door kardinaal Simonis, mgr. Wiertz en mgr. Utleg, bisschop van Ilagan (Filipijnen).

Reacties in de Nederlandse pers

Bijna onmiddellijk kwam er vanuit een deel van de Nederlandse pers kritiek op zijn standpunten ten aanzien van de seksuele moraal, die "extreem conservatief" en "onbuigzaam" zouden zijn. Aanleiding was een aantal collegedictaten uit de jaren '90 die Eijk aan priesterstudenten had gegeven in de tijd dat hij moraaltheologie doceerde aan onder andere de seminaries van ’s-Hertogenbosch en Roermond, en die nu bij de kerkhistoricus Ton van Schaik waren terechtgekomen. Deze bracht ze vervolgens in de openbaarheid. Vooral de opmerkingen over homoseksualiteit die erin stonden - homo's zouden niet in staat zijn tot liefde en slechts aan 'wederzijdse zelfbevrediging' doen - deden veel stof opwaaien. Deze leverden de bisschop niet alleen een protest op van de Nederlandse Vereniging voor Integratie van Homoseksualiteit COC, maar ook de homoseksuele priester Herman Verbeek en de Acht-Mei-beweging uitten scherpe kritiek op Eijks denkbeelden. Van Schaik noemde de opvattingen van Eijk "onpastoraal en onbarmhartig". "Dit zijn denkbeelden uit de jaren dertig, relicten uit een afgesloten verleden."

Op andere vermeende opmerkingen van Eijk reageerde het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK) pijnlijk getroffen: de bisschop zou hebben verklaard dat wat de Katholieke Kerk de Joden in de loop der eeuwen had aangedaan, vaak schromelijk overdreven werd. In een brief van 1 september 1999 aan de gelovigen van het bisdom Groningen verklaarde de kersverse bisschop dat hij de uitspraken die hem werden toegeschreven als zouden bepaalde categorieën van mensen niet tot liefde in staat zijn nooit beweerd had en tot het rijk der fabelen moesten verwezen worden. Een aangezegde strafvervolging wegens discriminatie werd niet ontvankelijk verklaard, omdat er volgens de officier van Justitie geen opzet in het spel was en de dictaten evenmin voor de openbaarheid bestemd waren geweest. In de loop van september 1999 luwde deze zaak na verzoenende stappen van de verschillende partijen.

Beleid

In 2001 werd de bisschop getroffen door een hersenbloeding en moest hij zijn bisdom lange tijd aan zijn beide vicarissen overlaten. Na deze moeilijke start werd het episcopaat van bisschop Eijk in het Groningse vooral getekend door een actief beleid in alle geledingen van de Kerk. Eijk heeft het relatief hoge aantal priesterstudenten weten te handhaven. Geregeld waren er wijdingen tot het diaconaat en priesterambt.

De rol van pastorale werkers werd beperkter (conform de regelgeving van de Kerk). Analoog daaraan is de liturgische rol van leken in de Kerk minder prominent geworden. Het beleid van het bisdom sloot weer aan bij het beleid van de wereldkerk ten koste van sommige gebruiken die in Nederland in de jaren zestig en zeventig ontstonden.

Als bisschop-referent voor de opleidingen, stond Eijk mede aan de wieg van de Faculteit Katholieke Theologie (FKT) die op 1 januari 2007 werd opgericht en waarvan hij de eerste grootkanselier werd.

Naamswijziging bisdom

De naam van het bisdom werd in 2006 gewijzigd in Groningen-Leeuwarden.

Aartsbisschop van Utrecht

Eijk werd op 11 december 2007 door paus Benedictus XVI tot aartsbisschop van Utrecht benoemd. In interviews gaf hij aan dat hij zich vooralsnog niet kandidaat zal stellen voor het voorzitterschap van de Nederlandse Bisschoppenconferentie, hoewel die positie tot op heden steeds door de aartsbisschop van Utrecht werd vervuld. Hij bleef ook enige tijd de leiding over het bisdom Groningen-Leeuwarden waarnemen. Op 26 januari 2008 werd hij officieel als aartsbisschop geïnstalleerd. Tijdens een Heilige Mis in Rome, werd hem op 29 juni 2008 door Paus Benedictus XVI het pallium omgehangen.

In januari 2008 benoemde Eijk, nog vóór zijn aantreden, Mr. drs. Ted Hoogenboom als nieuwe vicaris-generaal en mr. Hans Zuijdwijk als secretaris-generaal.

Mgr. Eijk nam vrijwel onmiddellijk de reorganisatie van het - in financiële nood verkerende - aartsbisdom op zich. Die reorganisatie hield onder meer in het terugbrengen van het aantal voltijdse formatieplaatsen van het aartsbisdom van 57 naar 35. In het kader hiervan viel daags voor kerstmis 2008 een brief op de mat van dertien medewerkers die ontslag aangezegd werden. Mgr. Eijk zette de reorganisatie door, ondanks grote bezwaren van de ondernemingsraad van het aartsbisdom.

Op 6 januari 2012 maakte paus Benedictus XVI bekend dat op 18 februari 2012 een consistorie zou plaatsvinden. In dit consistorie is o.a. Mgr. Eijk tot kardinaal gecreëerd.

Reacties in de Nederlandse pers

De reacties op zijn benoeming waren gemengd. Meer progressief ingestelde katholieken uitten hun bedenkingen vanwege zijn rechtzinnige leerstellige opvattingen, maar behoudender gelovigen reageerden positief vanwege zijn beleid in het bisdom Groningen-Leeuwarden.

In april 2008 nam de onrust volgens Ton van Schaik toe over de manier waarop Eijk de reorganisatie van het aartsbisdom leidt. Talrijke ontslagen en gebrek aan communicatie liggen volgens van Schaik aan de onrust ten grondslag. Ook zijn voorganger Simonis is volgens het Katholiek Nieuwsblad niet gelukkig met de aanpak van de nieuwe aartsbisschop en volgens de Gelderlander is het "een publiek geheim dat de kardinaal geen woord meer met de nieuwe aartsbisschop wenst te spreken en ook niet meer met hem aan dezelfde tafel wil dineren bij afscheidsbijeenkomsten." Mgr. Eijk zelf noemde deze crisis desgevraagd een "storm in een glas water".

Naar aanleiding van de herwijding van de Utrechtse Sint-Willibrordkerk op 25 januari 2009, publiceerde de Volkskrant een achtergrondartikel, waarin het eerste jaar van Eijks aartsepiscopaat werd besproken. Hierin leverden kerkhistorici Ton van Schaik en Peter Nissen stevige kritiek op de aartsbisschop. Beiden verweten de aartsbisschop niet-communicatief te zijn, te weinig spirituele leiding te geven en de organisatie van het aartsbisdom op zijn kop te hebben gezet. Uit het artikel bleek verder dat Eijk in het aartsbisdom Utrecht nog een grote onbekende was.

Op 18 april 2011 meldde de Volkskrant dat een aantal conservatieve kopstukken van de R.K. Kerk, onder wie mevrouw Stienstra, de paus gevraagd heeft om Eijk tot de orde te roepen wegens eigengereid gedrag en onchristelijk optreden. Eijk zou inmiddels alle krediet als kerkbestuurder verloren hebben. In een interview met het Katholiek Nieuwsblad van 23 april 2011 heeft aartsbisschop Eijk deze aantijgingen overigens goeddeels weersproken.

Sluiting Ariënskonvikt en benoeming twee hulpbisschoppen

Op 3 november 2009 maakte aartsbisschop Eijk bekend dat hij de aartsdiocesane priesteropleiding Ariënskonvikt zou gaan sluiten aan het einde van het lopende studiejaar. Hij beargumenteerde deze sluiting met het sterk teruglopende aantal priesterstudenten, en de nijpende financiële situatie van het aartsbisdom. Volgens Eijk zouden toekomstige priesterstudenten van het aartsbisdom hun opleiding moeten volgen aan het grootseminarie De Tiltenberg in het bisdom Haarlem-Amsterdam. Het besluit stuitte onmiddellijk op kritiek: van het Ariënskonvikt zelf, van de aan het konvikt verbonden Faculteit Katholieke Theologie, Utrecht en van verschillende katholieke bloggers. Ook de bisschop van Groningen-Leeuwarden, mgr. de Korte, zelf alumnus van het Konvikt, toonde zich teleurgesteld over de voorgenomen sluiting van de aartsdiocesane priesteropleiding, die ook geldt als de opleiding van het bisdom Groningen. Eijk verdedigde zijn besluit vervolgens in de Nederlandse pers.

Een maand na deze gebeurtenissen maakte het Vaticaan bekend dat Utrecht twee nieuwe hulpbisschoppen zou krijgen: de bovengenoemde Ted Hoogenboom en Herman Woorts. De bisschopswijding van beiden vond plaats op 13 februari 2010.

Eind 2009 verbood Eijk vrijwilligster, Nelly Stienstra, voorzitster van het Contact Rooms-Katholieken, nog langer actief te zijn in de kathedrale Sint-Catharinakerk. Dit omdat zij afbreuk gedaan zou hebben aan Eijks integriteit door (deze) openlijk via de media in twijfel te trekken en door meer dan eens tijdens een liturgisch viering in de kathedrale kerk van St. Catharina ostentatief te laten blijken dat (zij) het met enkele van (Eijks) beleidsbeslissingen niet eens (was). Het conflict zou met name betrekking hebben op Stienstra's kritiek op de sluiting van het Ariënskonvikt. In De Volkskrant van 5 januari 2010 betoogde kerkhistoricus Ton van Schaik dat de aartsbisschop - nu hij ook in openlijk conflict is met een vooraanstaande vertegenwoordigster van de Nederlandse orthodoxie - steeds meer leegte om zich heen creëert: Eijk maait iedereen weg die maar een flintertje kritiek heeft. Als hij wakker wordt, ziet hij een woestijn om zich heen. Eind januari 2010, verdedigde de prelaat zich in een opiniebijdrage in de Volkskrant en op radio en televisie. Over de reorganisatie van het aartsbisdom zei hij: Ik denk dat de noodsituatie van het bisdom daadkrachtig en snel ingrijpen vergde. Ik denk dat grosso modo als ik zo kijk naar de wijze waarop gereorganiseerd is en de beslissingen die zijn genomen, we het niet heel anders hadden kunnen doen. Over het conflict met Nelly Stienstra merkte hij op: Zowel voor orthodoxe gelovigen als voor meer vrijzinnigen geldt dat hij of zij zich hebben te gedragen. Bijna ontstond de indruk dat ik vrijwilligers niet zou waarderen. Dat doe ik wel degelijk! Zonder de talrijke vrijwilligers zou het aartsbisdom niet draaien. Hun inbreng stel ik zeer op prijs.

Overige functies

Eijk is bisschop-referent van de beleidssector Roeping en Opleiding (RO) en voor medisch-ethische zaken. Hij is bestuurslid van de Pauselijke Academie voor het Leven en lid van de Wetenschappelijke Raad van de Faculteit voor Bio-ethiek van het Athenaeum Pontificium Regina Apostolorum. Daarnaast zit hij in de redactieraad van de Nederlandstalige uitgave van het internationale theologietijdschrift Communio. Op 6 mei 2008 werd Eijk door Paus Benedictus XVI benoemd in de pauselijke Congregatie voor de Clerus. Op 17 januari 2009 werd hij door de paus benoemd in de Pauselijke Raad voor de Cultuur.

Voormalige functies

• Lid van de Adviesraad van het Nederlands Artsenverbond (1992-2000)
• Lid van het bestuur van de Juristenvereniging Pro Vita (1993-1997)
• Medeoprichter en voorzitter van de Stichting Medische Ethiek in Maastricht (1993)
• President van het MEDO, een instituut voor de Theologie van Huwelijk en Gezin, Kerkrade (1994-1996)
• Voorzitter van de Ethische Commissie van het Verpleeghuis St. Camillus in Roermond (1996-1999)

Zie ook

• Lijst van metropolieten van Nederland

Externe link

• Interview met Wim Eijk, VPRO, 7 september 2008

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Voorganger: Bernhard Möller	Bisschop van Groningen 1999-2006	Opvolger: -
Voorganger: -	Bisschop van Groningen-Leeuwarden 2006-2008	Opvolger: Gerard de Korte
Voorganger: Ad Simonis	Aartsbisschop van Utrecht vanaf 2008	Opvolger: n.v.t.

Bisschoppen van de Nederlandse rooms-katholieke kerkprovincie

Aartsbisschop-metropoliet: Willem Kardinaal Eijk (Utrecht) Suffragane bisschoppen: Jan Liesen (Breda) · Gerard de Korte (Groningen-Leeuwarden) · Jos Punt (Haarlem-Amsterdam en militair ordinariaat) · Antoon Hurkmans ('s-Hertogenbosch) · Frans Wiertz (Roermond) · Hans van den Hende (Rotterdam) Hulpbisschoppen: Rob Mutsaerts ('s-Hertogenbosch) · Jan Hendriks (Haarlem-Amsterdam) · Everard de Jong (Roermond) · Ted Hoogenboom (Utrecht) · Herman Woorts (Utrecht) Emeritus aartsbisschop-metropoliet: Adrianus Kardinaal Simonis (Utrecht) Emeriti suffragane bisschoppen: Huub Ernst (Breda) · Tiny Muskens (Breda) · Joannes Gijsen (Roermond) · Philippe Bär (Rotterdam en militair ordinariaat) · Ad van Luyn (Rotterdam) · Jan Bluyssen ('s-Hertogenbosch) Emeriti hulpbisschoppen: Jan van Burgsteden (Haarlem-Amsterdam) · Joseph Lescrauwaet (Haarlem) · Johannes de Kok (Utrecht)