Wim Eijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Willem kardinaal Eijk
Wim Eijk (midden), hier nog in bisschoppelijk paars, tijdens de Heilig Bloedprocessie in Brugge (2007)
Wim Eijk (midden), hier nog in bisschoppelijk paars, tijdens de Heilig Bloedprocessie in Brugge (2007)
Kardinaal van de Katholieke Kerk
Wapen kardinaal
Rang kardinaal-priester
Ambt 2008-heden: aartsbisschop van Utrecht
Aartsbisdom Utrecht
Titelkerk San Callisto
Creatie
Gecreëerd door paus Benedictus XVI
Consistorie 18 februari 2012
Kerkelijke carrière
Eerdere functies 1999-2008: bisschop van Groningen-Leeuwarden
Portaal  Portaalicoon   Christendom

Willem Jacobus (Wim) Eijk (Duivendrecht, 22 juni 1953) is de aartsbisschop van Utrecht en sinds 18 februari 2012 kardinaal.[1] Hij werd bekend als bisschop van het bisdom Groningen-Leeuwarden en staat ook bekend om zijn kennis van de medische ethiek en de bio-ethiek. Eind 2007 werd hij door de paus tot aartsbisschop van Utrecht benoemd en daarmee tot metropoliet van de Nederlandse kerkprovincie van de Katholieke Kerk en daarmee de zeventigste opvolger van Willibrord. Op 26 januari 2008 werd hij als aartsbisschop geïnstalleerd en nam hij zijn intrek in het Aartsbisschoppelijk Paleis te Utrecht.[2]

Levensloop[bewerken]

Wim Eijk werd geboren uit een gemengdgelovig huwelijk, zijn vader was doopsgezind en zijn moeder was roomskatholiek. [3] Hij volgde van 1959 tot 1965 basisonderwijs aan de Sint-Joannesschool te Duiven­drecht en van 1965 tot 1971 doorliep hij de middelbare school aan het Sint-Nicolaaslyceum in Amsterdam. Hij voltooide in 1978 zijn studie geneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam en vanaf 1979 combineerde hij de priesteropleiding aan het grootseminarie Rolduc met een studie in de medische ethiek aan de Rijksuniversiteit van Leiden. In 1984 werd hij door bisschop Gijsen tot diaken gewijd en in 1985 werd hij priester gewijd voor het Bisdom Roermond. Daarna ging hij als kapelaan aan het werk in de parochie van de heilige Antonius van Padua in Blerick en promoveerde hij tegelijkertijd in Leiden tot doctor in de geneeskunde onder begeleiding van prof. A.M. Luyendijk-Elshout en dr. Heleen Dupuis op een proefschrift over euthanasie. In 1990 behaalde hij bovendien aan de Pauselijke Universiteit Sint Thomas van Aquino in Rome, het zogenaamde Angelicum, een licentiaat en doctoraat in de filosofie.[4] Dit tweede proefschrift behandelde genetische manipulatie. Op dat moment werd hij tevens benoemd tot hoogleraar in de filosofie en de medische ethiek aan het MEDO, het Pauselijk Instituut voor Huwelijk en Gezin in Kerkrade. Ook behaalde hij nog een licentiaat in de theologie aan de Lateraanse universiteit te Rome. Tegelijkertijd ging hij moraaltheologie doceren aan het seminarie Rolduc van het bisdom Roermond en het grootseminarie Sint-Janscentrum van het bisdom 's-Hertogenbosch. Nadat in 1996 het MEDO werd gesloten, verhuisde Eijk naar Lugano in Zwitserland, waar hij docent moraaltheologie werd aan de theologische faculteit van de plaatselijke universiteit. Van 1997 tot 2002 was hij lid van de Internationale Theologencommissie.

Bisschop van Groningen[bewerken]

Toen Wim Eijk op 17 juli 1999 als opvolger van bisschop Möller door Paus Johannes Paulus II als bisschop van Groningen werd benoemd, koos hij de wapenspreuk Noli recusare laborem ("Weiger het werk niet"). Dit zijn woorden die Sint Martinus, patroonheilige van de stad Groningen, op zijn sterfbed sprak. Ze brengen tot uitdrukking dat Eijk zijn roeping tot het einde trouw wil blijven.[5] De wijding volgde op 6 november 1999 in de Sint-Jozefkathedraal door kardinaal Simonis, mgr. Wiertz en mgr. Utleg, bisschop van Ilagan (Filipijnen).

Grootkanselier van universiteitsfaculteiten in Tilburg en Nijmegen[bewerken]

In 2008 volgde aartsbisschop Eijk kardinaal Simonis op als grootkanselier van Theologische Faculteiten van de universiteiten van Nijmegen en Tilburg.

Reacties in de Nederlandse pers[bewerken]

Bijna onmiddellijk kwam er vanuit een deel van de Nederlandse pers kritiek op zijn standpunten ten aanzien van de seksuele moraal, die "extreem conservatief" en "onbuigzaam" zouden zijn. Aanleiding was een aantal collegedictaten uit de jaren '90 die Eijk aan priesterstudenten had gegeven in de tijd dat hij moraaltheologie doceerde aan onder andere de seminaries van ’s-Hertogenbosch en Roermond, en die nu bij de kerkhistoricus Ton van Schaik waren terechtgekomen. Deze bracht ze vervolgens in de openbaarheid. Vooral de opmerkingen over homoseksualiteit die erin stonden - homo's zouden niet in staat zijn tot liefde en slechts aan 'wederzijdse zelfbevrediging' doen - deden veel stof opwaaien. Deze leverden de bisschop niet alleen een protest op van de Nederlandse Vereniging voor Integratie van Homoseksualiteit COC, maar ook de priester Herman Verbeek[6] en de Acht-Mei-beweging uitten scherpe kritiek op Eijks denkbeelden. Van Schaik noemde de opvattingen van Eijk "onpastoraal en onbarmhartig". "Dit zijn denkbeelden uit de jaren dertig, relicten uit een afgesloten verleden."[7]

Op andere vermeende opmerkingen van Eijk reageerde het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK) pijnlijk getroffen: de bisschop zou hebben verklaard dat wat de Katholieke Kerk de Joden in de loop der eeuwen had aangedaan, vaak schromelijk overdreven werd.[8] In een brief van 1 september 1999 aan de gelovigen van het bisdom Groningen verklaarde de kersverse bisschop dat hij de uitspraken die hem werden toegeschreven als zouden bepaalde categorieën van mensen niet tot liefde in staat zijn nooit beweerd had en tot het rijk der fabelen moesten verwezen worden.[9] Een aangezegde strafvervolging wegens discriminatie werd niet ontvankelijk verklaard, omdat er volgens de officier van Justitie geen opzet in het spel was en de dictaten evenmin voor de openbaarheid bestemd waren geweest.[10] In de loop van september 1999 luwde deze zaak na verzoenende stappen van de verschillende partijen.

Beleid[bewerken]

In 2001 werd de bisschop getroffen door een hersenbloeding en moest hij zijn bisdom lange tijd aan zijn beide vicarissen overlaten. Na deze moeilijke start werd het episcopaat van bisschop Eijk in het Groningse vooral getekend door een actief beleid in alle geledingen van de Kerk. Eijk heeft het relatief hoge aantal priesterstudenten weten te handhaven. Geregeld waren er wijdingen tot het diaconaat en het priesterambt.

De rol van pastorale werkers werd beperkter (conform de regelgeving van de Kerk[11]). Analoog daaraan is de liturgische rol van leken in de Kerk minder prominent geworden. Het beleid van het bisdom sloot weer aan bij het beleid van de wereldkerk ten koste van sommige gebruiken die in Nederland in de jaren zestig en zeventig ontstonden.

Als bisschop-referent voor de opleidingen, stond Eijk mede aan de wieg van de Faculteit Katholieke Theologie (FKT) die op 1 januari 2007 werd opgericht en waarvan hij de eerste grootkanselier werd.

Naamswijziging bisdom[bewerken]

De naam van het bisdom werd in 2006 gewijzigd in Groningen-Leeuwarden.

Aartsbisschop van Utrecht[bewerken]

Eijk werd op 11 december 2007 door paus Benedictus XVI tot aartsbisschop van Utrecht benoemd.[4][12] In interviews gaf hij aan dat hij zich vooralsnog niet kandidaat zal stellen voor het voorzitterschap van de Nederlandse Bisschoppenconferentie, hoewel die positie tot op heden meestal door de aartsbisschop van Utrecht werd vervuld. Hij bleef ook enige tijd de leiding over het bisdom Groningen-Leeuwarden waarnemen. Op 26 januari 2008 werd hij officieel als aartsbisschop geïnstalleerd. Tijdens een Heilige Mis in Rome, werd hem op 29 juni 2008 door Paus Benedictus XVI het pallium omgehangen.

In januari 2008 benoemde Eijk Mr. drs. Ted Hoogenboom als nieuwe vicaris-generaal en mr. Hans Zuijdwijk als secretaris-generaal.

Mgr. Eijk nam vrijwel onmiddellijk de reorganisatie van het - in financiële nood verkerende - aartsbisdom op zich. Die reorganisatie hield onder meer in het terugbrengen van het aantal voltijdse formatieplaatsen van het aartsbisdom van 57 naar 35. In het kader hiervan viel daags voor kerstmis 2008 een brief op de mat van dertien medewerkers die ontslag aangezegd werden. Mgr. Eijk zette de reorganisatie door, ondanks grote bezwaren van de ondernemingsraad van het aartsbisdom.[13]

Op 6 januari 2012 maakte paus Benedictus XVI bekend dat op 18 februari 2012 een consistorie zou plaatsvinden. In dit consistorie is o.a. Mgr. Eijk tot kardinaal gecreëerd.

Reacties in de Nederlandse pers[bewerken]

De reacties op zijn benoeming waren gemengd. Meer modernistisch ingestelde katholieken uitten hun bedenkingen vanwege zijn rechtzinnige leerstellige opvattingen, maar orthodoxe gelovigen reageerden positief vanwege zijn beleid in het bisdom Groningen-Leeuwarden.[14]

In april 2008 nam de onrust volgens Ton van Schaik toe over de manier waarop Eijk de reorganisatie van het aartsbisdom leidt. Talrijke ontslagen en gebrek aan communicatie liggen volgens van Schaik aan de onrust ten grondslag.[15] Ook zijn voorganger Simonis is volgens het Katholiek Nieuwsblad niet gelukkig met de aanpak van de nieuwe aartsbisschop en volgens de Gelderlander is het "een publiek geheim dat de kardinaal geen woord meer met de nieuwe aartsbisschop wenst te spreken en ook niet meer met hem aan dezelfde tafel wil dineren bij afscheidsbijeenkomsten."[16] Mgr. Eijk zelf noemde deze crisis desgevraagd een "storm in een glas water".[17]

Naar aanleiding van de herwijding van de Utrechtse Sint-Willibrordkerk op 25 januari 2009, publiceerde de Volkskrant een achtergrondartikel, waarin het eerste jaar van Eijks aartsepiscopaat werd besproken. Hierin leverden kerkhistorici Ton van Schaik en Peter Nissen stevige kritiek op de aartsbisschop. Beiden verweten de aartsbisschop niet-communicatief te zijn, te weinig spirituele leiding te geven en de organisatie van het aartsbisdom op zijn kop te hebben gezet. Uit het artikel bleek verder dat Eijk in het aartsbisdom Utrecht nog een grote onbekende was.[18]

Op 17 maart 2012 maakt Trouw melding van onzorgvuldig behandelen van aantijgingen tegen kindermisbruikers.[19]

Sluiting Ariënskonvikt[bewerken]

Op 3 november 2009 maakte aartsbisschop Eijk bekend dat hij de aartsdiocesane priesteropleiding Ariënskonvikt zou gaan sluiten aan het einde van het lopende studiejaar omwille van het sterk teruglopende aantal priesterstudenten en de nijpende financiële situatie van het aartsbisdom.[20] Toekomstige priesterstudenten van het aartsbisdom moeten voortaan hun opleiding volgen aan het grootseminarie De Tiltenberg in het bisdom Haarlem-Amsterdam. Het besluit stuitte op kritiek van het Ariënskonvikt zelf en van de aan het konvikt verbonden Faculteit Katholieke Theologie, Utrecht[bron?]. De bisschop van Groningen-Leeuwarden, mgr. de Korte, zelf alumnus van het Konvikt, toonde zich teleurgesteld over de voorgenomen sluiting van de aartsdiocesane priesteropleiding, die ook geldt als de opleiding van het bisdom Groningen.[21] Eijk verdedigde zijn besluit in de Nederlandse pers.[22]

Benoeming twee hulpbisschoppen[bewerken]

In december 2009 maakte het Vaticaan bekend dat Utrecht twee nieuwe hulpbisschoppen zou krijgen: de bovengenoemde Ted Hoogenboom en Herman Woorts. De bisschopswijding van beiden vond plaats op 13 februari 2010.

Eind 2009 verbood Eijk vrijwilligster, Nelly Stienstra, voorzitster van het Contact Rooms-Katholieken, nog langer actief te zijn in de kathedrale Sint-Catharinakerk. Dit omdat zij afbreuk gedaan zou hebben aan Eijks integriteit door (deze) openlijk via de media in twijfel te trekken en door meer dan eens tijdens een liturgisch viering in de kathedrale kerk van St. Catharina ostentatief te laten blijken dat (zij) het met enkele van (Eijks) beleidsbeslissingen niet eens (was).[23][24] Het conflict zou met name betrekking hebben op Stienstra's kritiek op de sluiting van het Ariënskonvikt.[25] In De Volkskrant van 5 januari 2010 betoogde kerkhistoricus Ton van Schaik dat de aartsbisschop - nu hij ook in openlijk conflict is met een vooraanstaande vertegenwoordigster van de Nederlandse orthodoxie - steeds meer leegte om zich heen creëert: Eijk maait iedereen weg die maar een flintertje kritiek heeft. Als hij wakker wordt, ziet hij een woestijn om zich heen.[26] Eind januari 2010, verdedigde de prelaat zich in een opiniebijdrage in de Volkskrant en op radio en televisie.[27][28] Over de reorganisatie van het aartsbisdom zei hij: Ik denk dat de noodsituatie van het bisdom daadkrachtig en snel ingrijpen vergde. Ik denk dat grosso modo als ik zo kijk naar de wijze waarop gereorganiseerd is en de beslissingen die zijn genomen, we het niet heel anders hadden kunnen doen. Over het conflict met Nelly Stienstra merkte hij op: Zowel voor orthodoxe gelovigen als voor meer vrijzinnigen geldt dat hij of zij zich hebben te gedragen. Bijna ontstond de indruk dat ik vrijwilligers niet zou waarderen. Dat doe ik wel degelijk! Zonder de talrijke vrijwilligers zou het aartsbisdom niet draaien. Hun inbreng stel ik zeer op prijs.

Overige functies[bewerken]

Eijk is bisschop-referent van de beleidssector Roeping en Opleiding (RO) en voor medisch-ethische zaken. Hij is bestuurslid van de Pauselijke Academie voor het Leven en lid van de Wetenschappelijke Raad van de Faculteit voor Bio-ethiek van het Athenaeum Pontificium Regina Apostolorum. Daarnaast zit hij in de redactieraad van de Nederlandstalige uitgave van het internationale theologietijdschrift Communio. Op 17 januari 2009 werd hij door de paus benoemd in de Pauselijke Raad voor de Cultuur.[29] Kardinaal Eijk werd in april 2012 benoemd tot lid van de Congregatie voor de Clerus en van de Congregatie voor de Katholieke Opvoeding[30]

Voormalige functies[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. ANNUNCIO DI CONCISTORO PER LA CREAZIONE DI NUOVI CARDINALI , 06.01.2012
  2. Wim Eijk nieuwe aartsbisschop van Utrecht, Katholiek Nederland, 11 dec 2007
  3. [1]
  4. a b (it) Rinunce e nomine, Nomina dell’Arcivescovo Metropolita di Utrecht (Paesi Bassi), Holy See Press Office, Daily Bulletin, 11 dec 2007
  5. Cardinal-designate Eijk: Doctor, Defender of Life
  6. Geen strafrechtelijk onderzoek tegen bisschop Eijk, Katholiek Nieuwsblad, 10 september 1999
  7. Bisschop: 'Homo's kunnen niet liefhebben' NRC Handelsblad, 18 aug 1999
  8. Monseigneur Eijk en de Joden - publicatie van de Katholiek Raad voor Israël
  9. Brief van de nieuw benoemde bisschop van Groningen aan zijn gelovigen, 1 september 1999
  10. Geen strafrechtelijk onderzoek tegen bisschop Eijk, Katholiek Nieuwsblad, 10 sept 1999
  11. Instructie over enige vragen betreffende de medewerking van lekengelovigen aan het dienstwerk van de priesters (1997)
  12. Wim Eijk aartsbisschop van Utrecht, ANP/NU.nl, 11 dec 2007
  13. Eijk negeert advies OR: gedwongen ontslagen aartsbisdom Utrecht
  14. Eijk belooft teamspeler te zijn, Trouw, 12 dec 2007
  15. "Bisschop Eijk is spook van de Maliebaan", RTV Utrecht, 8 april 2008
  16. Zie: 'Wat is er in het Bisdomhuis aan de hand?', Kanselbericht Katholieke kerk De Bilt, 6 april 2008 e.v.
  17. Eijk: 'Crisis is storm in een glas water', De Twentsche Courant Tubantia, 7 april 2008
  18. Peter de Waard, Monseigneur Eijk? Nooit van gehoord, De Volkskrant, 26 januari 2009, p. 3
  19. Eijk draait slachtoffers rad voor ogen Trouw, 17-3-2012, gelezen 18-3-2012
  20. Priesteropleiding Ariënskonvikt gaat dicht
  21. De Korte wil convict behouden
  22. Eijk: kritiek op sluiting Ariënskonvikt onterecht
  23. Ontslagbrief Eijk aan Stienstra
  24. Eijk ontslaat vrijwilligster
  25. Eijk zegt Stienstra de wacht aan
  26. Bisschop Eijk ‘creëert leegte om zich heen’
  27. In de kerk gaat het niet om ons maar om Hem, de Volkskrant, 26 januari 2010
  28. Aartsbisschop: reorganisatie aartsbisdom zorgvuldig uitgevoerd, www.katholieknederland, 31 januari 2010
  29. Aartsbisschop Eijk lid cultuurraad Vaticaan
  30. Nomina di cardinali membri dei dicasteri e degli organismo della Curia Romana
Voorganger:
Bernhard Möller
Bisschop van Groningen
1999-2006
Opvolger:
-
Voorganger:
-
Bisschop van Groningen-Leeuwarden
2006-2008
Opvolger:
Gerard de Korte
Voorganger:
Ad Simonis
Aartsbisschop van Utrecht
vanaf 2008
Opvolger:
n.v.t.