Stins

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Een stins is een middeleeuwse, verdedigbare, bewoonbare toren (later ook horizontaal gebouwd) in de Nederlandse provincie Friesland. Het Friese woord stins betekent steenhuis. Onderzoek wijst uit dat er honderden van zulke stinzen zijn geweest. Vele zijn later opgegaan in de grote landhuizen die de naam 'state' droegen en met deze staten zijn vele stinzen ten onder gegaan. De enige nog bestaande middeleeuwse stins is de Schierstins in Veenwouden. De woorden stins en state worden geregeld door elkaar gebruikt.

Stinzen in oude zin komen ook in het in Duitsland gelegen Oost-Friesland voor en heten daar 'steinhaus'. Een zeldzaam voorbeeld is het Steenhuis Bunderhee. In de provincie Groningen worden stinzen in oude zin aangeduid met steenhuis. Het enige daar nog bestaande steenhuis is het Iwema-steenhuis. De verder ontwikkelde steenhuizen worden in Groningen borg genoemd.

Tegenwoordig hebben vele moderne wooncomplexen in Friesland, maar ook ver daarbuiten, een naam die eindigt op state. In totaal zou Friesland ooit ruim 175 states hebben gekend.

Geschiedenis[bewerken]

De landhuizen waren van adellijke of aanzienlijke heren die dikwijls landgoederen bezaten, bijvoorbeeld van de grietmannen. De meeste staten en stinzen zijn in de negentiende eeuw afgebroken, toen het te duur werd om ze goed te kunnen onderhouden. Enkele nog bestaande fungeren als museum. Bij de resterende staten en borgen liggen vaak fraaie parken en tuinen.

Tabel stinzen en states[bewerken]

Naam Alternatieve naam Plaats Jaar stichting Jaar sloop Afbeelding
Aebinga State Abbema-huis, Abbinga State Huizum voor 1402 1859
Andringahuis Oenkerk voor 1698 1895
Andringastate Oldeboorn 15e eeuw of eerder 1894
Aylva State Het Slot, de Spijker Ternaard ca. 1658 1882
Aytta State Boekama State Swichum 15e eeuw of eerder 1794
Beuckenswijk Sondel 1664 1885
Broersma State Kollum 1505 of eerder 1680
Burmania State Haijema State Stiens 1550 of eerder na 1722
Camminghaslot Jelmera State Ballum begin 15e eeuw 1828
Cammingha State Hooghiemstra, Hooghuistra, Camminga Arum 1652 of eerder voor 1724
Crackstate Heerenveen 1608 bestaand Crackstate
Dekemastate Fetsa State, Camstra State of Camstrahuys Jelsum waarschijnlijk 13e eeuw bestaand
Domastate Beetgum 16e eeuw? 16e eeuw?
Eminga State Hijum onbekend voor 1786
Epema State IJsbrechtum 13e eeuw (stins) bestaand (opvolger) Epema State
Eysinga State Oenkerk 1412 of eerder 1759
Eysinga State Asingastins, Essinghastins Rinsumageest 13/14e eeuw 1909
Fogelsangh State Veenklooster 1646 bestaand Fogelsangh
Foppinga State Dronrijp waarschijnlijk 14e eeuw 1742
Galama State Koudum voor 1500 voor 1788
Gerbranda State Mernstera State, Groot Marnstra Almenum voor 1345 (eind 15e eeuw verplaatst) bestaand
Groot Terhorne Martena State, Thoe Hoerne tussen Beetgum en Beetgumermolen 1496 of eerder 1879 Groot Terhorne
Hania state Sytzama state aan de Vossleane, Tzummarum 15e eeuw begin 19e eeuw pentekening van Sytzema state anno 1723 door Stellingwerf, zie foto (nr.) 32029 (zoek op nummer)
Harinxma State Mockema State Jelsum voor 1708 onbekend
Harinxmastate Beetsterzwaag 1843 bestaand Harinxmastate
Harsta State Hersma State Hogebeintum 1511 of eerder bestaand Harsta State
Heemstra State Oenkerk begin 16e eeuw of eerder 1972
Heeremastate Heremastate Bolsward 15e eeuw bestaand Heeremastate
Herema State Joure onbekend (stins in 1581 gesloopt); 1589 bestaand Herema State
Herjuwsma State Juwsma State, Burmania State Ferwerd voor 1500 1816
Hinnemastate Hennemastate Jelsum voor 1501 1732
Groot Hermana Minnertsga onbekend (mogelijk 9e eeuw) ca. 1700 (vervangen door boerderij)
Holdinga State Auta, Nye Holdinga, Holdingaburg Anjum ca. 1580-1595 (mogelijk voorganger) 1831
Hottinga State Pietersbierum voor 1640 1844
Hoxwier Mantgum 15e eeuw of eerder ca. 1748
Hoytema State Jonkershuizen 1503 (herbouw 1779) 1906 Hoytema State
Jellema State Oosterend ??? ???
Jongema State Rauwerd onbekend (1515 stins verwoest); herbouw 15e eeuw 1912
Kingma State Zweins 1500 of eerder 1864
De Klinze Oppe Clinke, Aysma State Oudkerk 1567 of eerder bestaand
Liauckama State Sexbierum 14e eeuw of eerder 1824 Poortgebouw Liauckemastate
Lycklama state Lycklamastins Wolvega 17e eeuw 1736 Lycklama State
Lyndenstein Beetsterzwaag 2e helft 17e eeuw; 1821 herbouwd bestaand Lyndenstein
Martenastate Cornjum 1579
Mellema State Oostrum voor 1511 1735
Monsmastate Bolsward 1709 Monsmastate
Ockingastins Franeker 1640 Ockingastins
Oenemastate Heerenveen 1640 Oenemastate
Offinga State Hallum 11e eeuw 1738
Osinga State Langweer Osinga state
Papinga stins Leeuwarden
Poptaslot Marssum 1640 Poptaslot
Riniastate Oudemirdum 1843 Riniastate
Roordaburg Hitzum
Roordastate Franeker 16e eeuw 1765
Ropta State (Metslawier) Metslawier voor 1297 1731
Schierstins Veenwouden rond 1300 Schierstins
Sjaerdemaslot Franeker 1446 1727 Sjaerdemaslot
Stania State Oenkerk Stania State
Stickenberster State
Thetinga State Wieuwerd voor 1512 1733
Tjaarda State Rinsumageest 1242 na 1834
Uniastate Beers onbekend (1e vermelding 17e eeuw) Walburgastate
Unia State Oenkerk
Walburgastate Pietersbierum /
Sexbierum (1909-1984)
1857 Walburgastate
Waltastins Sneek 1540 Waltastins
Walta State Tjerkwerd
Zyaerda State Lombersburen

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]