Ternaard

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Ternaard
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Ternaard
Details
Ternaard
Ternaard
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Dongeradeel Dongeradeel
Coördinaten 53° 23′ NB, 5° 58′ OL
Algemeen
Inwoners (2013[1]) 1440
Detailkaart
Locatie in de gemeente
Locatie in de gemeente
Foto's
De kerk van Ternaard anno 2010
De kerk van Ternaard anno 2010
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Ternaard is een dorp in de gemeente Dongeradeel en ligt in het noordoosten van de provincie Friesland tussen Dokkum en de Waddenzee.

Geschiedenis[bewerken]

Ternaard is met circa 1380 inwoners[1] één van de grotere dorpen in de gemeente Dongeradeel. Vroeger hoorde Ternaard bij de gemeente Westdongeradeel. Het gemeentehuis van die gemeente stond in Ternaard. Bij de gemeentelijke herindeling in de provincie Fryslân (1984) is de gemeente Westdongeradeel samengevoegd met de gemeente Oostdongeradeel en de stad Dokkum in de nieuwe gemeente Dongeradeel.

In de 1e helft van de 9e eeuw werd voor het eerst Ternaard (Tunuwerde, Tununfurt) genoemd in een schenking van de Reginingen aan het klooster Fulda. Later werden ook nog de namen Tunawert, Thunewerd, Tonauwer, Tijnnawerdt, Tennaard en Tonnaard gebruikt. Met de woorden furt, wert en werdt werd wierde bedoeld. Wat Tunun betekent is onbekend, mogelijk werd hiermee een van de goden Thor of Odin bedoeld.

Ternaard is een komdorp waarvan de oorsprong nog niet bevredigend is verklaard. Er zijn in de Middeleeuwen terpen geweest, maar dat waren mogelijk slechts huisterpen. Het kerkhof lijkt zich nauwelijks boven het maaiveld te verheffen. Wel lag Ternaard op een strategische samenkomst van vaarten en wegen. Naar het zuiden toe de Ternaardervaart die voorbij Hantum voortgezet wordt als Hantumervaart naar Dokkum. Naar het oosten met een vaart richting Wierum en Nes. De bebouwing in het dorp lijkt bepaald te zijn door de aanwezigheid van een aantal vaarten. Op de oudste uitgave van de Schotanuskaart van de grietenij van 1664 wordt al een aaneengesloten bebouwing langs de Hantumervaart aangegeven.   In de door kaarten en beschrijvingen gedocumenteerde tijd is Ternaard al een flink dorp en de geschiedenis van de nederzetting zal stellig verder teruggaan dan de late Middeleeuwen, wat wel is beweerd. Aan de randen en in de omgeving van Ternaard hebben belangrijke adellijke huizen gestaan. De oostelijke en zuidelijke rand van het dorp werd tot in de 19e eeuw gevormd door twee state-terreinen. De staten bestaan niet meer. Aylvastate was aan de oostkant gesitueerd, de Herweijstate aan de zuidkant. De state ontleent haar naam aan een belangrijke familie in Ternaard was de familie Herwey, die in 1425 al een grietman leverde. Een grijtenij is een plattelandsgemeente. Waarschijnlijk stierf deze familie in de zestiende eeuw uit en erfde een familie uit Oosterbierum de state. Het huis is in 1818 afgebroken nadat het verschillende keren door erving en verkoop in andere handen kwam.

Aan de oostkant het eenvoudige Aylvastate en in het zuiden het grote Herweystate. Ze zijn beide gesloopt. Op het terrein van de laatste is in 1901 het station van de lokaalspoorweg gebouwd.

De grote gotische dorpskerk dateert uit het tweede kwart van de 16de eeuw. De toren met ingesnoerde spits is in 1871 gebouwd in de voor die tijd decoratieve eclectische stijl. De kerk is eenbeukig en heeft een vijfzijdige koorsluiting en is geleed door steunberen aan weerszijden van gevelvakken met grote, licht spitsbogige vensters. De kerk bezit een gaaf midden 17de-eeuws interieur met een lambrisering, een preekstoel met doophek voorzien van een fraaie koperen doopboog, een drievoudige herenbank van de familie Aylva en een avondmaalstafel met bijbehorende banken. De eenvoudige doopsgezinde kerk uit 1850 bezit een klein geveltorentje. De gereformeerde kerk is uit 1921 en een kenmerkend bouwwerk van de in deze streken actieve architect Ane Nauta.

Schuin tegenover de kerk is in 1865/’66 het raadhuis van Westdongeradeel gebouwd. Een gebouw van eenvoudige deftigheid met een voor het souterrain gebouwde bordestrap naar de omlijste ingang van de beletage. Ten westen van de kerk zit in een huis een grote gevelsteen met de plattegrond en het profiel van een vestingstad, mogelijk Rijssel (Lille). In de loop van de 20e eeuw is de Ternaardervaart in dorpskom gedempt en ingericht als groene strook tussen twee rijbanen. Aan de noordelijke en westelijke toegangswegen van het dorp is lintbebouwing van woonhuizen ontstaan. In 1901 werd aan de zuidzijde van Ternaard de spoorlijn, de verbinding tussen Leeuwarden en Dokkum aangelegd. De lijn werd in 1974 opgeheven, het stationsgebouwtje en de perrons zijn nog aanwezig. Ternaard en omgeving hadden voortreffelijke en vruchtbare bouwgronden. Een eendenkooi, een korenmolen en een bierbrouwerij waren hier ook aanwezig. Ternaard is nu één van de grotere dorpen van de gemeente Dongeradeel.

Fiskbuorren Ten noordwesten van Ternaard ligt aan de voet van de voormalige zeedijk de Visbuurt (Fiskbuorren), bestaande uit enkele rijen dicht opeen en evenwijdig aan de zeedijk gelegen deels voormalige vissershuizen. De kerk van Ternaard stond ooit op de plaats waar Fiskbuorren nu gesitueerd is. Omdat de zee te dichtbij kwam is de kerk afgebroken en naar het oosten verplaatst. In februari 1825 is bij Visbuurt, tijdens een watervloed een gedeelte van een wrak van een oud schip over de dijk geslagen en land inwaarts gedreven.

Voorzieningen[bewerken]

In Ternaard is een buurtsupermarkt, slagerij, peuterspeelzaal, een basisschool, een gezondheidscentrum en een verzorgingshuis. Er is ook een busdienst naar Dokkum en Leeuwarden.

Sport[bewerken]

  • VV Ternaard, voetbalvereniging
  • Overig: biljartclub, tennisclub, kaatsclub, jeu de boules, volleybalclub.

Kerken[bewerken]

  • De laatgotische Grote Kerk dateert uit het tweede kwart van de 16de eeuw. De toren met ingesnoerde spits is in 1871 gebouwd in de voor die tijd decoratieve eclectische stijl. De kerk is eenbeukig en heeft een vijfzijdige koorsluiting en is geleed door steunberen aan weerszijden van gevelvakken met grote, licht spitsbogige vensters. De kerk bezit een gaaf midden 17de-eeuws interieur met een lambrisering, een preekstoel met doophek voorzien van een fraaie koperen doopboog, een drievoudige herenbank van de familie Aylva en een avondmaalstafel met bijbehorende banken.
  • De doopsgezinde gemeente Ternaard is samengegaan met de doopsgezinde gemeente Holwerd-Blija in de nieuwe gemeente Holwerd-Blija en Ternaard. In oktober 2007 werd de laatste dienst gehouden in de doopsgezinde kerk van Ternaard. Dit kerkgebouw is inmiddels verkocht.
  • De gereformeerde kerk uit 1921 is een ontwerp van Ane Nauta.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]