Oudwouderzijlen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Oudwouderzijlen
Buurtschap in Nederland Vlag van Nederland
Oudwouderzijlen (Friesland (hoofdbetekenis))
Oudwouderzijlen
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Noardeast-Fryslân
Coördinaten 53° 19′ NB, 6° 8′ OL
Overig
Postcode 9294
Woonplaats (BAG) Oudwoude
Foto's
Oudwouderzijlen vanuit het zuiden
Oudwouderzijlen vanuit het zuiden
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Oudwouderzijlen (Fries: Alwâldmersyl of Alwâldmer Syl) is een buurtschap in de gemeente Noardeast-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland.

Het ligt ten zuidoosten van Ee, ten zuiden van Engwierum, ten noordwesten van Kollum en ten noordoosten van Oudwoude, waar het formeel onder valt. De bewoning van de buurtschap ligt aan de Wâlddyk. De hoofdkern van de buurtschap heeft een eigen plaatsnaambord en kent een vijftal huizen, maar ook de bewoning tussen Weerdeburen en Oudwouderzijlen in worden bij de buurtschap gerekend omdat deze ook allen onder Oudwoude vallen.

Het kent zo een tweede buurtje van huizen bij de dam in Oude Zwemmer waar het aansluit op het Oud Dokkumerdiep, een oude loop van het Dokkumergrootdiep, ten noordwesten van het Mallegraafsgat. De meeste noordelijke boerderij, de Jeppermastate behoorde oorspronkelijk tot het dorpsgebied van Westergeest waartoe ook Weerdeburen behoort.

De kolk Mallegraafsgat in Oudwouderzijlen in 2009 met daaromheen de Wâlddyk.

Geschiedenis[bewerken]

De plaats is op zijn vroegst halverwege de 18e eeuw als buurtschap ontstaan op de plek waar de Oude Zwemmer aansloot op het Oud Dokkumerdiep, ter plaatse ook wel Alde Lunen genoemd. Oud Dokkumerdiep was in vroeger tijden een zeearm die omgeven werd door de Wâlddyk en dit was de locatie in de dijk van een vroegere spuisluis voor de Zwemmer.

Oudwouderzijlen vormde hiermee een knooppunt en werd ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog dan ook extra bewaakt.[1] Bij de Sint-Pietersvloed in 1651 brak de Wâlddyk hier door en spoelde de sluis in het geheel weg. Er ontstond vervolgens een kolk die de naam Mallegraafsgat kreeg. Deze naam dankt het aan de Ierse graaf Donough MacCarthy die verbannen werd naar het Europese vaste land en een huis bewoonde aan de oever van de kolk, de Mallegraafsburg, dat hij in 1722 nog in zijn bezit had en afbrandde in 2012[2]

Aangezien de sluis totaal verwoest was, werd besloten de dijk om de kolk heen te leggen en deze geheel door te trekken zonder aanleg van een nieuwe sluis. Dit bleek al snel een onhoudbare situatie, want in 1662 werd een paar honderd meter zuidelijker opnieuw een sluis aangelegd.

De oudste vermelding van de dijk was uit 1622, toen het vermeld als Oldwolder Sijl en in 1664 spreekt van de Oldwoldumer Zyl, wijzend naar de nieuwe sluis. In 1718 spreekt men van Oud Woldumer Zyl, in 1739 werd het vermeld als Oudwoudumer Zyl, in 1831 als Oudwoudumerzijl en in 1847 als Oudwouder Zijl. In 1853 spreekt men van Oudwouder Zijlen, de eerste meervoudsvorm en wijzend op de plaats waarschijnlijk, al is dat niet helemaal duidelijk. De buurtschap werd in de 20ste eeuw ook gewoond geduid als Oudwouder Sijl of Oudwouder Zijl.

Met de afsluiting van het Dokkumergrootdiep in 1729 verloor de nieuwe Oudwouderzijl zijn functie als zeesluis en het gevolg was dat de sluis "sonder deuren openstond".[3] Rond 1831 werd de afwatering van de Zwemmer verbeterd en werd de loop ten noorden van het Mallegraafsgat doorgetrokken naar het Dokkumergrootdiep.[4] Anno 2019 ligt bij Oudwouderzijlen een brug in de Wâlddyk met een stuw.[5] Bij het vervangen van deze brug zal een deel van de brug over het Van Harinxmakanaal bij Ritsumazijl hergebruikt worden.[6]

In 2014 verkreeg de hoofdkern eigen plaatsnaamborden.[7] Hoewel de gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland de Nederlandstalige plaatsnamen als de officiële hanteert, is er hier gekozen voor borden met de Friese naam: "Aldwâldmersyl". Terwijl beide delen eigenlijk los geschreven dienen te worden als "Aldwâldmer Syl", zoals bij het naburige Kollumeroudzijl dat in Het Fries Kollumer Aldsyl is.

Gauckema stins[bewerken]

Bij Oudwouderzijlen lag eertijds de Gauckema stins. Deze stins werd bewoond door de familie Gauckema die verwant was aan de families Remmersma uit Dokkum, Mellema uit Oostrum en Bootsma en Meckema uit Kollum. Later ging de zate over naar de familie Galama. In 1700 was er nog sprake van een "zate omtrent Oudwoudmerzyl", maar anno 2019 resteert niets meer van de stins.[8]