Kollumeroudzijl

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Kollumeroudzijl
Kollumer Aldsyl
Buurtschap in Nederland Vlag van Nederland
Kollumeroudzijl
Kollumeroudzijl
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Kollumerland en Nieuwkruisland Kollumerland en Nieuwkruisland
Coördinaten 53° 18′ NB, 6° 9′ OL
Algemeen
Inwoners ca. 15
Overig
Postcode 9291
Woonplaats (BAG) Kollum
Belangrijke verkeersaders N358
Foto's
Bord bij Kollumeroudzijl aan de Wouddijk, geplaatst in 2013.
Bord bij Kollumeroudzijl aan de Wouddijk, geplaatst in 2013.
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Kollumeroudzijl (Fries: Kollumer Aldsyl, Nedersaksisch: Kölmeroldziel) is een buurtschap in de Friese gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland.

Beschrijving[bewerken]

De buurtschap ligt ten noorden van het dorp Kollum, ten zuiden van Engwierum en ten westen van Kollumerpomp. Kollumeroudzijl ligt aan een afgesneden meander van het Dokkumergrootdiep, ter plaatse ook wel Alddjip genoemd, ten oosten van de aansluiting van de Nieuwe Zwemmer op het Grootdiep. Kollumeroudzijl ligt tegenwoordig op een driehoekig eiland, gevormd door het Dokkumergrootdiep, de oude en de nieuwe aansluiting van de Zijlsterrijd (Sylster Ryd). Over dit eiland gaan twee wegen: de doorgaande Lauwersmeerweg en de Wouddijk. Kollumeroudzijl bestaat uit vijf adressen, waarvan drie adressen aan de Wouddijk op het eiland en twee adressen langs de oude monding van de Zijlsterrijd aan de Willem Loréweg. De buurtschap wordt aan het zicht onttrokken door een wilgenbos dat met de aanleg van de nieuwe aansluiting van de Zijlsterrijd aangeplant werd. Daarbij ligt het eiland ook vrij hoog doordat vrijgekomen zand na het uitdiepen van de Nieuwe Zwemmer onder andere hier gestort werd. Om namen van buurtschappen niet in de vergetelheid te laten geraken, heeft de gemeente Kollumerland c.a. besloten deze van plaatsnaamborden te voorzien. Kollumeroudzijl kreeg deze borden in december 2013.[1]

De Dwardsried en Zijlsterrijd met aansluiting op Dokkumergrootdiep via Kollumeroudzijl ten noorden van Kollum (Atlas Schotanus, 1718).

Geschiedenis[bewerken]

Kollumeroudzijl werd op een kaart van Jacob van Deventer uit 1559 vermeld als "Collum Zyl". Andere voorkomende spellingen zijn "Collumer zijl", "Colmerzijl" en "Kollummer zijl". Kollumeroudzijl was de vroegere spuisluis van de Dwarsried (Dwarsryd) in de Wouddijk (Wâlddyk) die de zeearm het Dokkumergrootdiep omgaf. De kustlijn zal eerder dichter bij Kollum gelegen hebben, zo maakte de Voorstraat en het oostelijke vervolg, de Hesseweg, deel uit van de eerste zeedijk rond de Lauwerszee.[2] Tussen de 11e en 13e eeuw werd het gebied ten noorden van Kollum bedijkt en vanaf toen verliep de ontsluiting via de Dwarsried (ook wel Lune of Luine genoemd), een oude getijdengeul. Bij Kollumeroudzijl sloot de Dwarsried aan op het Grootdiep. De Dwarsried werd in de 16e eeuw gekanaliseerd tot een min of meer rechte verbinding tussen Kollum en het Grootdiep, voortaan de Zijlsterrijd genoemd.[3] Hierbij bleef de oude aansluiting op het Grootdiep gehandhaafd. De gunstige ligging van Kollum aan het water maakte het voor het dorp mogelijk uit te groeien tot een bloeiende handelsplaats in de 16e en 17e eeuw.[4] Een doorsneden arm van de Dwarsried bij Ter Lune viel droog en is nog goed te herkennen in het landschap. In 1879 werd de Kollumeroudzijl op last van het Waterschap Zeedijken Contributie Kollumerland en Nieuwkruisland gesloten voor schepen. Wel was er in het begin van de 20e eeuw nog een opslagplaats aanwezig, waar goederen overgeslagen konden worden.

Vroeger was een grote verbreding van de Zijlsterrijd aanwezig vlak voor Kollumeroudzijl, het Sjoukjemuoisgat. Dit was in 1980 ook de locatie voor een nieuwe aansluiting van de Zijlsterrijd op het Grootdiep met een vaste brug voor de Lauwersmeerweg. Hiermee werd Kollumeroudzijl definitief uit zijn functie ontheven en kwamen enkele adressen van de buurtschap op een eiland te liggen, gevormd door de oude en nieuwe aansluiting van de Zijlsterrijd. De Zijlsterrijdbrug werd in 2007 vervangen door een ophaalbrug in het kader van het Friese Merenproject. Daarbij werd ook de Zijlsterrijd uitgediept om Kollum via het water beter bereikbaar te maken.[5][6]

Monumentale kop-hals-rompboederij Feitsmastate uit 1846 aan de Willem Loréweg bij Kollumeroudzijl.

Feitsmastate[bewerken]

Direct ten oosten van Kollumeroudzijl bevindt zich de Feitsmastate, een monumentale boerderij uit 1846.[7] Bocko van Feytsma was getrouwd met Haring van Burmania en bij hun huwelijk in 1600 kreeg hij van zijn vader, grietman Jelger van Feytsma een “Sate Landts, geleegen bij Collumersyl, groot 70 pdm. met noch een Sate Landts mede aldaar bij de syl geleegen, groot omtrent 30 pdm.” plus een bedrag om daar een huis op te bouwen.[8] Bocko werd eveneneens grietman van Kollumerland en werd na zijn dood begraven in de Maartenskerk te Kollum. Kort na zijn overlijden is de state waarschijnlijk afgebroken en vervangen door een boerderij. Deze boerderij vererfde meerdere malen binnen de familie tot deze in 1690 verkocht werd. Hierop voerden de toenmalige eigenaren ook de naam Feytsma. Later zou de boerderij in het bezit komen van de uit Lutjegast afkomstige Jan Jans die in 1812 eveneens de achternaam Feitsma aannam.[9]