IJlst (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
IJlst
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van IJlst Wapen van IJlst
(Details) (Details)
IJlst (stad)
IJlst (stad)
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân
Coördinaten 53° 1′ NB, 5° 38′ OL
Algemeen
Inwoners (1-7-2011) 3196
Overig
Postcode 8651
Netnummer 0515
Belangrijke verkeersaders A7, N354, spoorlijn Leeuwarden - Stavoren
Detailkaart
Locatie in de voormalige gemeente Wymbritseradeel
Locatie in de voormalige gemeente Wymbritseradeel
Foto's
De Ee in IJlst (2014)
De Ee in IJlst (2014)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Súdwest-Fryslân

IJlst (Fries: Drylts) is een kleine stad in de gemeente Súdwest-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland en een van de Friese elf steden. In 2009 telde IJlst ruim 3200 inwoners.

Tot 2011 was IJlst de hoofdplaats van de voormalige gemeente Wymbritseradeel. IJlst ligt vijf kilometer ten zuidwesten van Sneek. Door het stadje loopt de rivier de Geeuw, die in het stadje samenvloeit met de rivier de Ee. De Geeuw maakt deel uit van de verbinding Sneekermeer - Sneek - IJlst - Heeg - Heegermeer en is, met name in de zomer, een druk bevaren waterweg.

Geschiedenis[bewerken]

Er zijn verschillende theorieën over het ontstaan van de naam IJlst. Het kan afkomstig zijn van de Ylostins, de stins, die in het zuidwestelijk deel van IJlst heeft gestaan. De naam wordt wel eens afgeleid van het Ee- of IJslot, de stins, die aan het water lag dat door IJlst stroomt. De oorspronkelijke naam van IJlst is Ylike geweest dat later verbasterd is tot Ylts of Fries Drylts. Y of Ee betekent water en leke in Ylike is het Friese werkwoord like dat 'langzaam vloeien' betekent.[1]

IJlst heeft sinds 1268 stadsrechten. Het is daarmee de vierde stad (na Stavoren, Hindeloopen en Harlingen) in Friesland die stadsrechten kreeg. De stad was bekend om zijn scheepsbouw en handelspositie. Hij is ontstaan aan de Oude Ee of Ye, een riviertje tussen de Zuiderzee of een voorloper ervan en de Middelzee. Aan dit riviertje dankt het stadje zijn naam. Van de Ee zijn nog slechts fragmenten over. Een ervan vormt de centrale as van het stadje en heeft het karakter van een gracht. Pal langs de huizen loopt de straat en de tuinen liggen aan de overkant van de straat aan de kant van de Ee. Deze aan het water grenzende tuintjes, "bleken" of "overtuinen" geheten, behoren bij de aan de grachten liggende huizen en werden vroeger gebruikt om de was te bleken. De tuinen zijn voor een deel nog steeds in particuliere handen.

Op 8 november 1885 kreeg IJlst een station aan de spoorlijn Leeuwarden-Stavoren. Er verrees een prachtig stationsgebouw dat in 1954 werd afgebroken. In 1938 was er sprake om het station in IJlst te sluiten, maar tot 1941 was er nog sprake van een regelmatige verbinding per trein met IJlst. Vanaf 1941 tot 1985 stopten er geen treinen meer in IJlst. Op 28 september 1985 werd de halte IJlst heropend, op de plaats waar vroeger de spoorwegovergang was. Tot op de dag van vandaag is er een treinverbinding tussen Stavoren en Leeuwarden.[1]

Bestuurlijke geschiedenis[bewerken]

IJlst was een zelfstandige gemeente tot het bij de grote herindeling van 1 januari 1984 werd samengevoegd met Wymbritseradeel. IJlst werd de nieuwe hoofdplaats. In 1985 kwam aan de noordkant van IJlst een nieuw gemeentehuis gereed. Het oude stadhuis, dat te klein was geworden, kwam in gebruik als politiebureau. Een aantal jaren later werd het verkocht aan particulieren als woning.

Industriële geschiedenis[bewerken]

De achterzijde en schoorsteen van Nooitgedagt (2014)

In IJlst was de firma Nooitgedagt gevestigd die gereedschappen, houten speelgoed en schaatsen fabriceerde. Rond 1990 verhuisde de fabriek naar het industrieterrein. Delen van de oude fabriek zijn inmiddels gesloopt. Er staat nog één oud gebouw, het zogenoemde 'giele stientsjes'-gebouw, de eerste Nooitgedagt-fabriek. Dit gebouw is gerenoveerd. Het laatst gebouwde authentieke fabrieksgebouw - het eerste in Nederland dat helemaal van beton werd vervaardigd - is medio oktober 2004 gesloopt. Een paar jaar eerder hield de firma Nooitgedagt op te bestaan door een overname. In het nieuwe gebouw zit nu een ander bedrijf. Saillant detail is dat er zo'n tien jaar is gediscussieerd over het invullen van het terrein. Al die tijd stond het gebouw er leeg en verpauperd bij. Sinds oktober 2004 was er een discussie gaande over het behoud van de oude fabrieksschoorsteen. In 2007 werd de schoorsteen gerenoveerd, waarbij deze tot de oorspronkelijke hoogte is teruggebracht. Echter niet zoals vroeger gemetseld, maar in de vorm van een stalen skeletsel (kunstwerk). Medio 2005 is er op het oude fabrieksterrein een nieuw woonwijkje verrezen. Verder zijn er nog een vijftal panden voor de oude Nooitgedagt-fabriek gebouwd.

Wijken[bewerken]

De wijken zijn aangegeven van oud naar nieuw:

Bezienswaardigheden[bewerken]

Monumenten[bewerken]

Een deel van IJlst is een beschermd stadsgezicht, een van de beschermde stads- en dorpsgezichten in Friesland. Verder zijn er in het stadje enkele tientallen rijksmonumenten.

Religie[bewerken]

Sport[bewerken]

IJ.V.C. (IJlster Voetbal Club) is sinds 1925 de plaatselijke voetbalclub, met als thuisbasis sportpark de Útherne, gelegen aan de oostkant van IJlst. In IJlst is fierljepvereniging IJlst actief, met als thuisbasis de Wâtte Abma Skansen. Deze schansen zijn gebouwd in 1986 en sindsdien meerdere keren aangepast aan nieuwe eisen en is gelegen naast de ijsbaan. Er worden jaarlijks zes tot acht wedstrijden versprongen. Het hoogtepunt is het verspringen tijdens de Fryslâncup.

Inwoners[bewerken]

  • 1954 - 1482
  • 1959 - 1529
  • 1964 - 1630
  • 1969 - 1849
  • 1974 - 2338
  • 2006 - 3295
  • 2011 - 3196

Trivia[bewerken]

  • In IJlst werden in 2002 en 2005 opnamen gemaakt voor de films De schippers van de Kameleon en Kameleon II. De bleekweiden en het oude stadhuis dienden als decor.
  • Inwoners van IJlst worden ook wel kypmantsjes genoemd, naar een koekjessoort.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]