Itens
Plaats in Nederland  | |||
|---|---|---|---|
  | |||
| Situering | |||
| Provincie | Friesland | ||
| Gemeente | Súdwest-Fryslân | ||
| Coördinaten | 53° 6′ NB, 5° 38′ OL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 2,59[1] km² | ||
| - land | 2,58[1] km² | ||
| - water | 0,01[1] km² | ||
| Inwoners (2023-01-01) |
225[1] (87 inw./km²) | ||
| Woningvoorraad | 96 woningen[1] | ||
| Overig | |||
| Postcode | 8735 | ||
| Woonplaatscode | 2021 | ||
| Foto's | |||
 | |||
| |||
Itens is een dorp in de gemeente Súdwest-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland. Itens ligt tussen Oosterend en Bozum en is een zogenaamd lintdorp aan de Hearedyk. De Hidaardervaart loopt tot aan Itens. In 2023 telde het dorp 225 inwoners.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Het dorp is ontstaan op een terp. Bij het afgraven van de terp is zogenaamd Harpstedter aardewerk gevonden. Hieruit kan worden afgeleid dat de plaats waarschijnlijk rond het begin van de jaartelling al bewoond is geweest.
In 1381 werd het dorp vermeld als Ytzinse, in 1453 als Jtense, in 1482 als Itens en in 1500 als toe ytens. De plaatsnaam zou verwijzen naar de persoonsnaam It(s)e.
Voor de gemeentelijke herindeling in 1984 behoorde Itens tot de toenmalige gemeente Hennaarderadeel en van 1984 tot 2018 behoorde het dorp tot de toenmalige gemeente Littenseradeel.
Kerk
[bewerken | brontekst bewerken]De kerk van het dorp, de Martinikerk dateert uit 1806. De zaalkerk heeft een driezijdig gesloten koor en is waarschijnlijk van opvolger van een oude kerk. De klok in de half ingebouwde toren uit 1842 dateert uit 1312 en de preekstoel dateert uit de 17e eeuw.
Het vermoeden bestaat dat er al in de 13e eeuw een kerkje heeft gestaan in Itens. De huidige klok is daar mogelijk een overblijfsel van. Deze dateert uit 1312 en draagt als opschrift (vertaald): Stephanus maakte mij in het jaar 1312 ter ere van de zalige bisschop Martinus. Daarmee zou ook de toenmalige kerk aan de heilige Martinus zijn gewijd.
Tijdens de restauratie van de huidige kerk zijn de fundamenten van de middeleeuwse voorganger kerk teruggevonden, net binnen de bestaande muren van de kerk.
Een oude afbeelding uit 1723 van Jacobus Stellingwerf(f) laat een mogelijk romaanse toren zien met daarachter een schip met gotische ramen en een driezijdig gesloten koor.
In 1770-1771 wordt het dak van de kerk van dakpannen voorzien ter vervanging van de leien die er tot dan toe oplagen. Ook is er dan sprake van verf en glas, dus mogelijk zijn de ramen toen vervangen.
Al in 1804 wordt de kerk dan alsnog afgebroken en in 1805 de huidige kerk gebouwd. De toren is blijven staan, maar heeft een “moderne” bekroning gekregen in de vorm van een koepel. In 1842 wordt dan alsnog de oude toren afgebroken en een nieuwe toren met koepel gebouwd.
De nieuwe kerk heeft in 1806 een orgel gekregen van orgelbouwer Radersma uit Wieuwerd. In 1876 hebben ze dit orgel weer te koop gezet:
De Hervormde Kerkvoogdij van Ytens (Itens) bood op 13 en 20 mei 1876 een kerkorgel te koop aan in de Kerkelijke Courant. In 1876 volgt in de kerk dan de plaatsing van een nieuw orgel. In 1970 is het orgel gerestaureerd.
In 1978 is de kerk uitgebreid gerestaureerd, waarbij onder de houten vloer oude grafzerken tevoorschijn kwamen. Toen is ook de 17e eeuwse preekstoel ontdaan van een zwarte verflaag, waarbij eiken weer tevoorschijn kwam. De overgebleven banken werden op grond van oude resten, net als het orgelfront al was, weer voorzien van geschilderd imitatie-eiken. De doopvont is uit 1863.
Molen
[bewerken | brontekst bewerken]
Even ten noorden van het dorp staat de Windmotor Pieter Gerritspolder, een uit het begin van de jaren dertig daterende Amerikaanse windmotor aan de Iewei,
De molen is een opvallend herkenningspunt in het open weidegebied ten noorden van Itens, die in Nederland ontworpen en vervaardigd werd door de firma Mous te Balk, Friesland. De molen moet begin jaren dertig gebouwd zijn op de plaats van een afgebroken spinnekopmolen. Op een topografische kaart uit 1930 staat deze spinnekop nog weergegeven, de windmotor is iets later gebouwd.
De toren staat in een uit beton opgetrokken funderingsbak voorzien van houten deksels. In de funderingsbak is een stalen waaierpomp voorzien van een houten opleiderpijp met een houten terugslagklep aangebracht. Aan de polderzijde is een stalen kroosrek aangebracht. De molen maalt uit op de Friese boezem. De zeer slanke stalen toren heeft een ladder en een vierkante stelling bestaande uit stalen liggers.
Aan de bovenzijde van de toren is een geconstrueerd stalen motorlichaam aangebracht. Het achttien gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 4,50 m. De waaierpomp wordt direct aangedreven door de verticale spil.
Herstel van de molen
[bewerken | brontekst bewerken]In 2006 nam dorpsbelang De Fjouwer Doarpen het initiatief om de windmotor op te knappen. Subsidies verzamelen kostte veel tijd, net als toestemming voor Stichting Monumentenbehoud Littenseradiel om de grond waarop de molen staat te kopen. Dit verliep deels via een erfgenaam in Canada.
Eind 2010 was de financiering rond, kon de ondergrond van de molen worden aangekocht en werd daadwerkelijk gestart met de renovatie. De technische begeleiding hiervan werd gedaan door Van Reeuwijk Bouwmeester uit Arum, en het werk werd uitgevoerd door de Mannen van Staal (Leeuwarden).
In het bijzijn van de schoolkinderen van openbare basisschool “De Romte”, werd de windmotor vrijdag 17 mei 2013 weer officieel in gebruik gesteld, De stichting heeft ook nog een bruggetje laten bouwen, zodat de molen beter bereikbaar is. (Bron: Leeuwarder Courant 31 oktober 2012; website Gemeente Littenseradiel, 9 mei 2013).
Deze gerestaureerde windmotor staat ter hoogte van de Iewei bij Itens. Tegenwoordig ligt er een gegalvaniseerd stalen loopbruggetje over de sloot tussen de weg en het land waar de molen staat. De toren heeft een zwarte coating en heeft, gemeten onder bij de fundering, een breedte van ca. 118 cm. De windmotor is gefundeerd op een vierkante betonnen waaierpompput van ca. 120 cm breed en met op de vier hoeken een schuin naar buiten stekend uitsteeksel. De put is afgedekt met twee betonnen deksels, met in het midden een gat voor de as naar de waaier. De vier staanders van de toren bestaan uit hoekprofielen van 7 cm breed. De windmotor is uitgerust met twee windvanen. De tandwielen bovenin de toren zitten in een gesloten behuizing
Van de andere windmotor, de Windmotor Polder Bruinsma is alleen nog de voet over. Toch is het restant een rijksmonument.
Sport
[bewerken | brontekst bewerken]De kaatsvereniging van het dorp, de Itens e.o. bedient zoals de naam aangeeft ook de omliggende dorpen.
Cultuur
[bewerken | brontekst bewerken]In dorp staat het dorpshuis De Lytse Fjouwere en bedient naast Itens de dorpen Rien, Hennaard en Lutkewierum. Het dorpshuis huisvest de gezamenlijke verenigingen Filmclub de Fjouwerdoarpen en de toneelvereniging uit Rien. De dorpen brengen gezamenlijk een dorpskrant uit.
Onderwijs
[bewerken | brontekst bewerken]Het dorp beschikt over een basisschool SBS De Romte. Leerlingen komen naast Itens uit Rien, Hennaard en Lutkewierum.
Geboren in Itens
[bewerken | brontekst bewerken]- Johannes Haantjes (1909-1956), wiskundige
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]
· 
· 
