Tilburg (gemeente)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Icoontje doorverwijspagina Zie Tilburg (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Tilburg.
Tilburg
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Tilburg Wapen van de gemeente Tilburg
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Tilburg (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie North Brabant-Flag.svg Noord-Brabant
Coördinaten 51° 33′ NB, 5° 5′ OL
Algemeen
Oppervlakte 118,13 km²
- land 116,17 km²
- water 1,96 km²
Inwoners (1 augustus 2020) 219.599?
(1.890 inw./km²)
Bestuurscentrum Tilburg
Belangrijke verkeersaders A58, A65, N630, N261, N260, N269, N282, N632
Station(s) Tilburg· Universiteit · Reeshof
Politiek
Burgemeester (lijst) Theo Weterings (VVD)
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 31.600 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (01-01-2019[1]) € 208.000
WW-uitkeringen (2014) 41 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 5000–5049, 5056, 5057, 5070, 5071
Netnummer(s) 013
CBS-code 0855
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10792
Website www.tilburg.nl
Statistieken
Religie (2010–2015[2]) 46,3% rooms-katholiek
40,4% geen gezindte
6,8% moslim
3,7% overige gezindte
2,8% protestant
Bevolkingspiramide (2008)
Bevolkingspiramide van de gemeente Tilburg
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Skyline of Tilburg
Tilburgse skyline
Topografische gemeentekaart van Tilburg, per december 2017

Tilburg (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Brabant.

De gemeente Tilburg omvat naast de gelijknamige stad Tilburg tevens de dorpen Berkel-Enschot en Udenhout. Per 1 augustus 2020 had de gemeente 219.599 inwoners,[3] waarmee het de zevende gemeente van Nederland is. Tilburg maakt deel uit van stedelijk netwerk BrabantStad. In het Tilburgs dialect spreekt men van Tilbörg.

Geografie[bewerken | brontekst bewerken]

De stad Tilburg[bewerken | brontekst bewerken]

De stad Tilburg is onder te verdelen in de stadsdelen:

  • Binnenstad, grofweg het gebied tussen Station Tilburg tot en met het Koningsplein, en tussen de Noordhoekring en Tivolistraat/Piusplein
  • Oud-Noord, het gebied tussen de Ringbanen ten noorden van de spoorlijn Breda – Eindhoven
  • Tilburg Noord, het gebied ten noorden van het Wilhelminakanaal en ten oosten van de Midden-Brabantweg
  • Oud-Zuid, het gebied tussen de Ringbanen ten zuiden van de spoorlijn Breda-Eindhoven, met uitzondering van de Binnenstad
  • Tilburg Oost, het gebied ten oosten van de Ringbaan Oost
  • Tilburg West, het gebied ten westen van Ringbaan West en ten noorden van de Bredaseweg, exclusief de Reeshof
  • Tilburg Zuid, het gebied ten zuiden van de Ringbaan Zuid en de Bredaseweg, inclusief de wijken Zorgvlied en De Blaak en industrieterrein Katsbogte.
  • Reeshof, het gebied aan de westkant van de Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg tot aan de gemeentegrens Gilze en Rijen en tussen de Bredaseweg en het Wilhelminakanaal.

Woonplaatsen[bewerken | brontekst bewerken]

Woonplaats (BAG) Inwoners 2019[4]
Tilburg 197.020
Berkel-Enschot 11.835
Udenhout 8.290

CBS Kerncijfers wijken en buurten 2019, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen[4]

Aangrenzende gemeenten[bewerken | brontekst bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Dongen       Loon op Zand       Heusden
Haaren 
      Brosen windrose nl.svg      
 Gilze en Rijen   Oisterwijk 
           
        Goirle       Hilvarenbeek 

Ontwikkeling van stad en gemeente[bewerken | brontekst bewerken]

Wijk- en buurtkaart uit 2008, opgedeeld in wijken, buurten en industriegebieden.
 
buiten- en uitbreidingsgebieden

In de bovenstaande wijk- en buurtkaart zijn enkele stedenbouwkundige bijzonderheden goed te herkennen:

  • In het noordoosten liggen de dorpen die in 1997 bij de gemeente Tilburg zijn gevoegd: Udenhout en ten zuiden daarvan Berkel-Enschot. Anno 2020 breidt de bebouwing van Berkel-Enschot zich naar het westen uit; de bebouwing van het plan Nieuwe Warande sluit aan op industriegebied Loven.
  • In het zuiden loopt de bebouwde kom tot aan de gemeentegrens, waar hij aansluit op de bebouwing van Goirle, dat tot de agglomeratie Tilburg behoort. Hoewel de plaatsen functioneel en ruimtelijk bij elkaar horen, heeft Goirle zich met succes verzet tegen fusie. De andere omliggende gemeenten zijn functioneel ook verbonden met Tilburg, maar zijn ruimtelijk meer gescheiden.
  • Tot de annexatie van Berkel-Enschot was er vooral in het westen ruimte voor stadsuitbreiding, daarom heeft de stad zich daarheen uitgebreid, wat te zien is aan de grote wijken in het westen. Het westelijkste en nieuwste deel is de Reeshof. Ook in het noorden en zuiden duiden de grote wijken op uitbreidingsprojecten; voornamelijk woonbebouwing, maar aan de randen ook industriegebieden, bijvoorbeeld Kraaiven.
  • De doorlopende lijn die Tilburg in noord en zuid verdeelt is de spoorlijn Breda – Eindhoven uit 1863, die toen nog de noordrand van de stedelijke bebouwing markeerde. Ten noorden ervan ontstonden later woonwijken, rond oude woonkernen en fabrieken, met name de Tilburgse textielindustrie. Aan de zuidkant ligt rond de Heuvel het deel met de stedelijke voorzieningen. Dit wordt beschouwd als het centrum, hoewel het door de stadsuitbreiding aan de oostkant is komen te liggen. De tweedeling van de stad door de spoorlijn veroorzaakte ruimtenood voor de stedelijke voorzieningen, mede doordat de honderden meters lange Hoofdwerkplaats van de NS een blokkade vormde. Deze werd wel de 'Verboden stad' genoemd.[bron?] De stedenbouwkundige tweedeling en de voortgaande aanpak ervan worden besproken in de artikelen Station Tilburg en Spoorzone.
  • De lijn die de stad in west en oost verdeelt, bestaat uit de Midden-Brabantweg en Ringbaan West. Bij de aanleg in de jaren 1950 vormde Ringbaan West de westzijde van de stad, al lagen er wel enkele buurtschappen aan de oostkant.
  • De gebogen lijn van noordwest naar zuidoost is het Wilhelminakanaal dat Tilburg met de Maas verbindt. De van de stad afgekeerde zijde bleef lang agrarisch of braakliggend gebied.
  • Ringbaan Noord en Ringbaan Oost liggen aan de stadszijde parallel aan het kanaal. De tussenliggende strook is een veelal versnipperd gebied, deels zonder duidelijke bestemming, deels met kleinschalige bedrijvigheid. Daarnaast omvat deze strook ook de woonwijk Armhoef, direct ten zuiden van het spoor.

Andere stedenbouwkundige bijzonderheden[bewerken | brontekst bewerken]

Tilburg is ontstaan uit aaneengegroeide herdgangen, waardoor de stad tot in de 21e eeuw veel stadsprairies kende, versnipperde gebieden die weliswaar open waren, maar door de omliggende bebouwing nauwelijks zichtbaar waren. Anno 2020 zijn deze vrijwel allemaal in gebruik genomen.

Het autoverkeer wordt in Tilburg over drie ringen geleid. De binnenste is de cityring, waarvoor veel bebouwing moest wijken, wat burgemeester Becht de bijnaam Cees de sloper opleverde.[bron?] Daarbuiten liggen de Ringbanen en daaromheen ligt de ring van N260, N261, A65 en A58. Mede door de gemakkelijke verkeersafwikkeling via de ringbanen heeft Tilburg zich in de tweede helft van de twintigste eeuw, na de teloorgang van de textielindustrie, ontwikkeld tot een van de belangrijkste logistieke centra van Nederland.[bron?]

De aanleg van spoor, kanaal en stadsringen, samen met de uitbreiding en de inbreiding van de woonbebouwing, hebben de traditionele structuur van herdgangen en verbindingswegen grotendeels onzichtbaar gemaakt. Er zijn nog wel enkele kernen en wegen herkenbaar, met name Goirke met de Goirkestraat, die onderdeel uitmaakt van het Rijksbeschermd gezicht Wilhelminapark/Goirkestraat, en Korvel met de Korvelseweg en het Korvelplein.

Groen en natuurgebieden[bewerken | brontekst bewerken]

Parken[bewerken | brontekst bewerken]

De bekendste stadsparken van Tilburg zijn alle drie ontworpen door de bekende landschapsarchitect Leonard Springer: het Leijpark, het Wilhelminapark (1895) en het Wandelbos (1920). In de oorspronkelijke opzet kenmerken ze zich door een romantische, laatnegentiende-eeuwse sfeer die bij Wilhelminapark en Wandelbos goed bewaard is gebleven.

Ten zuiden van het centrum ligt stadspark Oude Dijk. Dit park ontstond doordat een deel van de kloostertuin van de Zusters van Liefde werd een samengevoegd met de voormalige tuin van Huize Nazareth. Sinds 1987 is het park vrij toegankelijk voor het publiek.

Ten oosten van de Oude Dijk is de Muzentuin gerealiseerd, met name populair bij de studenten van de nabijgelegen kunstacademie.

Ten oosten van de Muzentuin ligt de voormalige factoriumtuin. Deze tuin is sinds 2017 omgebouwd tot het Vrijheidspark van Tilburg. In dit park zijn diverse monumenten te bezichtigen.[5]

Het Kromhoutpark is een strak park uit 1991 dat internationale prijzen heeft gekregen voor het ontwerp.

Eveneens bijzonder is de Oude Warande. Dit park in Tilburg-West is een van de best bewaard gebleven sterrenbossen van Nederland. De gemeente heeft in 2008 een ruim twintig jaar durend restauratieproject grotendeels afgerond.

Verder van het centrum liggen het Quirijnstokpark (stadsdeel Quirijnstok) en het Reeshofpark (stadsdeel Reeshof); deze zijn vrij te bezoeken.

Sinds 2019 is het 'Spoorpark' in de Spoorzone te bezoeken. Het Spoorpark is tevens een dagrecreatiegebied met diverse sportvoorzieningen.

Groene wijken[bewerken | brontekst bewerken]

Enkele Tilburgse buurten uit de jaren zestig zijn bijzonder ruim opgezet met brede groenstroken langs bebouwing en hoofdwegen. Met name geldt dit voor Quirijnstok in Noord, verder ook voor Groenewoud en Wandelbos.

Natuurgebieden[bewerken | brontekst bewerken]

Het bekendste natuurgebied in de omgeving is Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen, inclusief het natte gebied De Brand, op zes kilometer van Tilburg. Op het grondgebied van Tilburg liggen enkele kleine natuurgebieden. Die sluiten aan op een scala aan natuurterreinen in omliggende gemeenten die voor Tilburgers een recreatieve functie hebben. Deze sluiten veelal op elkaar aan, tot Boxtel en Poppel toe. Ten oosten van het Wilhelminakanaal ligt Moerenburg, dat via het Moergestelse Broek en Landgoed Nemelaer aansluit op de Oisterwijkse Bossen en Vennen en Kampina die deel uitmaken van Nationaal Landschap Het Groene Woud dat zich tot Eindhoven uitstrekt. Aan de andere kant van Tilburg ligt, dwars door de woonwijk Reeshof, de Dongevallei, een herstelde bedding van het beekje de Donge waar een bijzondere moerasvegetatie ontstaat uit zaden die onder een dikke laag landbouwgrond bijna een eeuw op ontkieming gewacht hebben. Dit gebied sluit zuidwaarts aan op de Oude Warande en op de landgoederen Sparrendael, Heidepark en Vredelust die niet toegankelijk zijn. Aan de zuidkant daarvan, bij het Bels Lijntje, ligt het voormalige productiebos de Kaaistoep waar zich een steeds gevarieerdere flora en fauna ontwikkelt. Aansluitend liggen het Riels Laag, de Regte Heide, Ooievaarsnest ten zuiden van Goirle, Nieuwkerk, Landgoed de Utrecht en Gorp en Roovert, waarmee de natuurgebieden reiken tot over de Belgische grens.

In het oosten sluit de Dongevallei aan op het Rijens Broek en Boswachterij Dorst. In het noorden ligt de Lange Rekken. Nauwelijks verbonden met de andere gebieden zijn de al genoemde Loonse en Drunense Duinen en recreatie- en natuurgebied Noorderbos, in de voormalige vloeivelden net buiten Tilburg.

Politiek en bestuur[bewerken | brontekst bewerken]

Gemeenteraad[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds de verkiezingen van 2010 zijn in de gemeenteraad van Tilburg 45 zetels te verdelen. Voorheen waren dat er 39; na 2006 is de gemeente Tilburg het inwoneraantal van 200.000 gepasseerd, waardoor er zetels bijkwamen. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 2006.

Gemeenteraadszetels
Partij 2006 2010 2014 2018
Lijst Smolders Tilburg 5 5 10
D66 1 5 9 9
VVD 4 7 5 6
GroenLinks 3 4 4 6
SP 5 4 6 4
CDA 7 5* 5 4
PvdA 11 11 5 2
50PLUS 2
Lokaal Tilburg 1
Voor Tilburg 1 1 1
Tilburgse Volkspartij 1 3 2
Trots op Nederland 3 1
VSP 1 1 1
OPA 1
Algemeen Belang 1
Lijst van Huijgevoort 1*
Totaal 39 45 45 45

De afsplitsing Van Huijgevoort komt voort uit het CDA.[6]

College van B&W[bewerken | brontekst bewerken]

Het college van B&W bestaat uit een VVD-burgemeester, twee D66-wethouders, een VVD-wethouder, een CDA-wethouder, een GroenLinks-wethouder en een onafhankelijke wethouder:

Burgemeester: Theo Weterings (openbare orde en veiligheid, VVD)

Wethouders (6):

  • Berend de Vries – D66 (1e locoburgemeester, Economie, Citymarketing, Ruimtelijke ordening. projecten: Spoorzone, Piushaven en Stappegoor, havenverordening Piushaven, wijkwethouder Groenewoud (inclusief Stappegoor), Noordhoek (inclusief Spoorpark), Koningshaven (Jeruzalem, Hoogvenne, Fatima en Broekhoven)
  • Rolph Dols – CDA (Zorg, welzijn en gezondheid, ouderenbeleid, maatschappelijke participatie, sport, evenementen, emancipatie en integratie, projecten: Koningsoord, wijkwethouder Berkel-Enschot, Udenhout, Korvel en Trouwlaan
  • Mario Jacobs – GroenLinks (Slimme, veilige en duurzame mobiliteit, parkeren, groen, natuur en landschap, dierenwelzijn, grondzaken, monumenten, asielbeleid, omgevingswet, projecten: Binnenstad, Koningsplein en Stadsbos013, 3de loco, wijkwethouder Noord, Binnenstad en Armhoef
  • Marcelle Hendrickx – D66 (Onderwijs, jeugd, cultuur, personeel en organisatie, wijkaanpak, inwonersparticipatie 4de loco, wijkwethouder West, Blaak, Zorgvlied en De Reit)
  • Oscar Dusschooten – VVD (Financiën, dienstverlening, digitale overheid, wonen, maatschappelijk vastgoed, energietransitie, milieu, emissieloos vervoer, 5de loco, wijkwethouder Reeshof)
  • Esmah Lahlah – onafhankelijk (Arbeidsparticipatie, bestaanszekerheid, mondiale bewustwording, 6de loco, wijkwethouder Goirke-Hasselt, Bouwmeesterbuurt, Groeseind/Hoefstraat en Theresia)

Gemeentesecretaris: Marcel Meijs

In april 2014 werd een college geformeerd met D66, CDA, SP en GroenLinks. Zij hebben samen 25 van de 45 zetels in de Tilburgse gemeenteraad.

1rightarrow blue.svg Lijst van burgemeesters van Tilburg

Stedenbanden[bewerken | brontekst bewerken]

Tilburg kent de volgende stedenbanden (vanaf):

Cultuur[bewerken | brontekst bewerken]

Monumenten[bewerken | brontekst bewerken]

In de gemeente bevinden zich enkele rijksmonumenten, gemeentelijke- en oorlogsmonumenten, zie:

Bibliotheken[bewerken | brontekst bewerken]

De volgende bibliotheken zijn in de gemeente Tilburg te vinden:

  • Bibliotheek Universiteit van Tilburg
  • Cubiss
  • Fontys Hogescholen, Mediatheek Moller (Onderwijsgebied Stappegoor)
  • Bibliotheek Berkel-Enschot (dorp)
  • Bibliotheek Heyhoef (Stadsdeel Reeshof, bij Winkelcentrum Heyhoef)
  • De Bibliotheek Midden-Brabant (overkoepelende naam, samen met Waalwijk, Goirle, Oisterwijk, Hilvarenbeek, Loon Op Zand)
  • Bibliotheek LocHal (Centrum)
  • Bibliotheek 't Sant (West)
  • Bibliotheek Udenhout (dorp)
  • Bibliotheek Wagnerplein (Stadsdeel Noord, bij Winkelcentrum Wagnerplein)
  • Wijkbibliotheek Groenewoud (Zuid, inmiddels opgeheven)
  • Wijkbibliotheek Grote Beemd (Reeshof-Dalem, inmiddels opgeheven)
  • Wijkbibliotheek Hasselt (Oud-Noord, inmiddels opgeheven)
  • Bibliotheek TextielMuseum

Eten en drinken[bewerken | brontekst bewerken]

Aan Tilburg gerelateerde lekkernijen:

Aan Tilburg gerelateerde Likeuren:

Aan Tilburg gerelateerde wijn:

Aan Tilburg gerelateerde bieren:

Foto's[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]