1600/1800 (locomotieftype)

1600 en 1800
Locomotief 1604 "Dordrecht" van Railion te Utrecht Centraal
NS 1846 met intercitytrein
Aantal	58
Nummering	-oorspronkelijk 1601-1658 -nu 1601-1622, 1823-1824, 1625, 1826-1855, 1656, 1857-1858, 9901-9902, 9903-9904
Fabrikant	Alstom-Atlantique MTE Creusot-Loire
In dienst	1981-1983
Asindeling	Β' Β'
Spoorwijdte	1 435 mm
Massa	84 ton
Aslast	21 ton
Lengte over buffers	17,6 m
Maximumsnelheid	180 km/h
Stroomsysteem	1500 V=
Uurvermogen	5 100 kW
Continuvermogen	4 600 kW
Trekkracht	260 kN
Tractiemotoren	2
Treinbeïnvloeding	ATB-EG ATB-Vv
Remsysteem	Ch GPR E mZ directe rem Charmilles eenleidingrem met hogedrukrem elektrodynamische rem indirecte elektropneumatische rem
Portaal    Verkeer & Vervoer

De 1600 is een type elektrische locomotief gebouwd door Alstom die sinds 1981 wordt ingezet door de Nederlandse Spoorwegen.

Ontwikkeling

De serie 1600 werd in 1978 besteld, nadat in de jaren '70 verschillende loctypen hadden proefgereden. Een daarvan was de SNCF BB 7200, waarvan de 1600 is afgeleid. De 58 locomotieven werden afgeleverd tussen 1981 en 1983. Als gevolg van hun komst werden de oude locomotieven van de series 1000 en 1500 afgevoerd.

Vanouds zit de machinist bij Nederlandse treinen in het midden of rechts. De 1600 had de stuurstand echter aan de linkerkant, zoals dit in het linksrijdende Frankrijk gebruikelijk is. Alvorens de locomotieven te bestellen maakte NS een proefrit, waaruit bleek dat de machinist van de linkerkant even goed zicht heeft op de seinen (die in Nederland rechts van de baan staan) als vanuit het midden.

Door de elektronische vermogensregeling met thyristorchopper zijn de locomotieven de zuinigste en krachtigste locomotieven van NS. De (lucht)compressor is tamelijk luidruchtig. Al snel na de serie-levering werden proeven genomen met een stillere schroefcompressor die later is toegepast in de serie 1700. De sterke tractiemotoren zijn opgenomen in een bijzondere tandwielkast-constructie en worden, behalve door zelfventilatie, ook vreemd geventileerd, evenals de choppers, afhankelijk van de trekkracht als functie van het opgenomen vermogen. Als eerste elektrische locomotieven bij de NS waren zij - althans in principe - in staat met twee exemplaren in treinschakeling te rijden, maar in de praktijk is daar zeer zelden gebruik van gemaakt omdat de Nederlandse bovenleiding daar niet genoeg vermogen voor kan leveren.

NS 1853 "Den Helder"

NS 1853 "Den Helder"

Locomotiefnamen

In de jaren 80 kregen alle locs van de serie 1600 de naam en het wapen van een Nederlandse plaats. De 1600-locs in dienst bij Railion (inmiddels DB Schenker Rail) hebben het stadswapen verloren, hier staat nog alleen de plaatsnaam op de zijkant.

Langste reizigerstrein

Bekendheid verwierf dit type door in 1989 de langste reizigerstrein ter wereld te trekken, ruim 1,6 km met 60 intercityrijtuigen, ter gelegenheid van 150 jaar spoorwegen in Nederland. De loc 1607 "Vlissingen" werd hiervoor gebruikt. Twee jaar later werd het record alweer verbroken door de Belgische E-loc 2711, die 70 rijtuigen trok.

Opsplitsing in 1600- en 1800-serie

Bij de opsplitsing van de NS in 1999 werd de serie 1600 verdeeld over NS Reizigers (NSR) (21 stuks) en NS Cargo (NSC) (37 stuks). De locomotieven van NS Cargo (1601-1637) behielden hun oude nummer, de NSR-locs kregen een nummer in de 1800-serie, met behoud van volgnummer. Slechts één loc, de 1637 kreeg de nieuwe rode huisstijl van NS Cargo aangemeten, de rest behield het NS-geel. In 2002 werden nog eens 14 locomotieven naar NS Reizigers overgeheveld. Wegens grote schade aan de 1625 ging deze niet over naar NSR, en werd de nummerserie onderbroken. Ook de rode 1637 ging naar NS Reizigers en kreeg later haar gele kleur terug.

In december 2006 waren er plannen om de 1600-locs die terzijde stonden te Maastricht ook over te hevelen naar NSR, aangezien Railion met een overschot kampte. Het betrof de locs 1605, 1607, 1608, 1610, 1617, 1618, 1620, 1622 en 1625. Deze locs zijn echter niet aan NSR verkocht, aangezien deze de verkoopprijs te hoog vond, en de bestelling van nieuwe VIRM-dubbeldekstreinstammen minder tijd in beslag nam.

Huidige inzet

Railion, DB Schenker Rail

NS Cargo ging na een fusie met DB Cargo verder onder de naam Railion, sinds 2009 onder de naam DB Schenker Rail. Dit bedrijf zet de 1600-locomotieven in voor het trekken van goederentreinen en besloten reizigerstreinen.

Wegens een aanstaande dure revisie en een locomotiefoverschot dat mede is ontstaan doordat steeds meer treinen met nieuwe meersysteemlocomotieven worden gereden, staat eind 2009 een groot aantal 1600-en terzijde. Alleen de 1602, 1604 en 1611-1616 zijn nog inzetbaar. De 1605, 1622 en 1625 zijn gesloopt.

NS Reizigers

NS gebruikt de locomotieven voor het trekken of duwen van dubbeldeksmaterieel van de eerste generatie en voor het trekken van rijtuigen in de reizigersdienst.

Loc 1838 is na een botsing te Amsterdam Centraal op 21 mei 2004 met zware schade buiten dienst gesteld. De loc heeft als onderdelenleverancier voor andere locs gefungeerd en stond lange tijd te Roosendaal. In augustus 2007 is de loc in Rotterdam gesloopt. Inmiddels zijn ook de 1826, 1841 en 1852 gesloopt.

Door de terzijdestelling van de ICK-rijtuigen per 20 april 2009 heeft ook NS Reizigers een locomotievenoverschot. Daarom is een deel van de serie 1800 sindsdien terzijde gesteld.

Per 14 juni 2009 werden ook de geleasete ICL-rijtuigen uit de roulatie gehaald, deze zullen t.z.t. naar hun eigenaar Deutsche Bahn terugkeren. De 1800-locomotieven die de ICL-treinen trokken zijn terzijde gesteld. Hierdoor is een groot deel van het 1800-park naar opstelterreinen verbannen. De NS 1700-locomotieven zijn ongeveer 10 jaar jonger en genieten daarom de voorkeur van NS Reizigers. De inzet van de door 1800-en getrokken dubbeldekstreinen werd per 7 september 2010 beëindigd, maar werd wegens materieeltekort in januari 2011 weer tijdelijk gereactiveerd. Hiervoor werden, de 1839, 1842-1847, 1849-1851, 1853, 1855, 1857 en 1858 weer in dienst gesteld. Sinds 1 april 2011 is deze inzet echter weer beëindigd en staan alle 1800-locomotieven weer terzijde. De terzijde gestelde locomotieven zijn o.a. op Amsterdam Dijksgracht en Maastricht opgesteld. Terugkeer binnen korte termijn is onwaarschijnlijk.

ACTS, HUSA

Loc 1609 in HUSA-kleuren.

ACTS heeft een aantal locs van het type 1600 van Railion overgenomen. De eerste locomotief die gehuurd is door ACTS, is de 1601. Deze loc is per 21 april 2008 ingezet. Nadat deze loc weer was teruggegaan naar Raillion (het betrof een proefbedrijf) heeft ACTS de 1606, 1609, 1619 en 1621 in gebruik genomen. Deze locomotieven zullen te zijner tijd gereviseerd worden waarbij ze ook een nieuwe kleurstelling zullen krijgen, net als de andere ACTS locomotieven.

In 2011 zijn alle vier de 1600-locomotieven van ACTS (inmiddels HUSA geheten) bestickerd in de nieuwe kleuren van de eigenaar. Zij worden ingezet voor diverse treinen van HUSA, waarvan de containershuttles tussen de Rotterdamse haven en Veendam/Leeuwarden tot hun vaste inzetterrein behoort. Ook doen ze soms dienst voor extra personentreinen (bijvoorbeeld in het wintersportseizoen).

DB Autozug

Vanaf 9 december 2007 worden de internationale nachttreinen die via Emmerik naar Amsterdam Centraal rijden, gereden door DB Autozug. Omdat DB Autozug nog niet over (voldoende) locomotieven beschikt, huurde zij voor de tractie op het Nederlandse traject enkele locomotieven serie 1600 van DB Schenker Rail. Deze inzet is echter met ingang van 12 december 2010 beëindigd. Sindsdien doen locs serie 1700 van NS Reizigers dienst voor deze treinen.

Bentheimer Eisenbahn

Eind 2011 heeft de Bentheimer Eisenbahn E-Loc 1835 gekocht van de NSR. De Loc zal ingezet worden op de Coevorden Shuttle.

LOCON

In juni 2011 zijn de 1827 en 1834 verkocht aan LOCON Benelux, die ze zal inzetten in het goederenvervoer. Deze rijden van maandag t/m vrijdag de vuiltreinen van Maastricht naar VAM in Wijster. De locomotieven zijn vernummerd in respectievelijk 9901 en 9902. In oktober 2011 heeft Locon nog twee 1800-en gekocht, de 1831 en 1836, welke zijn vernummerd in 9904 en 9905.

1700

De latere serie 1700 uit de jaren 90 is uiterlijk grotendeels gelijk aan de 1600. Technisch zijn er echter enige verschillen, zoals de automatische koppeling, gewijzigde choppersturing en een stiller type compressor. Een 1700 kan niet samen rijden met een 1600/1800.

Overzicht

Nummer	In dienst	Wapen	Vernummerd NSR	Verkocht	Huidig nummer	Status
1601	1981	Amsterdam			1601	Terzijde
1602	1981	Schiphol			1602
1603	1981	Zutphen			1603	Terzijde
1604	1981	Dordrecht			1604
1605	1981	Breda				Gesloopt
1606	1981	Harderwijk		ACTS/HUSA	1606
1607	1981	Vlissingen			1607	Terzijde
1608	1981	's-Hertogenbosch			1608	Terzijde
1609	1981	Hoofddorp		ACTS/HUSA	1609
1610	1981	Hengelo			1610	Terzijde
1611	1981	Venlo			1611	DB-rood
1612	1981	Goes			1612	DB-rood
1613	1981	Roermond			1613
1614	1981	Schiedam			1614
1615	1981	Zandvoort			1615	DB-rood
1616	1981	Oldenzaal			1616
1617	1981	Assen			1617	Terzijde
1618	1981	Almelo			1618	Terzijde
1619	1981	Maastricht		ACTS/HUSA	1619
1620	1981	Arnhem			1620	Terzijde
1621	1981	Deventer		ACTS/HUSA	1621
1622	1982	Haarlem				Gesloopt
1623	1982	Hilversum	1823		1823	Terzijde
1624	1982	Alkmaar	1824		1824	Terzijde
1625	1982	Sittard				Gesloopt
1626	1982	Meppel	1826			Gesloopt
1627	1982	Gouda	1827	Locon	9901
1628	1982	Apeldoorn	1828		1828	Terzijde
1629	1982	Ede	1829		1829	Terzijde
1630	1982	Zwolle	1830		1830	Terzijde
1631	1982	Voorburg	1831	Locon	9904
1632	1982	Nijmegen	1832		1832	Terzijde
1633	1982	Bergen op Zoom	1833		1833	Terzijde
1634	1982	Lelystad	1834	Locon	9902
1635	1982	Enschede	1835	Bentheimer Eisenbahn	1835
1636	1982	Heerenveen	1836	Locon	9905
1637	1982	Amersfoort	1837		1837	Terzijde
1638	1982	Groningen	1838			Gesloopt
1639	1982	Leiden	1839		1839	Terzijde
1640	1982	Steenwijk	1840		1840	Terzijde
1641	1982	Almere	1841			Gesloopt
1642	1982	Weert	1842		1842	Terzijde
1643	1982	Heerlen	1843		1843	Terzijde
1644	1982	Roosendaal	1844		1844	Terzijde
1645	1982	Middelburg	1845		1845	Terzijde
1646	1982	Leeuwarden	1846		1846	Terzijde
1647	1982	Delft	1847		1847	Terzijde
1648	1982	Valkenburg	1848		1848	Terzijde
1649	1982	Oss	1849		1849	Terzijde
1650	1982	Den Haag	1850		1850	Terzijde
1651	1982	Tilburg	1851		1851	Terzijde
1652	1982	Utrecht	1852			Gesloopt
1653	1983	Den Helder	1853		1853	Terzijde
1654	1983	geleen	1854		1854	Terzijde
1655	1983	Eindhoven	1855		1855	Terzijde
1656	1983	Hoogeveen	1856		1656	Opgenomen in de collectie van het Spoorwegmuseum
1657	1983	Rotterdam	1857		1857	Terzijde
1658	1983	Zaandam	1858		1858	Terzijde

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Mediabestanden

Zie de categorie NS Class 1600 van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Mediabestanden

Zie de categorie NS Class 1800 van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Nederlandse locomotieven

Diesellocomotief: 2000 · 2200 · 2400 · 2600 · 2800 · 2900 · ACTS 5800 · ACTS 6700/Locon 9800 · BR 232 · 6400 · Class 66 · G 1206 · G 2000 · V100 Elektrische locomotief: 1000 · 1100 · 1200/1250 · 1300 · (1400) · 1500 · 1600 · 1700 · 1800 · NS Hispeed 186 · TRAXX · BR 189 · BR 189-CL · Locon 9900 Locomotor: 90 · 100 · 200 Rangeerlocomotief: 80 · 160 · 400 · 450 · 500-700 · NedTrain 700 · BR 363 · V60D