Dubbeldeksaggloregiomaterieel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dubbeldeksaggloregiomaterieel (DD-AR)
DDAR Den Haag Laan van NOI.jpg
Aantal DDM 2/3: 258
mDDM: 50
Serie 7300, 7400, 7800, (7900)
Fabrikant Talbot Aken / Holec[1]
Vervoerder NS
Bouwjaar 1991-1996
In dienst 1992 (DDM 2/3) en 1997 (mDDM)
Uit dienst 2013
Bak (trein) Bvk + ABv + Bv + mABk of
Bvk + ABv + Bv + Bv + loc
Spoorwijdte 1435 mm (normaalspoor)
Massa DDM 2/3: 45 t[2]
mDDM: 77 t[3]
Lengte over buffers DDM 2/3: 26,4 m (Bv en ABv) en 26,896 m (Bvk)
mDDM: 21 m
Breedte 2,78 m
Hoogte 4,606 m
Maximumsnelheid 140 km/h
Vloerhoogte 1,183 m op balkon, 0,352 m op de benedenverdieping en 2,434 m op de bovenverdieping
Deuren 4
Deurbreedte 2120 mm bij ABv, Bv en Bvk (niet-kopse kant) en 1300 mm bij Bvk (kopse kant)
Aantal zitplaatsen 2e klas: DDM 2/3: 108 (Bvk), 132 (Bv), 52 (ABv) en mDDM: 32
1e klas: DDM 2/3: 64 (ABv) en mDDM: 16
Klapzittingen: DDM 2/3: 17 (waarvan 2 in de H.C.-ruimte en 2 in de cabine) (Bvk), 16 (Bv), 14 (ABv) en mDDM: 7
Zitvlakken: DDM 2/3: 4 (Bvk) en 8 (Bv en ABv)
Techniek
Stroomsysteem mDDM: 1,5 kV gelijkspanning
Vermogen mDDM: 6 x 400 = 2400 kW[1]
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Verkeer & Vervoer
Een DD-AR in de omgeving van Hoorn onderweg richting Enkhuizen als Stoptrein (4500)
DD-AR 7847 Hoorn - Haarlem te Santpoort Noord
BSI-koppeling
Vertrekkend DD-AR materieel vanaf Station Lelystad Centrum
Afneembaar nummerbord van een treinstam
Gebruikelijk inzetgebied DD-AR
De NID in Den Haag

Het dubbeldeksaggloregiomaterieel (DD-AR) is een materieelserie van de Nederlandse Spoorwegen. De naam AggloRegio komt van een nooit ingevoerde benaming voor stoptrein.

De 258 dubbeldeksrijtuigen werden tussen 1991 en 1994 gebouwd door de firma Talbot in Aken. De rijtuigen zijn onderverdeeld in de series DDM-2 en DDM-3.

In 1996, 1997 en 1998 werden 50 motorrijtuigen van de serie mDDM gebouwd, die de meeste treinstammen aandreven. Voor de overige treinstammen werden 29 elektrische locomotieven van de serie 1700 gebruikt. Oorspronkelijk werden daarvan 81 gebruikt, voor alle treinstammen.

Tot en met medio 2013 zijn 190 DD-AR rijtuigen en alle 50 mDDM-motorrijtuigen gemoderniseerd en daarbij verbouwd tot 50 intercitytreinstellen van het type Nieuwe Intercity Dubbeldekker (NID, ook wel DubbelDekkerZonering (DDZ)[4]): 30 met 4 bakken en 20 met 6 bakken. Het DDZ-materieel heeft geen locomotieven meer nodig.

Oorspronkelijk zou met de afronding van het DDZ-project het resterende DD-AR buiten dienst gaan. Vanaf juni 2013 reden er dan ook geen treinen meer met DD-AR. De DD-AR-vloot komt vanaf de winter van 2014 terug in dienst in afwachting van de aflevering van de Sprinter Nieuwe Generatie.[5]. De eerste geheractiveerde stam DD-AR is op 6 december weer in dienst getreden [6].

Kenmerken[bewerken]

Het model van de rijtuigen DD-AR is gebaseerd op de eerste Nederlandse serie dubbeldeksmaterieel (DDM-1). Door te kiezen voor een bestaand ontwerp kon het nieuwe materieel snel geleverd worden. Anders dan het geval was bij de DDM-1, zijn de huidige treinen voornamelijk bedoeld als stoptreinmaterieel. Zij moeten daarom dezelfde rijtijden kunnen halen als Mat '64. Om deze reden zijn korte treinstammen gewenst. Om een flexibele inzet mogelijk te maken zijn de stuurstandrijtuigen en de gebruikte locomotieven voorzien van automatische koppelingen van het fabrikant BSI. Hierdoor kunnen twee stammen (ongeacht de samenstelling) gekoppeld rijden.

Een ander opvallend verschil met DDM-1 is het interieur: in DDM-1 waren dezelfde rode banken geplaatst als destijds in de Sprinter, DD-AR heeft een groen interieur, deels met een nieuw type banken dat meer beenruimte biedt. Ook heeft DD-AR digitale bestemmingsdisplays aan de buitenzijde van ieder rijtuig.

De treinstammen rijden als trek-duwtrein. De reguliere DD-AR-treinstammen kunnen bestaan uit:

  • een stuurstandrijtuig type Bvk, een tussenrijtuig type ABv, een rijtuig type Bv en een motorrijtuig type mABk, of
  • een stuurstandrijtuig Bvk, een rijtuig ABv, twee rijtuigen type Bv en een locomotief.

De treinstammen zijn respectievelijk genummerd in de serie 7800 dan wel serie 7400. Tot de komst van de motorrijtuigen reden ook treinstammen van drie rijtuigen, genummerd in de serie 7300. In 2003 werden, wegens een tijdelijk tekort aan locomotieven, enkele stuurstandrijtuigen ingezet in trek-duwtreinen bestaande uit Intercityrijtuigen en een locomotief van de serie 1700. Ter compensatie werden enkele DD-AR-stammen verlengd en vernummerd in de serie 7900. Sinds 2006 rijden alleen nog stammen van de serie 7400 en 7800. Een enkele keer wordt tijdelijk een stam met drie rijtuigen en locomotief geformeerd, waardoor af en toe een stam uit de serie 7300 opduikt.

Eind 2008 zijn enkele stuurstand- en motorrijtuigen als proef voorzien van energiezuinige ledverlichting.

Motorrijtuigen[bewerken]

In eerste instantie wilde NS direct dubbeldekstreinstammen met motorrijtuigen laten bouwen. Door materieelschaarste, mede naar aanleiding van de invoering van de OV-studentenkaart in 1991, was NS echter genoodzaakt het nieuwe materieel op korte termijn te bestellen. De ontwikkeling van motorrijtuigen duurde hiervoor te lang. Om deze reden werden alle stammen tijdelijk voorzien van een elektrische locomotief serie 1700, een gemodificeerde versie van de locomotieven van de serie 1600. Enkele jaren later werden alsnog motorrijtuigen gebouwd om een deel van de locomotieven af te lossen.

Na de aflevering van de motorrijtuigen type mDDM in de periode 1996 - 1998 losten de vrijgekomen locomotieven een deel van de elektrische locomotieven van de serie 1600 af in het reizigersvervoer. Deze locomotieven schoven door naar het goederenvervoer, waar zij de oude locomotieven van de series 1100, 1200 en 1300 aflosten. Er zijn 50 motorrijtuigen gebouwd. Deze werden in de vroegere driewagenstammen geplaatst. De vierwagenstammen blijven rijden met een locomotief van de serie 1700.

Materieel[bewerken]

DD-AR bestaat uit:

  • 79 stuurstandrijtuigen tweede klas type Bvk; de onderverdieping heeft twee kleine compartimenten, verbonden door een gangetje
  • 103 rijtuigen tweede klas type Bv
  • 76 rijtuigen eerste/tweede klas type ABv
  • 50 motorrijtuigen eerste/tweedeklas (mDDM) type mABk

Aan de uiteinden van elke rijtuigbak bevindt zich een balkon op het niveau van de buitendeur. Daartussen zit bij de meeste bakken een gedeelte met een onder- en een bovenverdieping; vanaf het balkon is er een trapje omlaag naar de onderverdieping en een trapje omhoog naar de bovenverdieping. Bij de mABk is er maar één verdieping. Daarbij bevindt zich de vloer op een hoger niveau dan het balkon (vanaf het balkon is er dus een trapje omhoog), maar lager dan de bovenverdieping bij de andere rijtuigen.

In één ABv-rijtuig (nu Bv 280 7508) is de eerste klas gedeclasseerd naar tweede klas, het enige verschil is echter de eenvoudigere bekleding van de banken. De ramen zijn echter niet aangepast, dus zijn de ramen bij die tweede klas groter dan normaal bij de tweede klas. De ramen bij de eerste klas zijn namelijk groter dan bij de tweede klas.

Nummering

Omdat DD-AR een treinstam is, werkt de nummering anders dan bij een treinstel. De laatste twee cijfers (het volgnummer) zijn afhankelijk van de Bvk in de stam. Omdat er 79 Bvk's beschikbaar zijn, kunnen de nummers lopen van xx01 tot en met xx79. De eerste twee cijfers (het serienummer) zijn afhankelijk van de samenstelling:

  • 7400: Bvk + ABv + Bv + Bv + loc
  • 7800: Bvk + ABv + Bv + mABk

Als er bijvoorbeeld een treinstam is met het nummer 7424, kan er niet tegelijk een treinstam bestaan met het nummer 7824.

Inzet[bewerken]

Het DD-AR-materieel was voornamelijk bedoeld om de reizigersgroei in de stoptreindiensten in en om de Randstad op te vangen. Door de komst van het materieel konden het Stadsgewestelijk Materieel en Mat '64 andere diensten versterken en doorschuiven naar diensten van het Mat '54. De eerste treinstammen gingen in de zomer van 1992 rijden in Noord-Holland en op de Flevolijn. Vanaf 1993 werd het DD-AR ook in West-Brabant ingezet. Ook gingen de stammen in de zomer van dat jaar de nieuwe doorgaande verbinding tussen Den Helder en Nijmegen rijden. Tenslotte verscheen het materieel dat jaar op de verbinding Den Haag - Venlo. In 1994 was de aflevering van het materieel voltooid en reden de stammen ook stoptreinen vanuit Utrecht naar Zwolle, Eindhoven en Tiel. In de zomer van 1995 verdween het DD-AR uit de langeafstandsverbinding Den Helder - Nijmegen. Stam 7410 werd dat jaar omgebouwd tot koffietrein en ging in een vaste omloop stoptreinen tussen Nijmegen en 's-Hertogenbosch rijden. Een jaar later kwam deze treinstam terug in de reguliere treindienst en verdween het DD-AR van de verbinding. In 2003 werden enkele stuurstandrijtuigen ingezet in trek-duwtreinen bestaande uit Intercityrijtuigen en een locomotief van de serie 1700. Deze combinaties reden voornamelijk tussen Utrecht en Eindhoven. Nu komen de series die niet in een DDZ zijn veranderd langzaam maar zeker weer terug in de dienst.

Laatste inzet[bewerken]

DD-AR werd in de Dienstregeling 2013 tot medio juni 2013 in de volgende treinseries planmatig ingezet. In de meeste series reed niet enkel DD-AR, maar werden ook treinen met andere materieel gereden. DD-AR deed voornamelijk dienst als sprinter, maar werd op enkele lijnen ook als Intercity ingezet.

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
3400 Intercity HaarlemAlkmaarHoorn Rijdt niet na 20.00 uur. Na 20.00 uur wordt deze route gereden met de 14800.
4400 Sprinter 's-HertogenboschNijmegen Gekoppeld aan treinserie 9600 's-Hertogenbosch - Deurne
5600 Sprinter Utrecht CentraalAmersfoortZwolle
5700 Sprinter Utrecht CentraalHilversumWeespSchipholLeiden CentraalDen Haag Centraal
9600 Sprinter 's-HertogenboschBoxtelEindhovenHelmondDeurne Gekoppeld aan treinserie 4400 Nijmegen - 's-Hertogenbosch.
14500 Intercity Amsterdam CentraalHoornEnkhuizen Rijdt alleen in de spits. Stopt niet in Hoorn Kersenboogerd.
14800 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemBeverwijkUitgeestCastricumAlkmaar – (Hoorn) Rijdt alleen 's avonds. Rijdt tussen Alkmaar en Hoorn één keer per uur.

Modernisering[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Nieuwe Intercity Dubbeldekker voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 2010 is NedTrain begonnen met de modernisering van het grootste deel van het DD-AR-materieel, dat aan de stoptreindiensten zal worden onttrokken om Intercitytreinen te gaan rijden. In totaal 240 rijtuigen, waaronder alle 50 motorrijtuigen, zijn medio juni 2013 verbouwd. Hiermee zijn 50 treinstammen (30 vierdelige en 20 zesdelige) gevormd. De eerste stam, genummerd 7501, had medio 2011 gereed moeten zijn, maar maakte medio december 2011 zijn eerste proefritten. Sinds maart 2012 zijn de eerste treinstellen in dienst. Het overige DD-AR-materieel en de locomotieven uit de 1700-serie die gebruikt werden voor DD-AR-materieel, zijn terzijde gesteld.

Kleine Revisie

De terzijde gestelde DD-AR's krijgen sinds 17 maart 2014 een revisiebeurt om vanaf 2015 als reservematerieel ingezet te kunnen worden. Het gaat hierbij om 19 stammen van elk drie rijtuigen die getrokken en geduwd zullen worden door 1700-locomotieven.[7][8]

Interieur[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties