SI-stelsel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

(Doorverwezen vanaf SI)
Ga naar: navigatie, zoeken

Het SI-stelsel is het in 1960 ingevoerde internationale systeem van eenheden. De standaard wordt beheerd door het Bureau international des poids et mesures te Sèvres, Frankrijk. Frankrijk was ook het eerste land dat dit systeem (toen nog nationaal) invoerde op 10 december 1799. SI staat voor het Franse Système international (internationaal systeem).

Elke natuurkundige of chemische grootheid kan worden uitgedrukt in eenheden (bijvoorbeeld: afstand in meter en tijd in seconden).

Het SI is bedoeld om internationaal gemakkelijk gegevens te kunnen uitwisselen. Oorspronkelijk hadden veel landen verschillende maatstelsels. De Britten en de Amerikanen gebruiken soms nog niet-SI-eenheden, zoals pound (voor massa), inch, foot, yard en mile (voor lengte of afstand). Ook in Liberia en Myanmar (het vroegere Birma) worden deze eenheden nog algemeen gebruikt. Deze zogeheten imperiale maten zijn ook gebruikelijk bij het meten van de diameter of diagonaal van een aantal dingen zoals fietswielen (verouderd), trommels, computermonitoren (maar geen televisieschermen), de afmetingen van andere computeronderdelen en het raster van printplaten.

Naast het imperiale stelsel zijn er ook niet-SI-eenheden die wél zijn goedgekeurd voor gebruik samen met SI-eenheden. Voorbeelden hiervan zijn de liter (voor inhoud), uur en minuut voor tijd en graden Celsius voor temperatuur (de SI-eenheden voor deze grootheden zijn respectievelijk kubieke meter voor inhoud, seconde voor tijd, kelvin voor temperatuur en joule voor energie). Ook hiervan afgeleide eenheden (zoals de kilowattuur die veel gebruikt wordt als eenheid van energie bij elektriciteitsleverantie) zijn geen SI-eenheden, maar wel toegestaan.

Het SI vormt een samenhangend geheel. Het is opgebouwd rond een aantal basiseenheden, die in combinatie met elkaar afgeleide SI-eenheden vormen. Door deze samenhang wordt het gebruik van constanten bij het omrekenen van bijvoorbeeld lengte, breedte en hoogte naar oppervlakte en gewicht zo veel mogelijk beperkt. In 1978 werd in Nederland het gebruik van dit stelsel in beroep, handel en onderwijs wettelijk verplicht gesteld door de IJkwet.

Inhoud

[bewerken] SI-basiseenheden

Zie SI-basiseenheid voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De zeven, onderling onafhankelijke basiseenheden zijn:

grootheid SI-basiseenheid
naam symbool
lengte meter m
massa kilogram kg
tijd seconde s
elektrische stroom ampère A
absolute temperatuur kelvin K
hoeveelheid stof mol mol
lichtsterkte candela cd

Alle andere SI-eenheden kunnen worden uitgedrukt in termen van deze basiseenheden.

[bewerken] Afgeleide SI-eenheden

Van deze basiseenheden zijn afgeleide eenheden gemaakt, zoals m² (vierkante meter) voor oppervlakte, of hertz, gedefinieerd als s-1. Zie ook natuurkundige grootheden en eenheden.

[bewerken] SI-prefixen (vermenigvuldigingsfactoren)

Zie SI-prefix voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Naast de SI-eenheden zijn er ook de SI-voorvoegsels of -prefixen, als volgt gedefinieerd:

SI-voorvoegsels (prefixen)
10n voorvoegsel symbool naam decimaal equivalent
1024 yotta Y quadriljoen 1 000 000 000 000 000 000 000 000
1021 zetta Z triljard 1 000 000 000 000 000 000 000
1018 exa E triljoen 1 000 000 000 000 000 000
1015 peta P biljard 1 000 000 000 000 000
1012 tera T biljoen 1 000 000 000 000
109 giga G miljard 1 000 000 000
106 mega M miljoen 1 000 000
103 kilo k duizend 1 000
102 hecto h honderd 100
101 deca da tien 10
10−1 deci d tiende 0,1
10−2 centi c honderdste 0,01
10−3 milli m duizendste 0,001
10−6 micro µ miljoenste 0,000 001
10−9 nano n miljardste 0,000 000 001
10−12 pico p biljoenste 0,000 000 000 001
10−15 femto f biljardste 0,000 000 000 000 001
10−18 atto a triljoenste 0,000 000 000 000 000 001
10−21 zepto z triljardste 0,000 000 000 000 000 000 001
10−24 yocto y quadriljoenste 0,000 000 000 000 000 000 000 001

In de landen van de Europese Unie is het gebruik van het SI als enig toegestane stelsel wettelijk verplicht. In het Verenigd Koninkrijk blijft het gebruik van de imperiale eenheden voor massa en lengte echter geoorloofd, hoewel de Britse overheid al in 1976 uitgebreide campagnes voerde om het metrische stelsel in te voeren.

[bewerken] Schrijfwijze

De eenheden worden vaak verkeerd geschreven - met hoofdletter als dat niet moet, of andersom.

  • Schrijft men de eenheden voluit, dan gebruikt men geen hoofdletter, ook niet als de eenheid van een persoonsnaam is afgeleid (zoals watt, newton). Vanzelfsprekende uitzondering: als de eenheid aan het begin van een zin staat schrijft men een hoofdletter. In het Duits worden alle zelfstandige naamwoorden, dus ook SI-eenheden, met een hoofdletter geschreven.
  • Voor de individuele symbolen is apart voorgeschreven of ze met een hoofdletter geschreven worden of niet, en dat voorschrift geldt dan overal. Het is hierdoor mogelijk dat er in het midden een hoofdletter verschijnt, bijvoorbeeld in kHz. Over het algemeen geldt dat symbolen met een hoofdletter worden geschreven als ze van een persoonsnaam zijn afgeleid.
  • Achter een symbool komt geen punt, behalve natuurlijk aan het einde van een zin. Schrijfwijzen als K.M. (voor kilometer) zijn archaïsch.
Tabel van voorbeelden
voluit symbool
afgeleid van persoonsnaam millivolt mV
megawatt MW
niet afgeleid van persoonsnaam millimeter mm
megaseconde Ms

[bewerken] Meervoud

Eventueel kunnen de eenheden (als ze voluit staan) in het meervoud staan. In het Nederlands is dat alleen bij eenheden van tijd gebruikelijk. In andere talen kan een meervoud onvermijdbaar zijn (five kilogrammes) doordat de grammatica het eist.

De symbolen hebben nimmer een meervoudsvorm. Anderstaligen hebben soms de neiging een -s (of, afhankelijk van de taal, een andere letter) aan het symbool toe te voegen (3 cms, 5 kgs). Dat is dus niet correct; bovendien kan het verwarrend zijn, doordat de s ook het symbool voor seconde is.

[bewerken] Verschillende talen

Het is de bedoeling dat de eenheden in alle talen gelijk zijn. In de praktijk wordt daar een beetje van afgeweken, vooral bij eenheden die vanouds in het dagelijks leven gebruikelijk zijn:

  • Frans: mètre, kilogramme, litre
  • Engels: second, metre, kilogram(me), tonne (niet hetzelfde als ton), amp(ere)
  • Duits: Sekunde, Kilogramm. Bovendien worden, zoals reeds gezegd, de eenheden in het Duits met een hoofdletter geschreven, omdat dat in die taal met alle zelfstandige naamwoorden gebeurt.

[bewerken] Zie ook

[bewerken] Externe links

Wikimedia Commons

 
Persoonlijke instellingen
Boek maken