Schermersoproer
| Schermersoproer | ||||
| Onderdeel van de Tachtigjarige Oorlog | ||||
 Jan van Diepenbeeck. Het Schermersoproer te 's-Hertogenbosch in 1579. (ca. 1600). Noordbrabants Museum. |
||||
| Datum | 1 juli 1579 | |||
| Locatie | 's-Hertogenbosch | |||
| Resultaat | Katholieke Bosschenaren verjagen de protestantse Bosschenaren | |||
| Strijdende partijen | ||||
|
||||
| Commandanten | ||||
|
||||
Het Schermersoproer was een gevecht in 's-Hertogenbosch op 1 juli 1579, tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Katholieke en protestantse Bossche burgers raakten met elkaar slaags op de Bossche Markt.
De aanleiding voor het oproer was dat de Unie van Utrecht in de stad was afgekondigd, terwijl de stad zich eerder had aangesloten bij de Unie van Atrecht[2]. Maar liefst 42 doden en 120 gewonden vielen op de Bossche Markt tijdens een treffen tussen calvinisten van het schermersgilde en "Spaansgezinde" katholieken. De protestanten onder leiding van Henricus Agylaeus, die had aangedrongen op aansluiting bij de Unie van Utrecht, verloren de slag, en toen de volgende dag (2 juli) bovendien het bericht Den Bosch bereikte dat Maastricht zojuist was veroverd door het Spaanse leger (29 juni), ontvluchtte een vijfde deel van de bevolking de stad. De katholieken kregen daarmee het heft in handen, en vroegen steun aan Alexander Farnese, de landvoogd namens koning Filips II. Hierdoor werd 's-Hertogenbosch één van de weinige Nederlandstalige steden die zich niet aansloten bij de Unie van Utrecht.
Daarna is 's-Hertogenbosch eenmaal door Filips van Hohenlohe-Neuenstein en maar liefst vijfmaal door Maurits van Nassau aangevallen, maar telkens tevergeefs. Pas vijftig jaar later, in 1629, werd 's-Hertogenbosch belegerd en ingenomen door Frederik Hendrik van Oranje, waarna ze eeuwenlang een ondergeschikte positie in zou nemen als hoofdstad van het generaliteitsland Staats-Brabant. Tegen die tijd was de contrareformatie echter geslaagd, en latere protestantiseringspogingen hebben weinig meer uitgehaald.
In herinneringscultuur [bewerken]
- Het Noordbrabants Museum beschikt over een schilderij van Jan van Diepenbeeck van omstreeks 1600, dat als een soort stripverhaal te lezen is en verhaalt wat op 1 juli 1579 gebeurde.
- Herman Voicht van Oudheusden, medewerker van de bisschoppelijke rechtbank, schreef een ooggetuigenverslag dat is opgenomen in Vruchten van de goede en de slechte boom, een werk dat onlangs uit het Latijn is vertaald en in boekvorm verschenen. Van Oudheusden zag met lede ogen aan hoe de calvinisten steeds verder opdrongen en het de katholieken steeds lastiger maakten. De katholieke overwinning werd dan ook door velen, de verslaggever inbegrepen, bejubeld, hoewel ook aan die zijde slachtoffers vielen.
Bronnen, noten en/of referenties
|
| Gevechten om 's-Hertogenbosch |
|---|
|
1579: Schermersoproer · 1585: Aanslag door Hohenlohe · 1591: Maurits I · 1594: Maurits II · 1601: Maurits III · 1603: Maurits IV · 1622: Maurits V · 1629: Beleg door Frederik Hendrik · 1794: Beleg door Pichegru · 1814: Beleg door de Pruisen |
