Slag op de Mookerheide

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Slag op de Mookerheide
Onderdeel van de Tachtigjarige Oorlog
Slag op de Moockerhei op 14 april 1574.
Slag op de Moockerhei op 14 april 1574.
Datum 14 april, 1574
Locatie Mookerheide, bij Mook, Zuidelijke Nederlanden
Resultaat Beslissende overwinning voor het Spaanse leger
Strijdende partijen
Prinsenvlag.svg Nederlandse Opstandelingen Flag of Cross of Burgundy.svg Spaans Leger
Commandanten
Lodewijk † en
Hendrik van Nassau
Sancho d'Avila en
Bernardino de Mendoza
Troepensterkte
5500 infanterie
2600 cavalerie
5000 infanterie
800 cavalerie
Verliezen
3000, inclusief de 2 aanvoerders 150
Hervormde kerk van Heumen, met o.a. aan de buitenzijde een herinnering aan de twee broers Van Nassau
Een prent van de slag door Frans Hogenberg.

De Slag op de Mookerheide vond plaats aan het einde van Oranjes derde invasie op 14 april 1574 tussen het Spaanse leger onder Sancho d'Avila en Bernardino de Mendoza enerzijds, en huurtroepen onder Lodewijk en Hendrik van Nassau anderzijds. De veldslag was een Spaanse overwinning en zowel Lodewijk als Hendrik van Nassau sneuvelden.

Verloop[bewerken]

De slag werd uitgevochten op de heide vlak bij het dorpje Mook aan de rivier de Maas. De Mookerheide strekte zich in de 16e eeuw uit over een groter gebied dan heden ten dage; ten zuiden van Nijmegen tot voorbij Mook was er een groot heidegebied dat in zijn geheel Mookerhei werd genoemd.

Het leger van Lodewijk bestond uit 5500 man voetvolk en 2600 ruiterij. Het Spaanse leger telde 5000 man infanterie en 800 man cavalerie.

Lodewijk en Hendrik wilden met hun troepen via de oostelijke Maasoever richting de Betuwe trekken, waar op dat moment hun broer Willem van Oranje verbleef. De Spanjaarden onderbraken hun beleg van Leiden om de troepen te verhinderen Holland binnen te trekken. Op 13 april 1574 arriveerden de troepen van de Nassaus in Mook. Zij waren er echter niet van op de hoogte dat de Spaanse troepen bij Grave middels een pontonbrug de Maas reeds waren overgestoken. De Spanjaarden legerden vervolgens tussen Heumen en Overasselt.

Er volgde een confrontatie tussen de cavalerieafdelingen, die in het voordeel van de ruiters van de twee broers eindigde. Echter, Lodewijk en Hendrik hadden de Spaanse troepen onderschat en beseften nog niet hoe ongunstig het terrein was. Besloten werd om de vermoeide troepen niet meer te verplaatsen zodat de volgende dag vroeg in de ochtend de eerste gevechten plaatsvonden. Hoewel bij aanvang van de strijd Lodewijk en Hendrik met hun troepen stand konden houden, maakten nieuwe Spaanse versterkingen de situatie onmogelijk. De verschansingen werden doorbroken en de ruiters vochten een beslissende slag uit.

De overlevenden sloegen op de vlucht richting Gennep, waar zij echter in een moerassengebied terecht kwamen.

De twee aanvoerders Lodewijk en Hendrik van Nassau sneuvelden samen met ongeveer 3000 man uit het leger. Aan Spaanse zijde vielen 150 man. Hoe Lodewijk en Hendrik aan hun einde zijn gekomen is onbekend. Het is mogelijk dat hun lichamen in een massagraf terecht zijn gekomen of dat de twee zijn weggezakt in het moerassengebied.

Een getuigenis:

Den 14. April-( 1574 ) geschiedde den Veldslag van Mockerheyde by Nirnwegen , in den welken de Spagniaerds- onder Sancio d' Avila eene volkomene Victorie behaalden op het Leger van den Graeve Lodewyk van, Nassauw, die met den Graeve Hendrik zynen Broeder, en den Hertog Christoffel van Beyeren , ofte in het gevecht gesneveld ofte in de vlucht van de Peirden gedood, ofte in deWaeter-Poelen is versmoord geweest. Den 17. wierd tot Gend over deze Victorie een Generaele Dankprocessie gehouden, -ook 's, Avond gevierd, de Klokken geluyd, en met het Kanon geschoten in ‘t Nieuw Kasteel.[1]

Herdenking[bewerken]

In de Nederlands-hervormde kerk van Heumen is op 14 april 1891 een gedenksteen onthuld. Langs de Mookerheide staat nog altijd een aan Maria gewijd kapelletje, dat een lokaal beroemde rooms-katholieke sage vertegenwoordigt: na afloop van de veldslag doolden veel lichtjes over de Mookerheide. Het waren de zielen van de gesneuvelden, die geen rust konden vinden. Het Mariakapelletje werd gebouwd en de lichtjes verdwenen.

Plaatsnamen[bewerken]

Op de hedendaagse kaart zijn nog steeds de Hel, het Vagevuur en de Himmel (Duits voor hemel) te onderscheiden. De Hel is waar de troepen van de twee broers werden afgeslacht; het Vagevuur waar zij die deze slachting overleefden en wilden vluchten, met honderden wegzakten in de moerassen en de Himmel als laatste voor degenen die de Slag hebben overleefd. De Himmel ligt heden ten dage op Duits grondgebied.

Wetenswaardigheden[bewerken]

  • In werkelijkheid vond de slag niet plaats op de Mookerheide. De legers van Lodewijk en Hendrik trokken langs het dal langs de Maas naar het noorden. Ter hoogte van de Mookerheide wachtte het Spaanse leger het leger van de broers op. [2]
  • Jan Claesen zou volgens het lied Jan Klaassen de trompetter zijn gesneuveld in de veldslag.
  • Het volksverhaal over Kiste Trui gaat over een vrouw die een verloren schatkist van de in de slag gesneuvelde broers Van Nassau zocht.
  • De slag op de Mookerheide speelt een grote rol in Flodderbes, de heks, het derde stripverhaal uit de reeks van De Geuzen
Voetnoten
  1. "Gendsche Geschiedenissen ofte Kronyke van de beroerten en ketterye binnen en omtrent de Stad van Gend sedert het Jaer 1566 tot het Jaer 1585, te samen gevoegt uyt verscheydenen Schriften van eventydige Aenteekenaers, Archiven van Kloosters enz." door P.Bernardus De Jonghe. Uytgevery by de Weduwe van Michiel de Goesin recht over den ouden Raed in 't Groen Kruys, 1752.
  2. Gans, W. de Geologieboek Nederland
Eerste opstand:
(1567-1570)
Valencijn · Wattrelos · Lannoy · Oosterweel · Eerste invasie (Dalheim · Heiligerlee · Groningen · Eems · Jemmingen · Geldenaken · Loevestein)
Tweede opstand:
(1572-1576)
Den Briel · Vlissingen · Tweede invasie (Valencijn · Bergen · Saint-Ghislain · Roermond · Diest · Leuven · Mechelen · Dendermonde · Zutphen · Bredevoort · Zwolle · Kampen · Steenwijk) · Oudenaarde · Stavoren · Dokkum · Don Frederiks veldtocht (Mechelen · Diest · Roermond · Zutphen · Naarden · Geertruidenberg · Haarlem · Diemen · Alkmaar) · Vlissingen · Borsele · Zuiderzee · Alkmaar · Leiden · Reimerswaal · Derde invasie · Mookerheide · Lillo · Zoetermeer · Buren · Oudewater · Schoonhoven · Krimpen aan de Lek · Woerden · Bommenede · Zierikzee · Muiden · Aalst · Slag bij Vissenaken · Maastricht · Antwerpen · Spanjaardenkasteel (Gent)
Algemene opstand:
(1576-1578)
Utrecht · Steenbergen · Breda · Amsterdam · Gembloers · Zichem · Beleg van Limburg · Inname van Dalhem · Nijvel · Kampen · Rijmenam · Aarschot · Deventer
Parma's negen jaren:
(1579-1588)
Maastricht · 's-Hertogenbosch · Baasrode · Kortrijk · Delfzijl · Oldenzaal · Groningen · Mechelen · Zwolle · Hardenbergerheide · Coevorden · Halle · Steenwijk · Kamerijk · Doornik · Noordhorn · Breda · Aalst · Oudenaarde · Punta Delgada · Lochem · Eindhoven · Gent · Aalst · Terborg · Antwerpen · Zutphen · Kouwensteinsedijk (Antwerpen) · Amerongen · IJsseloord · Boksum · Axel · Neuss · Rijnberk · Grave · Zutphen · Warnsveld · Venlo · Sluis · Bergen op Zoom · Grevelingen
Maurits' tien jaren:
(1589-1599)
Zoutkamp · Breda · Steenbergen · Veldtocht van 1591 (Zutphen · Deventer · Delfzijl · Knodsenburg · Hulst · Nijmegen) · Steenwijk · Coevorden · Luxemburg · Geertruidenberg · Coevorden · Groningen · Hoei · Grol · Calais · Hulst · Veldtocht van 1597 (Turnhout · Venlo · Rijnberk · Meurs · Grol · Bredevoort · Enschede · Ootmarsum · Oldenzaal · Lingen · Rijnberk · Zaltbommel)
Elf jaren strijd:
(1600-1607)
Nieuwpoort · Rijnberk · Oostende · Sluis · Spinola 1605-1606 (Oldenzaal · Lingen · Bergen op Zoom · Mülheim · Wachtendonk · Kasteel Krakau · Bredevoort · Berkumerbrug · Grol · Rijnberk · Lochem · Grol · Gibraltar
Twaalfjarig Bestand:
(1609-1621)
Gulik-Kleefse Successieoorlog (Gulik) · Wezel · Antwerpen
Eindstrijd:
(1621-1647)
Gulik · Steenbergen · Bergen op Zoom · Veluwe · Breda · Oldenzaal · Grol · Baai van Matanzas · 's-Hertogenbosch · Veluwe · Wesel · Veldtocht langs de Maas (Venlo · Roermond · Maastricht) · Rijnberk · Philippine · Tienen · Schenkenschans · Breda · Venlo · Kallo · Duins · Sint-Vincent · Hulst · Antwerpen · Venlo · Puerto de Cavite