Belgische rooms-katholieke kerkprovincie
De Katholieke Kerk in België maakt deel uit van de wereldwijde Katholieke Kerk onder het leiderschap van de paus en de curie.
België is een overwegend katholiek land, zij het met die kanttekening dat het aantal gelovigen dat nog actief zijn geloof belijdt jaar na jaar vermindert. Het aantal katholiek gedoopten bedroeg in 2000 70% van de totale Belgische bevolking[1], zeven jaar later - in 2007 - bedraagt dit nog 54,6%[2]. Van 2000 tot 2009 daalt het aantal bezoekers van de wekelijkse zondagsmis van 11,2% naar 5%.[3]
De Kerk vormt in België één kerkprovincie, waarvan de aartsbisschop van Mechelen-Brussel, André-Jozef Léonard, de metropoliet is. De Heilige Jozef is de beschermheilige van de Belgische kerkprovincie.
Inhoud |
Bestuurlijke organisatie [bewerken]
De Katholieke Kerk heeft in België, net zoals in de rest van de wereld gebruikelijk is, drie hoofdbestuurslagen: bisdommen, dekenaten en parochies. De Katholieke Kerk in België is georganiseerd in acht bisdommen (één aartsbisdom en zeven suffragane bisdommen) en één militair ordinariaat.
Daarnaast is ook het Opus Dei als personele prelatuur in België vertegenwoordigd. Van vier van de acht bisdommen in België komen de territoriale grenzen overeen met de provincies.
Voormalige bisdommen en titulaire bisdommen [bewerken]
| Bisdom | Periode | Gebeurtenis |
|---|---|---|
| Bisdom Ieper | 1559-1801 | Opgegaan in bisdom Gent, nadien in bisdom Brugge |
| Bisdom Eupen-Malmedy | 1920-1925 | Opgegaan in bisdom Luik |
| Titulair bisdom Tongeren | 1969-heden | |
| Titulair bisdom Ieper | 1969-heden | |
Geschiedenis [bewerken]
Het christendom verbreidde zich reeds vroeg in het gebied van het huidige België. In de 4e eeuw was de H. Servatius werkzaam te Tongeren. Bloeiende kloosters zoals de Sint-Pietersabdij en de Sint-Baafsabdij in Gent, de abijen van Lobbes, St-Hubert, Stavelot en vele andere rezen op en droegen bij tot de economische en culturele ontwikkeling van het land. De hervorminsbeweging in de 16e eeuw die aanvankelijk een groot succes kende in de Zuidelijke Nederlanden en gepaard ging met politiek verzet tegen de absolutistische tendens van het Habsburgse huis, werd vooral door Filips II gestuit. Onder de aartshertogen Albrecht en Isabella verdween de invloed van het protestantisme vrijwel volledig en werd het katholicisme vernieuwd door de besluiten van het Concilie van Trente (1545-1563), de Katholieke Hervorming en het werk van de jezuïeten. Tijdens de Franse Revolutie werd de Kerk vervolgd en het religieus verzet was dan ook zeer sterk. Het Concordaat van 15 augustus 1801 bracht terug vrede en op pinksteren 1802 (6 juni) kon de eredienst over het ganse gebied terug gevierd worden[4]. De grondwet van 1830 waarborgt de vrijheid van godsdienst. Ernstige spanningen tussen Kerk en Staat deden zich voor tijdens de schoolstrijd van 1878-1884 en die van 1954-1958.
Beroemd zijn Belgische missionarissen, zoals Peter van Gent (†1572) in Mexico, Pater Damiaan (†1889) bij de melaatsen in Molokai, Pieter-Jan De Smet (†1873) bij de Indianen van Noord-Amerika, Joos De Rijcke (†1578) in Ecuador, Ferdinand Verbiest (†1688) in China en nu nog Jeanne De Vos (°1935) in India. Priester Adolf Daens (†1907) en kardinaal Jozef Cardijn (†1967) waren katholieke geestelijken die zich voor de arbeiders-emancipatie hebben ingezet.
Sinds het Concordaat van 15 juli 1801 is het aantal bisdommen toegenomen van 5 naar 8:
- 1802-1834: Mechelen, Gent, Doornik, Namen, Luik
- 1834-1962: Mechelen, Gent, Doornik, Namen, Luik, Brugge
- 1962-1967: Mechelen, Gent, Doornik, Namen, Luik, Brugge, Antwerpen
- sinds 1967: Mechelen, Gent, Doornik, Namen, Luik, Brugge, Antwerpen, Hasselt
In mei 2008 lanceerden de Vlaamse bisschoppen de website Nabbi die specifiek bedoeld is voor kinderen tussen 8 en 12 jaar en waar ze antwoorden kunnen vinden op vragen rond geloof, God, Jezus of de Kerk.[5]
Sinds in 2010 bekend werd dat bisschop Roger Vangheluwe en een aantal priesters in het verleden minderjarigen seksueel hebben misbruikt, belandde de Belgische Kerk in een crisis.
 Zie Seksueel misbruik van minderjarigen in de Katholieke Kerk voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Kerncijfers [bewerken]
| kerkbezoek en dopen in België |
||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| jaar | zondagsmisbezoek [6](%) | doop (%) | ||||||||
| 1950 | ca. 50%[7] | |||||||||
| 1967 | 42,9% | 93,6% | ||||||||
| 1973 | 32,3% | 89,3% | ||||||||
| 1980 | 26,7% | 82,4% | ||||||||
| 1985 | 22,0% | - | ||||||||
| 1990 | 17,9% | 75,0% | ||||||||
| 1995 | 13,1% | - | ||||||||
| 1998 | 11,2% | 64,7% | ||||||||
| 2000 | 70%[7] | |||||||||
| 2006 | 7% wekelijks Vlamingen[8] | 56,8% | ||||||||
| 2007 | - | 54,6% [9] | ||||||||
| 2009 | 5% [10] [11] | |||||||||
Het katholicisme is de grootste religie in België. Volgens een onderzoek uit 2011 is de helft van de Belgen katholiek [12]. In het jaar 2010 is het aantal ontdopingen in Vlaanderen bijna vertienvoudigd ten opzichte van 2009; het totale aantal was in 2010 5115 (2009: ca. 626), maar dat zal waarschijnlijk nog oplopen omdat de bisdommen Gent en Mechelen-Brussel nog niet alle cijfers binnenhebben. De voornaamste reden die men opgeeft, is dat men zich niet meer kan vinden in de Katholieke Kerk door de misbruikschandalen of in de manier waarop de kerkleiding met deze 'pedofiliecrisis' omging.[13]
Tot 1998 werden er door de katholieke kerk jaarlijkse tellingen uitgevoerd naar onder meer de kerkpraktijk in België. Echter niet meer vanaf 1998, in de praktijk leidde dit tot allerlei onderzoeken die in meer of mindere mate de effecten van de secularisatie laten zien. Begin 2006 werd in een onderzoek (internet enquête) gerapporteerd dat minder dan 4% van de bevolking nog wekelijks naar de kerk ging[14] Dit cijfer werd als een dubieuze speculatie opgevat door de Katholieke Kerk en als tegenreactie besloot de Vlaamse Kerk in 2006 opnieuw een telling met kerst en in 2009 een telling op een zondag in oktober te houden. Voor de data-analyse werd een beroep gedaan op het Centrum voor Politicologie van de Katholieke Universiteit Leuven (prof. dr. Marc Hooghe). De telling van de katholieke kerk leverde nauwelijks hogere cijfers op (5,4 % voor Vlaanderen , 3 % voor Brussel) en 5 % voor België [15] dan het eerdere onderzoek dat door de katholieke kerk als dubieuze speculatie werd neergezet.
Volgende getallen zijn voor Vlaanderen, de kerkpraktijk in Wallonië en Brussel is lager dan in Vlaanderen, dus de getallen voor geheel België zijn dan ook lager. In 1976 ging 36 procent van de Vlamingen tussen 5 en 69 jaar nog wekelijks naar de zondagsmis. In 1998 was dat 13 procent (11% voor België, zie tabel). In 2009 daalde dat aandeel tot 5,4 procent (5 % voor België, zie tabel), wat neerkomt op zo’n 247.000 Vlamingen tussen de 5 en 69 jaar[16][17] Als we de gegevens van de voorbije decennia op een rijtje zetten, zien we een zeer gelijkmatige afname van de zondagsmis, zegt onderzoeker Hooghe. Je kunt bijna perfect voorspellen dat er jaarlijks ongeveer 0,8 procent minder kerkgangers zullen zijn.
Het onderzoek van Hooghe wordt bevestigd door een onderzoek dat door het Nederlands KASKI is uitgevoerd voor de De Loodsen vzw. Dit onderzoek [18] gepubliceerd begin 2010 bracht het aantal katholieken in Groot-Antwerpen in beeld en ook hun participatie waaronder de kerkpraktijk, ontleend aan dit rapport waren er in de kernstad Antwerpen 5300 kerkgangers op zondag (bijna 63 % van de wekelijkse 8450 kerkgangers) op een bevolking van 253.900 inwoners in de kernstad Antwerpen, hetgeen neerkomt op 2,1 % bezoekers aan de zondagsmis. Dit lagere aantal wordt enerzijds veroorzaakt doordat in de stad, de kerkgang lager is dan op het platteland anderzijds doordat de kerkgang gemeten wordt naar het totale aantal inwoners.
Net iets minder dan 55 procent van alle boorlingen werd gedoopt in 2007 (17% in het Brussel), dat is een daling met 1 procent jaarlijks ten opzichte van de gegevens uit 1998 [19] . Kerkelijke huwelijken blijken sterker afgenomen te zijn: 25,6 % van alle huwelijken in 2007 een jaarlijkse afname van bijna 3% ten opzichte van de voorgaande bekende cijfers voor het jaar 1998 [20], dit is constant gebleven een jaar later waren er ook 26 % kerkelijke huwelijken voor België in 2008 [21] .
De secularisering gaat voor in België, van een vertraging van de secularisering is geen sprake. Wel spreken sommigen (zoals onderzoeker Marc Hooghe politicoloog en socioloog aan de Katholieke Universiteit Leuven) over een secularisering met twee snelheden: de percentages liggen laag in de stedelijke centrale bisdommen maar blijven relatief hoog in de landelijke bisdommen. Het verschil tussen het verstedelijkte België enerzijds, met een zeer hoog secularisatieniveau enerzijds, en het meer landelijke, waar de rituelen wel nog volop aanwezig zijn, is heel structureel en persistent [22]
Katholiek onderwijs [bewerken]
Het VSKO is de koepel-organisatie van de inrichtende macht dat door de Belgische bisschoppen belast is met de coördinatie en de vertegenwoordiging van het katholiek onderwijs in Vlaanderen. Sinds de Schoolpact-wet van 29 mei 1959 worden de katholieke scholen ook grotendeels door de staat gesubsidieerd.
Het katholiek onderwijs vertegenwoordigt in Vlaanderen anno 2009 904 schoolbesturen, 2247 scholen/centra, 94 internaten en verstrekt onderwijs aan 728 313 leerlingen (exclusief hogescholen en centra voor volwassenenonderwijs) en 7857 internen.
Bekende Mariabedevaartsoorden [bewerken]
Banneux - Beauraing - Oostakker - Halle - Scherpenheuvel - Gaverland
Zie ook [bewerken]
- Lijst van kerkgebouwen
- Lijst van kloosters en abdijen
- Lijst van apostolische nuntii
- Lijst van plaatsen met hun patroonheiligen
- Religie in België
Literatuur [bewerken]
- (fr) Édouard de Moreau, Histoire de l'Église en Belgique, Brussel, 1940-1952, 5 delen + 2 complementaire delen
Externe links [bewerken]
Referenties [bewerken]
- ↑ Microsoft Encarta, 1993-2002
- ↑ http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=GU71U2MRQ 7 procent nog wekelijks naar de mis], Het Nieuwsblad, 9 juli 2008
- ↑ http://www.standaard.be/cnt/3932PEIJ
- ↑ (en) Belgium, Catholic Encyclopedia, 1913
- ↑ www.nabbi.be voor kinderen tussen 8 en 12 jaar
- ↑ Kerkpraktijk In Vlaanderen Tabel 1 pagina 115 PDF
- ↑ a b Encarta Encyclopedie - Winkler Prins, 2002
- ↑ 7 procent nog wekelijks naar de mis, Het Nieuwsblad, 9 juli 2008
- ↑ rapport kerkpraktijk 2007 Tabel 1. Doopsels in België pagina 6 , door Marc Hooghe, Oktober 2009
- ↑ Gemiddeld vond je in 2009 op zondag 5 procent van de Belgen in een kerk. In Brussel is dat maar 3,4 op honderd
- ↑ Kerken lopen zeer geleidelijk helemaal leeg
- ↑ Ontkerkelijking zet zich voort in België
- ↑ De Standaard Online - Aantal ontdopingen is vertienvoudigd. 21 februari 2011
- ↑ Vlaming gelooft niet meer in Kerk, Frank Poosen en Peter De Backer, Het Nieuwsblad
- ↑ met uitsterven bedreigd de katholieke kerkganger
- ↑ Vlaamse kerken leeg in 2016
- ↑ Kerken lopen zeer geleidelijk helemaal leeg
- ↑ Rapportnr. 599 Statistieken en prognoses R.-K. Groot-Antwerpen, door drs. Joris Kregting , maart 2010 pdf
- ↑ Rapport kerkpraktijk 2007 tabel 1. Doopsels in België pagina 6 , door Marc Hooghe, Oktober 2009
- ↑ pport kerkpraktijk 2007 Tabel 2. Kerkelijke huwelijken in België
- ↑ Met uitsterven bedreigd: de Brusselse kerkganger
- ↑ Kerken lopen zeer geleidelijk helemaal leeg, De Standaard, 25 november 2010
| Bisdommen in België | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
| Bisschoppen van de Belgische rooms-katholieke kerkprovincie | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
| Katholieke Kerk in Europa |
|---|
|
Albanië · Andorra · Armenië · Azerbeidzjan · België · Bosnië en Herzegovina · Bulgarije · Cyprus · Denemarken · Duitsland · Estland · Finland · Frankrijk · Georgië · Griekenland · Groot-Brittannië · Hongarije · IJsland · Ierland · Italië · Kazachstan · Kroatië · Letland · Liechtenstein · Litouwen · Luxemburg · Macedonië · Malta · Moldavië · Monaco · Montenegro · Nederland · Noorwegen · Oekraïne · Oostenrijk · Polen · Portugal · Roemenië · Rusland · San Marino · Servië · Slovenië · Slowakije · Spanje · Tsjechië · Turkije · Vaticaanstad · Wit-Rusland · Zweden · Zwitserland |
