Religie in België

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Dit artikel over religie in België geeft een overzicht van ontwikkeling en status van religie in België.

Godsdiensten en levensbeschouwingen in België[bewerken]

Om erkend te kunnen worden moet een levensbeschouwing 10 levensgemeenschappen hebben en minstens 25.000 gelovigen.[1] België telt zes erkende godsdiensten: katholieken, orthodoxen, anglicanen, protestanten, joden en moslims. Daarnaast wordt 'vrijzinnigheid' erkend als levensbeschouwing. Omdat de Belgische overheid niet aan burgers mag vragen tot welke religie zij behoren, is het verkrijgen van statistische gegevens moeilijk.[2]

Katholieken[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Belgische rooms-katholieke kerkprovincie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Katholieke Kerk is de grootste religie in België. Reeds in 280 werd het eerste bisdom op het grondgebied van het huidige België opgericht: het bisdom Tongeren, dat later naar Maastricht en nog later naar Luik verhuisde. De Katholieke Kerk in België telt ongeveer vierduizend parochies en ruim zevenduizend priesters. Ongeveer vijf procent van de Belgische bevolking gaat elke zondag naar de mis.

België onderhoudt diplomatieke contacten met het Vaticaan. Het is bestuurlijk ingedeeld in acht bisdommen en een militair ordinariaat en vormt één kerkprovincie waarvan de aartsbisschop van Mechelen-Brussel, André Léonard de metropoliet is. De Heilige Jozef is de beschermheilige van België.

Het VSKO is de koepel-organisatie van de inrichtende macht dat door de Belgische bisschoppen belast is met de coördinatie en de vertegenwoordiging van het katholiek onderwijs in Vlaanderen. Sinds de Schoolpact-wet van 29 mei 1959 worden de katholieke scholen ook grotendeels door de staat gesubsidieerd.

Beroemd zijn Belgische missionarissen, zoals Peter van Gent in Mexico, Pater Damiaan bij de melaatsen in Molokai, Joos De Rijcke in Ecuador, Ferdinand Verbiest in China en nu nog Jeanne Devos in India. Georges Lemaître was een Belgische katholieke priester die de basis legde voor de Oerknaltheorie, die later werd bevestigd door Edwin Hubble. Priester Adolf Daens en kardinaal Jozef Cardijn waren katholieke geestelijken die zich voor de arbeidersemancipatie hebben ingezet.

De Katholieke Kerk heeft in België enkele - vooral financiële - voorrechten ten opzichte van de andere levensbeschouwingen, dit onder meer vanwege haar rol als grootste religie, haar lange geschiedenis en het grote aantal architecturaal waardevolle kerken in België.[1]

Orthodoxen[bewerken]

In België is er ook een kleine orthodoxe minderheid, voornamelijk bestaande uit Grieken, Roemenen, Bulgaren, Oekraïners en Russen.

Anglicanen[bewerken]

De anglicanen zijn de recentst erkende godsdienstige groepering; zij maken slechts een zeer klein deel uit van de Belgische christenen.

Protestanten[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Protestantisme in België voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ook na de Tachtigjarige Oorlog bleef er een aanwezigheid van protestanten op Belgisch grondgebied. De protestantse eredienst is erkend van bij de onafhankelijkheid. Het aantal protestanten is volgens professor Justin L. Barrett gestegen van 79.000 in 1970 naar 125.000 in 2000; volgens protestantse nieuwsdiensten was hun aantal toen 140.000.[2] Zij maken thans ongeveer één procent van de bevolking uit.[bron?]

Joden[bewerken]

België heeft reeds eeuwenlang, vooral te Brussel en te Antwerpen, een belangrijke joodse aanwezigheid. Het jodendom is al vanaf de onafhankelijkheid in 1830 door de staat erkend. Schattingen van het aantal joden loopt uiteen van 21.338 (Barrett 2000, tegenover ca. 40.000 in 1971) tot ca. 45.000-55.000 volgens het Centraal Israëlitisch Consistorie van België, het overkoepelend overlegorgaan met de overheid.[2]

Moslims[bewerken]

Vooral sinds enkele decennia kent België een opmerkelijke toename van het aantal moslims: vooral in Antwerpen en Brussel maken zij een aanzienlijk deel van de bevolking uit. De islamitische eredienst werd in 1974 erkend.[2] Volgens Barrett is het aantal moslims gestegen van 90.000 in 1970 naar 364.000 in 2000. Voor België als geheel gaat het om een vijftal procent.[3]

Vrijzinnigen[bewerken]

"Vrijzinnigheid" is een verzamelbegrip voor onkerkelijken, ongelovigen, humanisten, vrijdenkers en anderen; het begrip atheïsme is in België minder gangbaar. De vrijzinnigheid werd in 1981 voorlopig erkend als levensbeschouwing; eind 2002 werd dat definitief. Over het aantal vrijzinnigen zijn geen cijfers bekend. Uit een bevraging door de professoren Elchardus, Dobbelaere en Kerkhofs blijkt dat 1 procent van de Belgen lid is van een vrijzinnige vereniging; 7 procent noemt zich vrijzinnig, 8 procent is ongelovig en 6 procent onverschillig.[2] In 2012 was 27% van de Belgen niet aangesloten bij een religie.[3]

Niet-erkende religies[bewerken]

  • In 2013 zaten Jehova's getuigen op een stabiel aantal van ca. 25.000.[4]
  • In 2003 waren er ongeveer 20.000 boeddhisten in België.[2]
  • Scientology heeft in België niet meer dan ca. 300 leden, hoewel ze er duizenden claimen.[4] Nadat het federaal parlement de groepering in 2009 al als "sekte" had bestempeld, liet het federaal parket eind 2012 weten de Belgische tak van Scientology te willen gaan vervolgen als criminele organisatie.[5]

Geschiedenis[bewerken]

Oorsprong[bewerken]

Belgica vlak vóór de inlijving (52 v.Chr.).

Van de oudste vormen van religie die ver voordat het huidige België ontstond op zijn grondgebied werden beleden is weinig bekend. De eerste aanwijzingen zijn in de late bronstijd te vinden, waarin de Famennegroep, de Midden-Belgische en de Vlaamse groep worden onderscheiden, telkens vooral aan de hand van de verschillende grafvormen,[6] die enig inzicht geven omtrent de voorstellingen van de lokale bewoners over een leven na de dood. Uit de ijzertijd is meer bekend over de Hallstatt-cultuur (700–500 v.Chr.) en de Keltische La Tènecultuur (vanaf 500 v.Chr.), die in "België" vermoedelijk veel kenmerken deelden met de Keltische mythologie elders in Europa. Er was sprake van een grote religieuze diversiteit aan goden, mythen en rituelen.

Romanisering[bewerken]

In de 1e eeuw v.Chr. raakten de inwoners van Gallia Belgica in aanraking met de Romeinen, die van 57 tot 51 v.Chr. onder leiding van Julius Caesar de verschillende Belgae-stammen onderwierpen, waarop een culturele uitwisseling plaatsvond die de romanisering wordt genoemd. Romeinse goden werden ingevoerd, Keltische goden geëxporteerd of hernoemd volgens de Interpretatio Romana, tradities vermengden zich.

Kerstening[bewerken]

Het zuiden van de Lage Landen met bisschopszetels en abdijen ca. 7e eeuw. De abdijen vormden de aanzet tot grotere nederzettingen.

België wordt traditioneel beschouwd als een katholiek land. De vele kapellen, kerken en kathedralen getuigen daarvan. Het christendom verbreidde zich reeds vroeg in het gebied van het huidige België. In de 4e eeuw n.Chr. was Servaas van Maastricht werkzaam te Tongeren. In de 7e eeuw verschenen grote missionarissen als de H. Amandus. Bloeiende kloosters zoals de Sint-Pietersabdij en de Sint-Baafsabdij in Gent, de abdijen van Lobbes, St-Hubert, Stavelot en vele andere rezen op en droegen bij tot de economische en culturele ontwikkeling van het land.

Reformatie en contrareformatie[bewerken]

De hervormingsbeweging in de 16e eeuw die aanvankelijk een groot succes kende in de Zuidelijke Nederlanden (de Beeldenstorm begon in Steenvoorde en vooral Valencijn was een broeinest van protestantisme) en gepaard ging met politiek verzet tegen de absolutistische tendens van het Habsburgse huis, werd vooral door Filips II gestuit (zie Tachtigjarige Oorlog). Na het succes van de Pacificatie van Gent (1576), die echter geen oplossing bracht voor de hevig woedende godsdiensttwisten, volgde een tijdelijke terugtrekking van de Habsburgse troepen, die radicale calvinisten in staat stelde de Gentse Republiek te stichten en zich tevens meester te maken van Antwerpen, Brussel, Mechelen en andere Brabantse, Vlaamse en Henegouwse steden in de periode 1577-1585. De Italiaanse veldheer Alexander Farnese onderwierp de steden echter één voor één, en gaf protestanten de keus zich weer tot het katholicisme te bekeren of te vertrekken (meestal naar de Noordelijke Nederlanden). Door de militaire ontwikkelingen werden de Zuidelijke Nederlanden op den duur een bolwerk van de contrareformatie, waar enkel de katholieke eredienst was toegestaan, terwijl de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in naam godsdienstvrijheid toestond, hoewel de calvinisten er publiekelijk werden bevoorrecht en katholieken openlijk benadeeld, maar niet werden verjaagd of vervolgd. Deze militair-religieuze zuivering veroorzaakte eeuwenlang dé grote tegenstelling tussen het latere België en Nederland.

Onder de aartshertogen Albrecht en Isabella verdween de invloed van het protestantisme vrijwel volledig en werd het katholicisme vernieuwd door de besluiten van het Concilie van Trente (1545-1563), de Katholieke Hervorming en het werk van de jezuïeten.

Franse Revolutie tot heden[bewerken]

Tijdens de Franse Revolutie was het religieus verzet zeer sterk. De grondwet van 1831 waarborgt de vrijheid van godsdienst. Ernstige spanningen tussen Kerk en Staat deden zich voor tijdens de schoolstrijd van 1878-1884 en die van 1954-1958.

Vooral in de tweede helft van de twintigste eeuw kende België een sterke secularisering, die reeds een opmaat kende in de negentiende eeuw. Deze uitte zich met name in een sterke afname van het zondags kerkbezoek, het aantal priesterroepingen, maar ook het aantal doopsels, vormsels, huwelijken en kerkelijke begrafenissen nam af. Ook halen christelijke partijen thans een lager aantal stemmen dan voorheen. Een ophefmakend nieuwsbericht was het aftreden van de Brugse bisschop Vangheluwe in 2010 wegens seksueel misbruik. Na zijn bekentenis volgden enkele andere meldingen van misbruik door katholieke geestelijken, hetgeen leidde tot de operatie Kelk. Ook gaf een aantal Vlaamse katholieken te kennen dat het de Kerk wilde verlaten[7], hetgeen kerkrechtelijk evenwel niet mogelijk is.

Ledenaantallen[bewerken]

Religie 2012[3]
Katholieke Kerk 58%
Overig christendom 7%
Islam 5%
Andere godsdiensten 2%
Geen godsdienst 27%
Geen opgave 2%
Totaal: 100%

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b VRT. "Zelfde statuut voor alle erediensten?", 2 februari 2011. Geraadpleegd op 30 augustus 2013.
  2. a b c d e f De Standaard. "België blootgelegd: De erkende erediensten", 19 februari 2003. Geraadpleegd op 30 augustus 2013.
  3. a b c Discrimination in the European Union in 2012, blz. T98-T99.
  4. a b VRT. "Aantal gevaarlijke religieuze groepen in ons land neemt toe", 21 februari 2013. Geraadpleegd op 30 augustus 2013.
  5. VRT. "Scientology vervolgd als criminele organisatie", 28 december 2012. Geraadpleegd op 30 augustus 2013.
  6. Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993-2002) s.v. "België §5.1 Prehistorie". Microsoft Corporation/Het Spectrum.
  7. Trouw. "Vlaamse katholieken verlaten massaal de kerk", 22-02-2011. Geraadpleegd op 18-02-2013.