Orde van Malta
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De Souvereine Militaire Hospitaal Orde van Sint Jan van Jeruzalem, van Rhodos en van Malta (kortweg SMHOM), ook wel kortweg Maltezer Orde of Orde van Malta genoemd is een Rooms-katholieke ridderorde. De orde neemt een bijzondere plaats in in de politieke en sociale geschiedenis van Europa.[1]
De ridders dragen als kenmerkend symbool een achtpuntig wit kruis. In de vlag en het wapen van de orde staat dit kruis, dat de acht zaligsprekingen symboliseert, een rode achtergrond. De uniformen van de ridders zijn rood, de linten van de onderscheidingen zijn zwart.
Deze ridderorde, die geen eigen grondgebied meer heeft, wordt door vele landen (94 waaronder Nederland en België), erkend als een soeverein orgaan volgens internationaal recht. De SMHOM geeft dan ook paspoorten en diplomatieke paspoorten uit en beschikt over diplomatieke vertegenwoordigers in 82 staten[2]. De staat heeft eigen geld en eigen nummerborden voor haar auto's. De ambassades en de residenties van de ambassadeurs zijn extraterritoriaal gebied, net als de Palazzo Malta in Rome, de zetel van de Prins-Grootmeester.
Omdat er tal van oplichters misbruik hebben gemaakt van de paspoorten van de Orde van Malta zijn deze sinds kort voorzien van biometrische gegevens en voldoen zij aan de hoogste veiligheidseisen[3].
De orde heeft veel te stellen met oplichters en na-apers. Deze pseudo-orden noemen zich bijvoorbeeld "De Rode Ridders van Malta. Er zijn ook omstreden organisaties als de "Russische Erfcommandeurs van de Soevereine Orde van Malta". De Oude orde is ook niet blij met initiatieven als de Soevereine Orde van Sint-Jan van Jeruzalem, een orde die niets met de oude ridderlijke orde te maken heeft maar het begrip "soeverein" gebruikt zonder dat ze ergens soevereine rechten bezat of bezit.
Inhoud |
[bewerk] Filatelie
De SMHOM geeft postzegels uit die slechts beperkt geldig zijn. Aangezien zij geen lid is van de Wereldpostunie, gelden ze enkel in het "binnenlandse" postverkeer en in het postverkeer met de 48 landen[4] waarmee de SMHOM een bilaterale postconventie heeft gesloten (overigens niet met Italië waar de SMHOM haar zetel heeft).
[bewerk] Geschiedenis
De orde vond haar oorsprong in een hospitaal in Jeruzalem, dat was gebouwd in 1023 voor de vele pelgrims die naar Jeruzalem trokken. In 1099 werd de instelling omgevormd tot een ridderorde of hospitaalorde door de zaliggesproken Gérard, die onder de bescherming stond van de kruisvaarder Godfried van Bouillon. Paus Paschalis II erkende de Orde in 1113.
De Maltezer Orde is opgericht als Kruisvaardersorde en is genoemd naar hun beschermheilige Johannes de Doper. De ridders, die geloften van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid moesten afleggen, richtten zich vooral op de verzorging van zieken in hun hospitaal, en werden daarom ook wel Hospitaalridders genoemd. Toch had de orde ook een militaire taak, zoals het beschermen van de pelgrims en ziekenhuizen.
De ridders waren vooral actief in het graafschap van Tripoli. Ze hadden ook een machtig bolwerk, de krak der ridders (Krak des Chevaliers), dat nu nog intact is. In 1271 werd het fort door Sid Yoessef, die de orde trachtte te verraden, na een korte maar hevige strijd in genomen.
Door de oprukkende Turken en de val van de door de Kruisvaarders gestichte landen zag de orde zich enkele keren genoodzaakt te verhuizen, achtereenvolgens naar Akko, Cyprus en Rhodos. Uiteindelijk ging ook Rhodos verloren (1522). In 1530 beleende keizer Karel V de Ridderorde met het graafschap Mergentheim en het eiland Malta. Hiervan stamt ook de naam Maltezer Ridders.
De Orde verdedigde Malta tegen verschillende Turkse invasies; het doorstane Beleg van Malta (1565) was hiervan de belangrijkste wapenfeit. Malta leverde bijelkaar honderden galeien die bijdroegen aan het afslaan van de Turkse poging om de Middellandse Zee, en daarmee Europa, te veroveren. Ten tijde van de napoleontische oorlogen gingen deze bezittingen verloren, mede omdat Napoleon een intense afkeer van geestelijke Ridderorden had. Engeland veroverde Malta in 1800, en sindsdien is de orde enkel formeel nog soeverein.
De groot-prior van de Maltezer Orde in Duitsland bezat een eigen vorstendom, Heitersheim. Artikel 19 van de Rijnbondakte van 12 juli 1806 voegde het vorstendom bij het groothertogdom Baden. Op 27 januari 1806 had Baden het vorstendom al bezet.
De overgebleven Ridders zochten tsaar Paul I aan als beschermer. De geschiedenis van zijn grootmeesterschap en de nasleep daarvan is in het artikel over de Soevereine Militaire Hospitaalorde van Sint-Jan van Jeruzalem en Malta in Rusland beschreven.
Uit dankbaarheid voor diens bescherming heeft de Orde vastgelegd dat de nakomelingen van deze tsaar, ook wanneer zij geen katholieken zijn, in de orde kunnen worden opgenomen. Na de restauratie werd de Orde onder de bescherming van het Vaticaan gesteld. De zetel van de orde is nu in Rome en de twee gebouwen die de orde daar bezit (een paleis aan de Via Condotti, vlak bij de Spaanse trappen, en Villa Malta op de Aventijn) worden als extraterritoriaal beschouwd, net als andere diplomatieke vertegenwoordigingen.
De orde verbindt duizenden katholieke leden, Europese edelen, priesters en tegenwoordig vooral niet adellijke leden, in het streven om goede daden te verrichten. Daarnaast kent de orde ook veel pracht en praal die in schitterende ordetekens, uniformen en plechtigheden tot uitdrukking komen. Dat het kruis van de orde door een koningskroon wordt gedekt is niet onomstreden. Alleen een orde de onder bescherming of bestuur van een koning staat kan een kroon dragen. Men ziet de kroon ook wel als een verwijzing naar de souvereine status van de orde.
De Reformatie zorgde voor grote veranderingen binnen de Orde. In enige landen zijn afgescheiden of later opgerichte protestantse afdelingen van de Orde actief. Dit zijn de Johannieterorden. Men vindt ze in Zweden, Pruisen, Groot-Brittannië en Nederland.
[bewerk] Zetels
De Orde zetelde achtereenvolgens:
- 1023/1099: Jeruzalem
- 1187: Margat
- 1191: Akko
- 1291: Lemisso, Cyprus
- 1309: Rhodos
- 1522: Kreta
- ????: Sicilië
- 1530: Malta
- 1798: Sint-Petersburg
- 1803/1821: Catania
- 1825: Ferrara
- 1834: Rome
[bewerk] Grootmeester
De grootmeester heeft de rang en status van een staatshoofd. De Prins en Grootmeester is sinds 2008 Zijne Eminentie, De Prins Grootmeester Frà Matthew Festing (1949 -). De aanduiding Frà duidt aan dat hij een gelofte heeft afgelegd. Het wapen van de Prins-Grootmeester bevat elementen uit de heraldiek van de hoge adel en de soevereinen maar ook uit de Kerkelijke heraldiek en wordt daar beschreven.
[bewerk] Toelating en doelen
De Soevereine Militaire Orde van Sint Jan van Jeruzalem en Malta laat niet meer alleen katholieke leden toe. Tot voor enige jaren moesten adspirant leden voor benoeming in een aantal graden in de Orde "16 kwartieren" dat wil zeggen; 16 adellijke overgrootouders bewijzen. Niet adellijken worden ridders/dames van Magistrale Gratie genoemd. De Amerikaanse associaties van de Orde vragen vanzelfsprekend niet naar bewijzen van adeldom.
[bewerk] De Standen, Graden en Categorieën van de Orde
De Orde is in drie “standen” opgedeeld. Ieder van deze standen heeft eigen onderverdelingen.
De Eerste Stand, en daartoe behoren alleen mannen, is die van de geprofeste Ridders, Rechtsridders of Ridders van Justitie genoemd, en priesters, de “Conventuale kapelanen”.Uit de rangen der geprofeste Ridders worden de Grootmeester en zijn plaatsvervanger, de Grootcommandeur, gekozen. De drie geloften van armoede, celibaat en gehoorzaamheid zijn bindend voor het leven. De leden van deze Eerste Stand worden “Fra’” genoemd. Zoals de huidige Grootmeester Fra’ Matthew Festing. Er zijn ook Baljuwen-Grootkruis van Justitie die zich "Excellentie" mogen laten noemen.
De religieuzen zijn aan de kerkelijke regels en tucht onderworpen maar zijn niet verplicht om in een klooster of communiteit te leven.
De Tweede Stand is die van de Ridders en Dames van Obediëntie. Zij leggen alleen de gelofte van gehoorzaamheid af en kunnen in de regerende “Souvereine Raad” van de Orde worden gekozen. Er zijn ook Baljuwen -Grootkruis van Obediëntie. De Orde kent Rechtsridders en – Dames van Devotie, Ridders en Dames van Gratie, Devotie en Obediëntie en tot slot de Ridders en Dames van Magistrale Gratie en Obediëntie.
De Derde Stand omvat alle andere leden van de Orde en kent verschillende rangen en categorieën. Er zijn Ridders en Dames van Eer en Devotie, Conventuele Ere-Kapelaans, Ridders en Dames van Gratie en Devotie, Magistrale kapelaans, Ridders en Dames van Magistrale gratie en Donaten. Al deze heren en Dames kunnen tot Grootkruis worden benoemd en dragen dan de titel van “Baljuw-Grootkruis van Eer en Devotie”,Baljuw-Grootkruis, Baljuw-Grootkruis van Gratie en Devotie of Baljuw-Grootkruis van Magistrale gratie.
Ieder van deze graden heeft een eigen onderscheidingsteken en er zijn ook uniformen, een ordekleding bestaande uit mantels en er zijn heraldische vermeerderingen zoals het Schildhoofd van religie" en het onder het schild gelegde Grootkruis. De geprofeste leden leggen een witte rozenkrans met een kruis van Malta om hun wapenschild.
De Orde beheert ziekenhuizen en ambulances. Zij werkt nauw samen met het internationale Rode Kruis. Ook noodhulp bij rampen en oorlogen behoort tot de taken van de Orde. Omdat nederigheid bij de Orde hoog aangeschreven staat noemen de Ridders de mensen die zij helpen wel "Onze Heren de armen en zieken". De hoogste functionarissen mogen met een diplomatiek paspoort van de Orde reizen.
[bewerk] De orde van Johanniters in Nederland en België
De Haarlemse Commanderij van Sint Jan werd in 1310 gesticht. Daaraan herinneren de Janskerk (1310-1318), en de Janskliniek, ontstaan uit het klooster van de Orde dat aan de kerk grensde.[5]
Op initiatief van prins Hendrik werd in 1909 in Nederland een Commanderij van de Johanniterorde opgericht, als protestantse tegenhanger van de Rooms-katholieke Maltezer Orde.
Ook van de Rooms-katholieke Maltezer Orde bestaat sinds 1911 in Nederland een afdeling, en sinds 1932 in België. Koningin Beatrix is Grootkruis van Eer en Devotie in de katholieke orde. Zij werd als protestantse toegelaten omdat zij afstamt van Tsaar Paul I van Rusland. Ook Prins Bernhard, Koningin Juliana, Koningin Wilhelmina en Prins Hendrik der Nederlanden waren Grootkruisen in de katholieke orde.
De eerste baljuw was Eduard Otto Joseph Maria van Hövell tot Westerflier (1911 - 1935).
[bewerk] Zie ook
| Referenties: |
|
[bewerk] Externe links
- Website van de Nederlandse afdeling van de Souvereine Militaire Hospitaal Orde van Malta (SMHOM), met veel informatie over de geschiedenis.
- Johanniter Orde in Nederland
- (en) The Knights of Malta - Artikel uit KM Magazine
- (en) De orde onderhoudt diplomatieke relaties met 98 van de 200 soevereine staten
[bewerk] Literatuur
- Beresteyn,E.A. Geschiedenis der Johanniter-order in Nederland tot 1795. Historische schets. 's-Gravenhage, 1934.
- Cerutti, W. Van Commanderij van Sint-Jan tot Noord-Hollands Archief; geschiedenis van het klooster van de Ridderlijke Orde van het Hospitaal van Sint-Jan van Jeruzalem in Haarlem.
- Winter, J.M.van. Sources concerning the Hospitallers of St.John in the Netherlands 14th-18th centuries. Leiden, 1998.
| Referenties: |
|
