Santa Maria dell'Anima

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Santa Maria dell'Anima
De Santa Maria dell'Anima
De Santa Maria dell'Anima
Plaats Rome
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Santa Maria dell'Anima
Graf van paus Adrianus VI in Santa Maria dell'Anima

De Santa Maria dell'Anima was de kerk van het Heilig Roomse Rijk in Rome en is nu de nationale kerk voor de Duitstaligen.

Geschiedenis[bewerken]

De Santa Maria dell'Anima is een van de vele middeleeuwse stichtingen voor pelgrims in Rome. Dit pelgrimshospitaal is opgericht door Jan en Katrijn Peters uit Dordrecht, waarschijnlijk in 1350, ter gelegenheid van het Jubeljaar. De oudste vermelding ervan heeft echter betrekking op het jaar 1389. Jan Peters zou ofwel een koopman ofwel een pauselijk soldaat geweest zijn. In de 15e eeuw groeide de Santa Maria dell'Anima uit tot hospitaal voor alle inwoners van het Heilig Roomse Rijk die Rome bezochten, maar er was aanvankelijk vooral een grote aanwezigheid van mensen uit de Lage Landen en, vanaf de tweede helft van de 15e eeuw, het Rijnland.

In de loop der eeuwen heeft de Anima in Rome een heel aantal huizen verworven, wat de belangrijkste bron van inkomsten vormde en nog steeds vormt.

Er was ook een broederschap voor leken actief, waarvan te Rome verblijvende vooraanstaande inwoners van het Heilig Roomse Rijk lid werden, zo onder meer de oudste zoon van Willem van Oranje, Filips Willem. In de tweede helft van de 16e eeuw en begin 17e eeuw was het aandeel van de Nederlanden in deze broederschap heel groot. Door de Tachtigjarige Oorlog verminderde dit wat het Noorden betreft. In de loop van de 17e eeuw waren er ook steeds minder Zuid-Nederlanders en Duitsers, wat vooral te wijten is aan het feit dat de Romeinse Curie meer en meer italianiseerde. De Habsburgse keizers in Wenen, die de stichting meer en meer onder controle kregen, benoemden ook vooral Italianen.

Onder invloed van het Duitse nationalisme in de 19e eeuw kwam er een tegenbeweging en in 1859 werd de broederschap omgevormd tot een (Duits) Priestercollege, het Collegio Teutonico di Santa Maria dell'Anima. Intussen was de kerk van het vroegere graafschap Vlaanderen, de San Giuliano dei Fiamminghi aan de Via del Sudario, de officiële Belgische nationale kerk geworden (1844) en was er ook een Belgisch priestercollege (1846) opgericht, aanvankelijk gevestigd in de Via del Quirinale.

De Nederlanders bleven aanspraak maken op de Santa Maria dell'Anima en na een decennialang slepende discussie kwam men in 1920 tot de overeenkomst dat zowel België als Nederland aanspraak konden maken op de financiële middelen van de Anima, en dat de kerk ook nationale kerk bleef voor de Nederlanders. Er mochten ook een Nederlands kapelaan en studenten inwonen. Zo verbleef onder andere de latere kardinaal Bernardus Alfrink als student aan de Anima. Er ontstond eind jaren dertig opnieuw een conflict met de toenmalige Oostenrijkse rector Alois Hudal, waarop de Nederlanders in 1939 de Anima verlieten. Pas in 1998 woont er weer een Nederlands priester, Antoine Bodar. Nu nog hebben zowel Belgen als Nederlanders een vertegenwoordiger in de beheerraad. De kerk zelf wordt nu uitsluitend als parochie voor de Duitstaligen in Rome gebruikt. De Nederlanders beschikken sinds 1992 over de zogeheten Friezenkerk (San Michaele dei Frisoni), in de onmiddellijke nabijheid van de Sint-Pietersbasiliek.

Op 21 mei 2006 werd de 600e verjaardag van de bul Piae Postulatio van Paus Innocentius VII gevierd, waarmee de Santa Maria dell'Anima kerkelijk werd erkend. Op 3 maart 2013 werd de Nederlandse kardinaal Simonis opgenomen in de exclusieve broederschap.[1]

Interieur van de kerk[bewerken]

De huidige kerk (Via dell'Anima) dateert uit 1499.

De inrichting van de apsis stamt grotendeels van een herinrichting in 1747-1751, met uitzondering van het grafmonument voor de Utrechtse Paus Adrianus VI, vervaardigd door Baldassare Peruzzi, en (gedeeltelijk) het hoogaltaar. Beide monumenten zijn er gekomen dankzij de Brabantse kardinaal Willem van Enckenvoirt, die voornamelijk samen met de bankiersfamilie Fugger heeft ingestaan voor de financiering van kerk. Het schilderij boven het altaar is van de hand van Giulio Romano en bevond zich oorspronkelijk in de Fuggerkapel. De Vlaamse schilder Michiel Coxcie voerde fresco's uit in de Santa Maria dell'Anima, in opdracht van Willem van Enckenvoirt.

Er zijn acht zijkapellen, in de rechterbeuk:

In de linkerbeuk:

Achteraan in de kerk bij de hoofdingang bevindt zich het grafmonument van kardinaal Willem van Enckenvoirt (1464-1534), gemaakt door Giovanni Mangoni, dat volgens het testament van de kardinaal eigenlijk tegenover dat van Adrianus VI in de apsis zou moeten liggen, maar het is in 1575 verplaatst.

Ook het grafmonument van erfprins Karl-Friedrich van Kleef, in het presbyterium en de graftombe van Kardinaal Andrea van Habsburg gemaakt door Gillis van der Vliete in het portaal bevinden zich in de kerk.

Verder zijn er nog vele grafstenen en gedenkplaten te zien, vaak van mensen uit de Nederlanden. Waaronder de gedenksteen voor Petrus Hielius (Gent 1537-Rome 1595), provisor van de Sint-Juliaan-der-Vlamingen, de gedenksteen voor Heinrich van Grave en een gedenksteen voor Georg Piscator. Vele leden van het broederschap werden begraven in de crypte onder de kerk.

Daarnaast zijn er ook werken van Gillis van den Vliete, Nicolas Mostaert, François Duquesnoy en Jan Miel te bezichtigen.

Referenties[bewerken]

  • Michiel Verweij, De Santa Maria dell'Anima te Rome (Rotterdam 2003)

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Kerken in Rome

Sant'Agostino · Sant'Andrea al Quirinale · Sant'Andrea delle Fratte · Sant'Andrea della Valle · Sant'Andrea in Via Flaminia · Sant'Angela Merici · Santi Angeli Custodi a Città Giardino · Sant'Anselmo all'Aventino · Sant’Antonio di Padova a Circonvallazione Appia · Sant'Antonio in Campo Marzio · Sant'Antonio da Padova all'Esquilino · Sant'Antonio da Padova in Via Tuscolana · Sant'Apollinare alle Terme Neroniane-Alessandrine · Sant'Atanasio · Sant'Atanasio a Via Tiburtina · Santi Aquila e Priscilla · Santa Balbina · Santa Beata Maria Vergine Addolorata a piazza Buenos Aires · San Bernardo alle Terme · Santi Bonifacio e Alessio · San Callisto · San Camillo de Lellis · San Carlo ai Catinari · San Carlo al Corso · Santa Chiara a Vigna Clara · Basiliek van Santa Cecilia in Trastevere · San Cesareo in Palatio · San Clemente · San Crisogono · San Corbiniano · Santa Croce in Gerusalemme · Santa Croce in Via Flaminia · Sacro Cuore di Cristo Re · Sacro Cuore di Gesù · Sacro Cuore di Gesù agonizzante a Vitinia · Dio Padre Misericordioso · Santi XII Apostoli · San Domenico di Guzman · Santi Domenico e Sisto · Sant'Eligio dei Ferrari · Sant'Elena fuori Porta Prenestina · Sant'Emerenziana a Tor Fiorenza · Sant'Eugenio · Sant'Eusebio · Santi Fabiano e Venanzio a Villa Fiorelli · San Felice da Cantalice a Centocelle · Santa Francesca Romana · San Francesco di Paola ai Monti · San Francesco a Ripa · Friezenkerk · San Frumenzio ai Prati Fiscali · Gesù Divino Lavoratore · San Giacomo in Augusta · Il Gesù · San Gioacchino ai Prati di Castello · Santi Gioacchino e Anna al Tuscolano · San Girolamo dei Croati · San Giovanni Crisostomo a Monte Sacro Alto · San Gregorio Magno alla Magliana Nuova · San Giovanni Bosco in via Tuscolana · San Giovanni Maria Vianney · Santi Giovanni Evangelista e Petronio · Santi Giovanni e Paolo · San Giuliano Martire · San Giustino · Gran Madre di Dio · San Gregorio VII · San Gregorio Magno al Celio · Sant'Ignazio · Sint-Juliaan-der-Vlamingen · Sint-Jan van Lateranen · San Liborio · San Lorenzo in Damaso · San Lorenzo in Lucina · San Luca a Via Prenestina · San Luigi dei Francesi · Santuario della Madonna del Divino Amore · Santi Marcellino e Pietro · San Marcello al Corso · San Leone I · Santa Maria ai Monti · Santa Maria delle Grazie a Via Trionfale · Santa Maria in Cappella · Santa Maria Liberatrice a Monte Testaccio · Santa Maria dell'Anima · Santa Maria della Salute a Primavalle · Santa Maria in Via Lata · Santa Maria Consolatrice al Tiburtino · Basiliek van Santa Maria Maggiore · Santa Maria in Aracoeli · Santa Maria Ausiliatrice in Via Tuscolana · San Marco · Santa Maria Goretti · Santa Maria della Pace · Santa Maria della Vittoria · Santa Maria del Popolo · Santa Maria del Suffragio (Rome) · Santa Maria in Aquiro · Santa Maria in Domnica · Santa Maria Immacolata a Grottarossa · Santa Maria in Trastevere · Santi Nereo e Achilleo · San Nicola in Carcere · Santa Maria Domenica Mazzarello · Santa Maria in Vallicella · Santa Maria sopra Minerva · Santa Maria Regina degli Apostoli alla Montagnola · Santa Maria in Transpontina · Santa Maria in Trivio · Santa Maria in Via · Natività di Nostro Signore Gesù Cristo a Via Gallia · Santissimo Redentore e Sant'Alfonso in Via Merulana · Nostra Signora del Sacro Cuore · Ognissanti in Via Appia Nuova · Pantheon (Rome) · Santi Pietro e Paolo a Via Ostiense · Santa Prassede · Santa Prisca · Santa Pudenziana · Santissimo Nome di Maria al Foro Traiano · San Patrizio · Sint-Paulus buiten de Muren · Santi Quattro Coronati · Preziosissimo Sangue di Nostro Signore Gesù Cristo · Sint-Pietersbasiliek · Santa Sabina · San Silvestro in Capite · Sixtijnse Kapel · Santa Teresa al Corso d’Italia · Tempietto van San Pietro in Montorio · San Pietro in Vincoli · San Salvatore in Lauro · Trinità dei Monti · Sant'Agnese in Agone · Santa Maria dei Miracoli en Santa Maria in Montesanto · Santa Maria in Campitelli · Sint-Agnes buiten de muren · Santa Maria degli Angeli e dei Martiri · Sint-Anastasiabasiliek · San Martino ai Monti · Sint-Pancratiusbasiliek · Sint-Sebastiaan buiten de Muren · Sant’Ugo · Beata Vergine Maria del Monte Carmelo a Mostacciano