Portaal:Tachtigjarige Oorlog/Tijdlijn/Overzicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Vanaf de jaren
1550
1560
1570
1580
1590
1600
1610
1620
1630
1640
Alva, landvoogd van de Nederlanden sinds 1567

Jaren 50[brontekst bewerken]

  • 1555: 25 september: De Godsdienstvrede van Augsburg beëindigt de 40 jaar van religieuze twisten met protestantse Duitse vorsten met als hoogtepunt de Schmalkaldische Oorlog. De vrede gaat uit van het principe cuius regio, eius religio (van wie het land is, is ook de godsdienst). Dit houdt in dat iedere rijksvorst beslist welke godsdienst in zijn gebied opgelegd wordt. Hoewel de Nederlanden dus katholiek blijven en de vrede niet direct te maken heeft met de Nederlanden, wordt hierdoor wel heel duidelijk dat het mogelijk is af te wijken van het rooms-katholieke geloof
  • 25 oktober: Karel V doet afstand van de regering over de Nederlanden. Zijn zoon Filips wordt heer der Nederlanden. Karel blijft nog koning van Spanje en Rooms keizer.

Jaren 60[brontekst bewerken]

Sinds de laatste jaren begint het calvinisme te groeien in de Nederlanden.

Jaren 70[brontekst bewerken]

  • 1570: 1 november: - de Allerheiligenvloed teistert de Nederlandse kusten en vernielt vele dijken en andere waterkeringen. Gevolg: honderden doden, tienduizenden daklozen, verzwolgen veestapels en wintervoorraden, zoals ook in Egmond. Begin van de ondergang van Bergen op Zoom als welvarende handelsstad. Algemene verarming van de Nederlandse bevolking, waardoor ook Alva's belastinghervormingen mislukken. Gevolg: Alva in geldnood en muitende Spaanse troepen.
  • 12 december: - Herman de Ruiter neemt bezit van Slot Loevestein voor de Prins.
  • Overig dat jaar: Invoering van de Criminele Ordonnantiën en de Ordonnantiën op de Stijl van Procederen in criminele zaken, de eerste geuniformeerde geschreven strafwetgeving in de Nederlanden. Johan van Oldenbarnevelt wordt advocaat bij het Hof van Holland, waar hij zich specialiseert in zaken die met dijken en drainage te maken hadden. Don Frederik bezet het Huis ter Kleef nabij Haarlem.
  • 1571: In de Nederlanden bereidt men zich voor op een lange strijd. Zo wordt ongeveer een zesde deel van de eiken van het Haagse Bos (Den Haag) gekapt om een verdediging te bouwen tegen Spaanse soldaten. De eerste Synode van de Nederlandse gereformeerde Kerk wordt gehouden in Emden.
  • 31 juli: - De landvoogd Alva vaardigt het decreet van de Tiende Penning uit: een soort btw.
  • 1573: 17 april: - Slag bij Vlissingen, een zeeslag tussen een Spaanse vloot onder Sancho d'Avila en een geuzenvloot onder Lieven Keersmaker.
  • 22 april: - Slag bij Borsele, een zeeslag tussen een Spaanse vloot onder Sancho d'Avila en een geuzenvloot onder admiraal Worst. De meeste Spaanse schepen moeten terugkeren.
  • 12 juli - Haarlem geeft zich over aan de Spanjaarden. Kapitein Ripperda en 700 manschappen worden door de Spanjolen terechtgesteld.
  • 8 oktober: - Spaans beleg van Alkmaar afgeslagen ('bij Alkmaar begint de victorie'). Als dank geeft prins Willem van Oranje de stad het eeuwigdurend recht tot het houden van de Kaaswaag.
  • 11 oktober: - Slag op de Zuiderzee tussen de Watergeuzen en een Spaanse vloot, die eindigt in een overwinning voor de Watergeuzen.
  • Overig: Hertog Alva wil zelf het verzet in de Nederlanden breken. Alva stuurt Medina Celi, die Filips op advies van Granvelle als opvolger van Alva naar de Nederlanden gezonden had, terug; maar het succes blijft uit en Alva legt zijn ambt neer. Hij vertrekt naar Spanje waar hij in ongenade blijft tot 1578.
  • 1 december: - Alva op eigen verzoek vervangen door Don Louis de Requesens.
  • 18 december: - Alva verlaat de Nederlanden.
  • Overig dat jaar: Het Spaanse leger onder Alva's zoon Frederik herovert bijna alle steden in Overijssel en Gelderland. Amersfoort wordt door Spaanse troepen ingenomen. Beleg van Haarlem door de Spanjaarden onder Don Frederik. Heldinnenrol van Kenau Simonsdochter Hasselaer. Don Frederik blaast Huis ter Kleef (Haarlem) op, om te voorkomen dat de Geuzen dit kasteel gebruiken als uitvalsbasis om Haarlem weer te veroveren. De abdij en het kasteel van Egmond worden verwoest door de Geuzen onder leiding van Diederik Sonoy en op bevel van Willem van Oranje. Met de bezittingen van de abdij werd de oprichting van de universiteit van Leiden gefinancierd.

Jaren 80[brontekst bewerken]

  • 1581: Hertog Frans van Anjou wordt aangesteld als vorst over de Nederlanden; hij loopt een blauwtje bij koningin Elizabeth I van Engeland.
  • 28 juni: - De stad Breda wordt bij verrassing door het Leger van Vlaanderen ingenomen.
  • 5 juli: - De Staten-Generaal benoemen Willem van Oranje tot stadhouder van alle zeven provinciën.
  • 23 juli: - De Spaansgezinde stadhouder Rennenberg overlijdt te Groningen op ruim 40 jarige leeftijd.
  • 26 juli: - het Plakkaat van Verlatinghe ('het volk is er niet voor een vorst, maar een vorst voor het volk') verklaart Filips II vervallen van de troon van de Nederlanden en is in feite de onafhankelijkheidsverklaring.
  • 29 november: - Parma dwingt na een langdurig beleg Doornik tot overgave, de enige Waalse stad die trouw was gebleven aan de Staten-Generaal.
  • Overig dat jaar: De Nederlanden worden in het Latijn Belgica Confoederata genoemd, een verwijzing naar de oude Romeinse aanduiding van het gebied.
  • 1589: Hervormingen van het leger van prins Maurits.

Jaren 90[brontekst bewerken]

  • 1590: 4 maart: Maurits van Oranje verovert Breda dankzij zijn list met een turfschip, zie Turfschip van Breda.
  • Overig dat jaar: De hertog van Parma krijgt het bevel om het leger Parijs binnen te trekken, waardoor prins Maurits de tijd kreeg om het Nederlandse leger te hervormen.
  • Overig dat jaar: Keizer Rudolf II erkent Emden als semi-onafhankelijke stad.

Jaren 00[brontekst bewerken]

  • 1604: 22 september: - Oostende valt na het driejarig beleg en wordt weer Spaans.
  • 1606: Bredevoort wordt op 14 maart overrompeld door een Spaanse bende onder leiding van Guielmo Verdugo die via een list de stad weet in te nemen. Op 22 maart wordt de stad ontzet door Frederik Hendrik van Oranje die de bende onder zeer gunstige voorwaarden laat gaan.
  • 1608: Het verloop van de Slag bij Gibraltar leidde tot vredesbesprekingen in Den Haag na buitenlandse bemiddeling. Deze vredesoverhandelingen mislukken.

Jaren 10[brontekst bewerken]

Dankzij het Twaalfjarig Bestand kreeg de Republiek de rol van een feitelijk erkende onafhankelijke mogendheid. In deze tijd begint de Gouden Eeuw en de meeste kolonisaties in het Verre Oosten.

  • 1611: Het derde jaar van het Twaalfjarig Bestand gaat in.
  • 1614: Groningen krijgt een universiteit.
  • 1615: 2 maart: - In opdracht van de Staten van Groningen en Drenthe hebben de landmeters Pieter de la Haye en Pieter Sems de grens vastgesteld tussen beide provinciën. Groningen accepteert de uitkomst niet, omdat Ter Apel daarin Drents wordt.
  • 1617: 4 augustus: De Staten van Holland namen de 'Scherpe Resolutie' aan, waarin de steden de vrijheid kregen op te treden tegen de contraremonstranten.
  • 1619: 12 mei: Oldenbarnevelt, Hogerbeets en de Groot worden veroordeeld van hoogverraad.
  • 13 mei: Johan van Oldenbarnevelt wordt op het Binnenhof onthoofd. Met de dood van Van Oldenbarnevelt en het verbod op de remonstrantse leer was de strijd in het voordeel van Maurits beslist.

Jaren 20[brontekst bewerken]

  • 1620: Willem Lodewijk, stadhouder van Groningen en Drenthe, overlijdt. Hij wordt opgevolgd door zijn jongere broer Ernst Casimir.
  • 1621: In de Tachtigjarige Oorlog hernemen de vijandelijkheden tussen de Nederlanden en Spanje na het Twaalfjarig Bestand. De vestingstad Sluis in Vlaanderen doorstaat opnieuw een Spaanse aanval. Wanneer Maurits aan de macht komt, zijn de betrekkingen met Frankrijk behoorlijk bekoeld en ontvangt de Republiek geen steun meer. Ook in Duitsland gaat het niet goed met de protestantse zaak.
  • 1622: Spinola wordt gedwongen het beleg van Bergen-op-Zoom op te geven.
  • 1625: 23 april: Frederik Hendrik volgt zijn halfbroer Maurits op als stadhouder en kapitein-generaal van de Staatse troepen. Hij probeert Breda te redden tijdens het Beleg van Breda, maar de stad is gedwongen zich in Spaanse handen over te geven (25 juni:). Noordwest-Brabant is nu weer onder Spaans gezag. Engeland is nu ook in oorlog met Spanje.
  • 1628: De vloot van de West-Indische Compagnie onder Piet Hein boekt een spectaculaire overwinning in de slag in de Baai van Matanzas voor de kust van het eiland Cuba. Hij onderschept de Zilvervloot. Dit laat 11 miljoen gulden in handen vallen van de Republiek. (Dit vertegenwoordigt zo'n driekwart jaar oorlogsuitgaven). Er breekt een opvolgingsstrijd uit tussen Frankrijk en Spanje over Mantua, die rampzalige gevolgen voor Spanje heeft. Er dreigt een inval in Groningen vanuit Oost-Friesland. Olivares probeert vanuit Madrid daar een gezamenlijk leger van de Spanjaarden en de Duitse keizer op de been te brengen.
  • 1629: 14 september: 's-Hertogenbosch geeft zich gewonnen. Dit is in deze streken de zwaarste klap voor Spanje sinds de ondergang van de Armada in 1588. Frederik Hendrik voert het Beleg van 's-Hertogenbosch uit. Als afleiding vallen de troepen van de keizer Gelderland binnen. Zij nemen Amersfoort en herstellen er de katholieke diensten. De Unietroepen nemen echter Wesel in waardoor 's keizers troepen afgesneden worden van alle versterkingen. Zij trekken zich terug naar de IJssel.

Jaren 30[brontekst bewerken]

  • 1632: Hendrik Casimir volgt zijn vader op als stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe ondanks pogingen van Frederik Hendrik om stadhouder van alle zeven gewesten te worden.

Frederik Hendrik probeert de katholieke graaf Hendrik van den Bergh aan te zetten de adel in het zuiden in opstand te brengen tegen wat een manifesto van de Staten-Generaal van de Republiek het zware en ondraaglijke juk van de Spanjaarden noemt. Brussel is bijzonder bezorgd. Vanuit Luik roept van den Bergh openlijk tot opstand op, maar de ontevreden adel in het zuiden is toch niet bereid om met het ketterse noorden in zee te gaan. Zij stellen hun hoop meer op kardinaal Richelieu. Venlo, Roermond en Sittard vallen in handen van Frederik Hendrik. Hij begint een beleg van Maastricht. De stad geeft zich uiteindelijk gewonnen, maar bedingt het recht katholiek te blijven. De Infanta stuurt vanuit Brussel Rubens naar Maastricht om een bestand voor te stellen aan Frederik Hendrik. Deze heeft daar weinig belangstelling voor.

De Zuidelijke Staten-Generaal komen - voor het laatst onder Spaans gezag - bijeen. Zij dwingen de Infanta, tegen de wil van Filips IV, met het noorden te onderhandelen. Spanje moet nu eerst zijn gezag in het zuiden zien te herstellen.

  • 1633: De onderhandelingen tussen de Republiek en het Zuiden staan op instorten. Frederik Hendrik stelt voor de besprekingen te beëindigen. Er ontstaat grote onenigheid tussen de Hollandse steden. Uiteindelijk willen Holland en Overijssel doorgaan maar zij worden overstemd door de andere vijf gewesten. De onderhandelingen worden afgebroken. Lodewijk XIII van Frankrijk biedt de Republiek een bondgenootschap aan.
  • 1634: 4 november: Ferdinand van Oostenrijk wordt landvoogd van de Nederlanden.
  • Overig dat jaar: In het nieuwe verdrag tussen de Republiek en Frankrijk nemen zij zich voor de Zuidelijke Nederlanden de kans te geven zelf in opstand te komen. In dat geval mogen zij een confederatie worden. Zo niet, dan zullen de Republiek en Frankrijk het gebied verdelen. De Waalse gewesten worden deel van Frankrijk, met inbegrip van het Franstalige deel van Vlaanderen. De rest komt bij de Republiek.
  • 1636: Frederik Hendrik van Oranje neemt de uiterst strategische Schenckenschans terug, maar zijn veroveringsplannen van het Zuiden liggen in duigen. Opnieuw mislukken de vredesoverhandelingen.
  • 1638: Op 20 juni: probeerde een leger onder leiding van Willem van Nassau Antwerpen te veroveren: het leger werd echter door de Spanjaarden verpletterend verslagen.
  • 1639: 21 oktober: - Zeeslag bij Duins. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden voert inmiddels zeventig jaar een vrijheidsoorlog tegen het Spaanse imperium. Omdat de weg over land door een oorlog met Frankrijk is afgesloten, zijn de Spanjaarden gedwongen om troepenversterkingen over zee naar de Nederlanden te vervoeren. Deze 'tweede Armada' wordt echter in Het Kanaal door de Nederlandse admiraal Tromp opgewacht en ingesloten. Het kost de Spanjaarden 43 schepen en zesduizend manschappen.

Jaren 40[brontekst bewerken]

  • 1641: Francisco de Melo wordt landvoogd van de Nederlanden. Gennep wordt ingenomen door Frederik-Hendrik.
  • 1642: Verschillende aanboden tot vredesonderhandelingen worden door Frederik-Hendrik afgewezen. Spanje behaalt overwinningen op Frankrijk. Een rustig jaar voor de Nederlanden.
  • 1643: Echter, werden de Spanjaarden onder leiding van Francisco de Melo die vorig jaar grote overwinningen behaalden, vernietigend verslagen door de Fransen, bij Rocroi, op 16 mei. Dat werd het einde voor Francisco's loopbaan.
  • 1645: Fransen veroveren nog meer steden, Frederik-Hendrik neemt Hulst in.
  • 1646: januari - in Munster arriveert een delegatie van acht Statenleden uit de Nederlanden onder leiding van Adriaan Pauw, om met de Spanjaarden te onderhandelen over vrede (de Vrede van Münster). Frederik-Hendrik slaat opnieuw het beleg rondom Antwerpen op. De Fransen blijven aanvallen en Duinkerke en Kortrijk vallen in hun handen.
  • 1648: De Staten besloten om vrede te sluiten met Spanje. Op 30 januari werd de vredestekst vastgesteld. Deze werd ter ondertekening naar Den Haag en Madrid gestuurd. Op 15 mei werd de vrede definitief getekend.
  • Einde van de Tachtigjarige Oorlog, de Republiek blijft onafhankelijk, de Zuidelijke Nederlanden blijven onder de Spaanse Habsburgers.