1780-1789

De jaren 1780-1789 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 18e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen

Europa

• De Diamanten-halssnoeraffaire doet veel stof opwaaien in Parijs en komt de reputatie van koningin Marie-Antoinette niet ten goede.

Bestorming van de Bastille op 14 juli 1789

• Op 14 juli 1789 wordt de staatsgevangenis van Parijs, de Bastille, bestormd. Dit luidt de Franse Revolutie in. De revolutie ontketende een periode van oorlog in Europa die 23 jaar lang zal doorwoeden.

Willem V

Lage Landen

• Jozef II vaardigt een decreet over de tolerantie uit. "Niet-katholieken", dat wil zeggen joden maar ook protestanten krijgen in België godsdienstvrijheid, de cultusvrijheid blijft tot de privésfeer beperkt. Hij laat alle kloosters sluiten. Alle broederschappen en godvruchtige genootschappen moeten sluiten. Het onderwijs wordt hervormd en geseculariseerd.
• Vanaf 1787 worden er ook hervormingen doorgevoerd op gerechtelijk en bestuurlijk vlak. Dit leidt tot het ontstaan van twee oppositiebewegingen: de Statisten onder Hendrik van der Noot en de Vonckisten onder Jan Frans Vonck. De Vonckisten steunen aanvankelijk de hervormingen, anders dan de Statisten die blijven vasthouden aan de oude vrijheden en systemen, maar door de onhandigheid waarop Jozef II deze doorvoert, sluiten de vooruitstrevende Vonckisten zich spoedig aan bij het verzet.
• Keizer Jozef II schaft in 1789 de Blijde Inkomst van Brabant af. Dit leidt tot de Brabantse Omwenteling.
• 1789 - 26 augustus - Met de vlucht van de Prins-bisschop begint in het Prinsbisdom Luik de Luikse Omwenteling.
• 1789 - 18 juni - Jozef II schaft de Blijde Inkomst af, de feitelijke grondwet van Brabant.
• 1789 - 14 augustus - In België verklaren gematigde opstandelingen onder Hendrik van der Noot met steun van de radicale Vonkisten keizer Jozef II vervallen van de troon. Daarmee begint de Brabantse Omwenteling.

De Patriottentijd

• 1781 - Op 26 september 1781 publiceert Joan van der Capellen tot den Pol in het geheim zijn pamflet "Aan het volk der Nederlanden", waarin kritiek op de stadhouder Willem V werd geuit. Op 26 juli 1783 wordt het eerste exercitiegenootschap De Vrijheid te Dordrecht opgericht. De Patriotten willen de oude vrijheid heroveren op de Oranjes.
• De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Engeland voeren de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog . Een belangrijk moment is de Slag bij de Doggersbank. De Engelse vloot valt een Nederlands konvooi aan bij de Doggersbank. De slag eindigt feitelijk onbeslist, maar wordt in Nederland als een grootse overwinning gevierd en wordt daarna jaarlijks door de patriotten herdacht met toespraken en banketten.
• 1784 - De Vrede van Parijs beëindigt de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog.
• 1785 - In de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden komen de Patriotten in opstand tegen de Regenten en stadhouder Willem V. De prins verlaat 's-Gravenhage en vestigt zich op 't Loo, maar verhuist uiteindelijk naar Nijmegen. In de Republiek worden meer exercitiegenootschappen en vrijkorpsen opgericht, om de stadhouder te bewegen veranderingen door te voeren en om de "expansie" van de Oostenrijkse keizer Joseph II te beteugelen.
• 1787 - In Nederland wordt een opstand van de Patriotten in 1787 neergeslagen door een Pruisisch leger.
• 1787 - Begin mei wordt vanuit Amersfoort een aanval gedaan op het patriottische bolwerk Utrecht.
• 1787 - 28 juni - Prinses Wilhelmina probeert vanuit Nijmegen Den Haag te bereiken om steun te verwerven. Zij wordt bij de Vlist aangehouden en naar Goejanverwellesluis geleid.
• 1787 - Op 20 september keert Prinses Wilhelmina terug naar 's-Gravenhage. De stadhouder Willem V van Oranje-Nassau arriveerde drie dagen later. Door interventie van Pruisen is de "burgeroorlog" tussen de patriotten en prinsgezinden neergeslagen. Veel patriotten worden gevangengenomen of wijken uit naar Frankrijk.

Amerika

Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783)

• De Verenigde Staten vormen een confederatie van 1781-1789 onder de Artikelen van de Confederatie, tot besloten wordt tot het vormen van een federatie van staten als vastgelegd in de grondwet aangenomen in 1789.
• 1783 - Groot-Brittannië erkent de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten met de Vrede van Parijs in 1783; einde van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog. De Grondwet van de Verenigde Staten wordt aangenomen in 1787. Deze gebeurtenissen zullen een belangrijke invloed hebben op de Franse Revolutie aan het einde van het decennium. Enkele van de gebeurtenissen:
• 1782 - 19 april - De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden erkent de VS als zelfstandige staatseenheid en wil diplomatieke betrekkingen aangaan.
• 1782 - 30 november - De vredesvoorwaarden, opgesteld door Benjamin Franklin en John Adams, worden door Engeland en de Verenigde Staten geaccepteerd.
• 1787 - Op 17 september wordt de eerste constitutie van de Verenigde Staten in Philadelphia ondertekend.

Brandenburger Tor in 2003

Natuur & techniek

• De heteluchtballon wordt op 4 juni 1783 door Joseph en Jacques Montgolfier uitgevonden. In het voorjaar van 1784 vindt een vlucht boven Ierland plaats.
• Bouw van het Brandenburger Tor in Berlijn.
• De pianofabriek Broadwood & Sons voert vele vernieuwingen en patenten door die de piano beter maken. Het klavier wordt vergroot van 5 tot 6 octaven, de brug wordt gesplitst in een bas- en discantgedeelte, waardoor de sonore klank beter wordt, het pedaal wordt gepatenteerd.
• Aan het begin van de jaren 80 van de 18e eeuw maakt Cugnot zijn eerste proefrit met zijn stoomwagen, de snelheid bedraagt 40 kilometer per uur en het gevaarte biedt plaats aan 4 personen.

Wetenschap

• Tussen 1780 en 1788 geeft Pierre-Alexandre Du Peyrou de complete werken uit van Jean-Jacques Rousseau.
• De vondst van Mosasaurus draagt zo, net als de in 1784 gevonden en nog veel vreemdere Pterodactylus, bij aan het langzaam ontstaan van de hypothese dat dieren op natuurlijke wijze zouden kunnen uitsterven, indertijd een ongebruikelijke en radicale gedachte.
• Astronoom William Herschel ontdekt de planeet Uranus. Hij bewijst ook het bestaan van de infrarode stralen, die buiten het zichtbare spectrum liggen.

Mode

• De Duitse muts of luifelmuts. De bol is van batist, de rand van tule of kant.