Rolpaal (scheepvaart)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

(Doorverwezen vanaf Rolpaal (paal))

Ga naar: navigatie, zoeken

Rolpaal langs trekvaart

Een rolpaal, ook draaipaal of rollepaal genaamd, is een paal die vroeger werd gebruikt als hulpmiddel bij het jagen van schepen. Daarbij werd het schip – bij vervoer van passagiers trekschuit genoemd – met een touw voortgetrokken door een mens of paard die daarbij over het jaagpad liep.

Rolpalen stonden op plaatsen waar kanalen, vaarten en sloten een bocht maakten. De lijn tussen de trekschuit en trekker werd bij het nemen van scherpe bochten om een rol- of draaipaal gelegd. De schipper zorgde, door het geven van tegenroer, dat de boot zonder de kant te raken de bocht om kwam.

Een rolpaal was een stevige ijzeren constructie met aan de boven- en onderzijde een oog. In deze ogen liep een houten of ijzeren rol, waar de lijn langs rolde. Daaraan ontleent de 'rolpaal' ook zijn naam.

De rolpaal is in Nederland een zeer zeldzame verschijning geworden. In de provincie Groningen staan de meeste rolpalen. Drie hiervan zijn rijksmonument, waaronder die bij de Leenstertillen. Ook in Drenthe, Friesland, Overijssel en Zuid-Holland staan nog enkele originele rolpalen. In Dedemsvaart in de provincie Overijssel staat een rollepaal in originele staat op het industrieterrein. Dit industrieterrein is tevens naar "Rollepaal" vernoemd. Verder kan men aan de Utrechtse Vecht, tussen Oud-Zuilen en Maarssen, nog een tweetal van deze palen aantreffen. Dit zijn echter replica's. De rolpaal bij Maarssen werd in 2005 ingehuldigd. In 2009 is bij de buurtschap Rolpaal in Ooststellingwerf een replica van een rolpaal geplaatst.^[bron?]