Terrorisme in Nederland

Terrorisme in Nederland heeft tussen 1950 en 2009 tot ongeveer 70 aanslagen met 30 doden geleid, zowel onder gegijzelde burgers (treinkapingen) als onder politie- en douanemensen (4) en hooggeplaatste functionarissen (de Britse ambassadeur, 1979).

Bovendien stierven er ongeveer 8 daders in Nederland. Er werden ongeveer 400 mensen gegijzeld (in twee treinen, een basisschool, een provinciehuis en ettelijke ambassades), de kapingen van Nederlandse vliegtuigen niet meegerekend. De meeste dodelijke acties vonden plaats in de jaren 1970. De meeste aanslagen in Nederland waren van extreem-linkse politieke groeperingen, vooral in de periode van 1982-2000. Topjaar was 1990 met vijf aanslagen tussen maart en juli.

Overzicht

De hevigste acties waren die van de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog, gevolgd door die van de Molukkers in Nederland die in de jaren 1970 negen slachtoffers eisten.

In jaren 1980 en daarna bleven er regelmatig acties met zelfs dodelijke afloop van andere groepen voorkomen, gemiddeld ongeveer twee per jaar. Tussen 1988 (drie Britse soldaten in Roermond gedood door de IRA) en 2004 (Theo van Gogh gedood door moslimfundamentalist) vielen er geen doden, wel waren er veel aanslagen, zoals in 1990: vijf aanslagen tussen maart en juli.

Vóór 2004 ging het voornamelijk om extreemlinkse of anarchistische aanslagen, vanaf 2004 veelal om moslimfundamentalistische aanslagen of pogingen of voorbereidingen daartoe. In 2006 trad er een speciale anti-terreurwet in werking, die ook voorbereidingen voor terrorisme strafbaar stelde. Per 1 januari 2005 geldt er in Nederland een identificatieplicht, die mede door (de angst voor) terrorisme mogelijk werd.

Buiten Nederland stierf een Nederlandse fotograaf in 1985 in Auckland, Nieuw-Zeeland, bij een bomaanslag van de Franse geheime dienst op het schip de Rainbow Warrior van Greenpeace, dat daarbij zonk en definitief beschadigd werd.

Grootschaliger aanslagen zoals die op 11 september 2001 in de Verenigde Staten, of in Spanje of Rusland deden zich in Nederland niet voor.

Groepen

De Molukse acties vonden plaats tussen 1970 en 1979 vanwege onvrede onder jonge tweede en derde generatie Molukkers om door Nederland verbroken politieke beloften. Zij veroorzaakten negen dodelijke slachtoffers, terwijl acht van hen bij acties omkwamen. Ook waren ze verantwoordelijk voor meerdere gijzelingsacties. Hierbij waren tweemaal een trein (eerst bij Wijster en daarna bij De Punt), de lagere school in Bovensmilde en enkele overheidsgebouwen (het provinciehuis in Assen en de Indonesische ambassade in Den Haag) betrokken. In totaal werden circa 350 mensen gegijzeld. Een poging koningin Juliana te gijzelen mislukte.

Bij de twee kapingen van Nederlandse vliegtuigen in de jaren 1970 ging het vrijwel uitsluitend om Palestijnen, die dit middel in die tijd veel gebruikten. Zij maakten in deze gevallen geen dodelijke slachtoffers of gewonden.

Ook de IRA pleegde aanslagen in Nederland en doodde daarbij de Britse ambassadeur en zijn bediende in 1979 en drie Britse militairen in 1988.

De Rote Armee Fraktion doodde bij haar acties in Nederland een politieagent in 1977 in stad Utrecht en twee douanebeambten in 1978 bij een schietincident in Kerkrade.

Andere actieve politieke groeperingen waren of zijn:

• Rode Jeugd, Nederlandse maoïstische beweging
• Japanse Rode Leger, extreem linkse beweging
• ETA, Baskische vrijheidsbeweging
• RaRa, Nederlandse autonomengroepering
• Koerden, met aanslagen tegen hooggeplaatste Turken
• Armeniërs, die de moord op de zoon van de Turkse ambassadeur (1979, Den Haag) opeisten
• dierenbevrijdingsfront, met aanslagen tegen dierenfokkers of aanverwante
• Militant autonomenfront, met bomaanslagen tegen overheidsinstanties

Nederlands beleid

Naar aanleiding van de aanslagen in de Verenigde Staten en Spanje nam het kabinet verschillende maatregelen om Nederland beter te beveiligen tegen een terroristische aanslag. De maatregelen hebben betrekking op de organisatie van de beveiliging, de bevoegdheden van de opsporingsdiensten en de strafrechtelijke vervolging van mogelijke verdachten.

Met de moord op de filmmaker Theo van Gogh op 2 november 2004 kreeg Nederland voor het eerst sinds lange tijd zelf te maken met een terroristische aanslag, geïnspireerd door de 'gewelddadige jihad'. Naast de massale blijken van afschuw en verontwaardiging over de moord, leidde deze gebeurtenis ook tot angst voor een verscherping van de binnenlandse verhoudingen.

Na brandstichting op een islamitische basisschool in Eindhoven in 2004 riep minister-president Balkenende op tot een dialoog om het 'klimaat van radicalisering' te doorbreken. De strijd tegen het terrorisme is gericht tegen extremisme en tegen het gebruik van geweld. (…) 'Het overgrote deel van de islamitische gemeenschap wil gewoon vreedzaam en respectvol met anderen omgaan in Nederland. Degenen die zich bedienen van extremistische uitingen of hun uitvlucht zoeken in geweld, zijn niet representatief voor de hele groep', aldus Balkenende.

Het kabinet kondigde extra maatregelen aan naar aanleiding van de moord op Van Gogh.

Vanaf februari 2006 begint de overheid met het uitdelen van gratis badges zodat mensen kunnen laten zien dat ze tegen terrorisme zijn.

Terrorismebestrijding valt onder de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding.

Alerteringssysteem

Het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding (ATb) is een Nederlands alerteringssysteem, bedoeld om in geval van nood of dreiging alle benodigde personen en diensten te kunnen waarschuwen. Het systeem is sinds 16 juni 2005 operationeel.

Overzicht van terroristische acties in Nederland

Duitse terroristische acties tijdens de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Duitse bezetting van Nederland is onderscheid te maken in diverse acties van de bezettende Duitse macht. Tot 1941 trachtte de Duitse macht legaal te opereren en werden ongewenste daden via gerechtelijke procedures aangepakt. Vanaf ongeveer 1943, na de april-meistakingen, nam het verzet toe en lieten de Duitsers vrijwel alle juridische dekmantels vallen en gingen vrij snel over tot standrecht en represailles.

• Bombardement op Rotterdam, 14 mei 1940 - niet gericht op militaire doelen maar op burgerdoelen
• Bombardement op Middelburg, 17 mei 1940

Molukse acties

• 31 augustus 1970: drieëndertig Zuid-Molukse jongeren proberen de Indonesische ambassadeur te gijzelen. Bij hun bezetting van de ambassadeurswoning in Wassenaar wordt hoofdagent Hans Molenaar doodgeschoten.
• 25 april 1974: een nieuwe poging van Molukse jongeren om de ambassadeur van Indonesië te gijzelen mislukt doordat de ambassadeur niet thuis is.
• 4 maart 1975: de politie verijdelt een gijzeling van Koningin Juliana door ruim 40 Zuid-Molukse jongeren.
• 2-14 december 1975: treinkaping bij Wijster. Bij het Drentse dorp Wijster kapen in 1975 zeven Zuid-Molukse jongeren de intercity-trein (60 passagiers) van Groningen naar Amsterdam. Bij de kaping wordt machinist Hans Braam doodgeschoten en worden passagiers Bert Bierling en Leo Bulter (een soldaat) geëxecuteerd. Na represailles op de Molukken geven de daders zich over.
• 4-19 december 1975: Zuid-Molukkers bezetten het Indonesisch consulaat in Amsterdam. Bij de gijzelingsactie valt één dode; een man die van 10 meter hoogte uit het raam springt. Op 19 december geven de gijzelnemers zich over.
• 23 mei 1977: treinkaping bij De Punt en Gijzeling lagere school in Bovensmilde. Bij De Punt kapen Molukkers een trein. Bij de bestorming op 11 juni door mariniers komen twee passagiers en, op twee na, alle gijzelnemers om. Op het zelfde moment bezetten Molukkers ook een basisschool in Bovensmilde. Bij de bestorming vallen geen gewonden.
• 13 maart 1978: gijzeling provinciehuis Assen. In Assen bezetten drie Molukkers het provinciehuis. Een dag later wordt de gijzeling beëindigd door de Bijzondere Bijstands Eenheid. Ambtenaar Ruimtelijke Ordening Co de Groot wordt geëxecuteerd door Nunu Leatemia en Gedeputeerde Jack Trip raakt gewond bij de bevrijdingsactie en overlijdt later in het ziekenhuis.
• september 2000: Molukse jongeren bedreigen minister-president Wim Kok en minister Jozias van Aartsen. Kok en Van Aartsen worden extra bewaakt.
• november 2000: na een documentaire over Moluks terreur in de jaren zeventig wordt Dries van Agt bedreigd en krijgt extra bewaking.

Palestijnse acties

• 6 februari 1972: leden van de PLO plaatsen twee bommen bij verdeelstations van de Gasunie, één in Ravenstein en één in Ommen. De bom in Ommen werd op tijd ontdekt, de andere zorgde voor veel schade.
• 25 november 1973: het KLM-toestel 'Mississippi' wordt boven Irak gegijzeld door Palestijnse terroristen. De passagiers worden na een omweg in Malta vrijgelaten, de bemanning pas wanneer de terroristen zich overgeven in Dubai, drie dagen nadat het vliegtuig uit Amsterdam was vertrokken. De terroristen meenden dat KLM gebruikt werd om wapens te transporteren naar Israël.
• 26 oktober 1974: de Palestijnse vliegtuigkaper Adnan Nuri gijzelt samen met een aantal medegevangenen zangkoor 'Ut captive gaudeant' in de gevangenis van Scheveningen. Nuri had samen met Sami Tamimah in maart een vliegtuig van British Airways op Schiphol laten landen en daar in brand gestoken met whisky en parfum. Na 106 uur weet de BBE (in haar eerste actie in de geschiedenis) de vier gijzelnemers te overmeesteren zonder dat er gewonden vallen.
• zomer 1974: enkele uren voordat ze de Warschau-Express wilden kapen, worden 4 Palestijnen gearresteerd door de Amsterdamse politie.
• 4 september 1976: de KLM DC-9 PH-DNM wordt, tijdens de lijndienst KL 366 van Málaga via Nice naar Amsterdam, circa 15 minuten na vertrek uit Nice (om ongeveer 22.15 uur lokale tijd) gewapenderhand gekaapt door 3 Palestijnen, die klaarblijkelijk in Málaga aan boord zijn gekomen compleet met de nodige pistolen, handgranaten en andere explosieven. De kapers wordt uiteindelijk vrijgeleide verleend naar Athene en Libië.

Incidenten gerelateerd aan moslimfundamentalisme

• 30 juni 2004: Samir Azzouz, een scholier, wordt gearresteerd in verband met een roofoverval. In zijn huis worden bouwtekeningen van Schiphol, de kernenergiecentrale Borssele en de gebouwen aan het Binnenhof gevonden, waarop een groot terreuralarm volgt.
• juli 2004: de politie pakt een Syriër en een man uit Libanon op voor een mogelijke gewelddadige actie tegen militaire deelnemers aan de Nijmeegse Vierdaagse. Er zou een verband bestaan tussen een telefoonnummer in de mobiele telefoon van de Syriër en terreurnetwerk al Qaida. Achteraf bleek dit niet te kloppen.
• 18 augustus 2004: een politie-eenheid valt een pand binnen in Roosendaal. Hier zouden zich mensen bevinden die betrokken waren bij de bomaanslagen in Madrid van 11 maart 2004. De arrestanten worden kort daarop weer vrijgelaten.
• 2 november 2004: Theo van Gogh wordt in Amsterdam door Mohammed Bouyeri gedood. Volgens de rechtbank, die Mohammed Bouyeri tot levenslang veroordeelde, werd de moord gepleegd met een terroristisch oogmerk. Zie ook: Moord op Theo van Gogh
• 10 november 2004: er vindt een grote anti-terreuractie plaats in Den Haag waar een wijk urenlang werd afgesloten en uitgaand verkeer werd gecontroleerd. Zie: Politie-inval in Laakkwartier in Den Haag
• 23 juli 2005: onbevestigde bedreigingen dat als Nederland zich niet zal terugtrekken uit Irak dat Nederland het volgende doelwit van aanslagen zal zijn.
• 14 oktober 2005: het Binnenhof wordt afgesloten en elders in Nederland worden zeven terrorismeverdachten, waaronder Samir Azzouz, aangehouden.
• 1 november 2005: twee moslims in djellaba worden in een internationale trein nabij Amsterdam CS gearresteerd. Zij vertoonden volgens omstanders verdacht gedrag, maar naar later bleek bezochten zij het toilet om zich ritueel te kunnen wassen voor het gebed.

Revolutionaire Anti-Racistische Actie

Acties die zijn opgeëist door de Revolutionaire Anti-Racistische Actie (RaRa) (tenzij anders vermeld):

• 11 september 1984: bomaanslag bij het van Heutsz-monument in Amsterdam, die wordt opgeëist door de groep 'Koetoh Reh' (naar de versterkte kampong Koeto Reh/Kuta Reh in Atjeh (Alaslanden) waar onder verantwoordelijkheid van Heutsz in 1904 een bloedbad onder de bevolking plaatsvond), maar later wordt toegeschreven aan RaRa. Een 12-jarige jongen raakt hierbij gewond.
• 5 januari 1985: bomaanslag op het huis van John Deuss (een oliehandelaar die zaken deed met Zuid-Afrika) in Berg en Dal door de terreurgroep Pyromanen tegen Apartheid, waarover vermoeden van gelieerdheid aan de RaRa bestaan. Het huis brandt deels af.
• 17 september 1985: eerste van enkele aanslagen op Makrovestigingen.
• 18 december 1986: brandbom bij Makro-vestiging in Duivendrecht.
• 10 januari 1987: brandbom bij Makro-vestiging in Nuth vermoedelijk (niet bekend of deze is opgeëist) door RaRa.
• juni 1987: brandaanslagen bij een Shell station in Nieuwegein en garagebedrijven in Alphen aan den Rijn die Shellproducten verhandelen.
• 18 maart 1990: brandaanslagen bij de Marechaussee-kazernes in Oldenzaal en Arnhem.
• 25 maart 1990: bomaanslag bij het Ministerie van Justitie in Den Haag.
• 12 november 1991: bomaanslag op het woonhuis van de toenmalige staatssecretaris van Justitie Aad Kosto en tevens op het Ministerie van Justitie in Den Haag.
• 1 juli 1993: bomaanslag op Dienst Inspectie Arbeidsverhoudingen (DIA) van het ministerie van Sociale Zaken.

Overige acties

• februari 1972: de Rode Jeugd pleegt een bomaanslag op Evoluon in Eindhoven. Ook worden die maand aanslagen gepleegd op vestigingen van Philips in Baarn, Hilversum en Rotterdam.
• oktober 1972: de Rode Jeugd laat twee bommen af gaan, één bij het Holiday Inn Hotel in Utrecht, een tweede bij een Amerikaanse bank in Rotterdam gericht tegen de ambtswoning van burgemeester Herman Bernhard Jan Witte en de auto van hoofdagent J. Odekerken. Ook wordt dat jaar een aanslag gepleegd op het kantoor van weekblad Groot-Eindhoven
• 13-17 september 1974: 3 leden van de terreurgroep het 'Japanse Rode Leger' gijzelen de Franse ambassadeur in Den Haag en 10 medewerkers om medestrijder Yutaka Furuya uit de gevangenis van Parijs los te krijgen. Bij een vuurgevecht dat uitbreekt na een poging de ambassadeur te ontzetten raken politieagenten Piet Springer en Joke Remmerswaal gewond. De terreurgroep krijgt daarop Foeroeya, een losgeld van 300.000 gulden en een vrijgeleide middels een KLM-toestel naar Damascus. Prinsjesdag, dat ook plaatsvindt in de Ridderzaal op slechts enkele honderden meters van de plaats van de gijzeling, wordt zonder feestelijkheden afgewerkt.
• 20 september 1977: de RAF ontvoert de Duitse werkgeversvoorzitter Hanns-Martin Schleyer uit Keulen naar Scheveningen en schiet hem later dood in Mulhouse. Peter-Jurgen Boock, het brein achter de ontvoering, moest naar later bleek in Nederland een 'volksgevangenis' voor 'klassenvijanden' uit Duitsland stichtten. Tijdens een vuurgevecht met de daders raakt een agent zwaargewond.
• 22 september 1977: RAF-terrorist Knut Folkerts schiet bij zijn aanhouding in Utrecht hoofdagent Arie Kranenburg dood en verwondt agent Leen Pieterse zwaar.
• 1 november 1978: bij een schietincident in Kerkrade worden tijdens een paspoortcontrole de Nederlandse douanebeambten Dyonisius de Jong en Johannes Goemans door twee RAF-terroristen gedood.
• 22 maart 1979: de Britse ambassadeur sir Richard Sykes en zijn bediende Karel Straub worden in Den Haag doodgeschoten, vermoedelijk door de IRA.
• 12 oktober 1979: Ahmed Benler, de zoon van de Turkse ambassadeur wordt doodgeschoten door een Armeense groepering terwijl hij in zijn auto staat te wachten voor een stoplicht in Den Haag. De actie wordt opgeëist door zowel de ASALA als de JCAG.
• 1 juli 1982: mislukte aanslag op de auto van Kemalettin Demirer, de Turkse consul in Rotterdam, door de Armeense terreurbeweging Armeense Rode Leger, waarvoor later Penyemin Evingulu wordt veroordeeld.
• 5 juli 1982: bomaanslag op de Gemeentelijke Dienst Herhuisvesting in Amsterdam door het Militant Autonomen Front.
• 31 juli 1982: bomaanslag op het PvdA-hoofdkantoor van Amsterdam door het Militant Autonomen Front.
• 29 december 1982: bomaanslag (brandbom) op het kantoor van Aeroflot in Amsterdam.
• 11 februari 1983: bomaanslag op het Franse consulaat in Amsterdam door het Militant Autonomen Front.
• 12 mei 1983: bomaanslag op het kantoor van de PSP in Tilburg. Later wordt hiervoor Martijn Freling (CP'86) opgepakt, maar deze wordt vrijgesproken.
• 24 april 1984: bomaanslag (brandbom) op het Turkse consulaat in Deventer, mogelijk door de Koerdische PKK.
• 5 op 6 november 1985: bomaanslag op het huis van de Amsterdamse burgemeester Ed van Thijn door 'Autonome Cellen Nederland' nadat kraker Hans Kok in een politiecel overlijdt. De bommen gaan niet af.
• februari 1986: bomaanslag op het kantoor van de Nederlands Christelijk Werkgeversverbond in Den Haag door het Rood Revolutionair Front (RRF; gericht tegen gemeentelijke diensten). Andere activiteiten van het RRF (actief van 1984 tot 1986) waren in Den Haag aanslagen op een politiekantoor, een benzinepomp van Texaco, het hoofdkantoor van Neratoom (18 mei 1986), een kantoor van de Europese Politieke Samenwerking en een kantoor van Shell en in Amsterdam op een kantoor van American Express.
• 29 maart 1986: brandaanslag door extreem-linkse activisten op een hotel in Kedichem waar politicus Hans Janmaat en de extreem-rechtse partij CP'86 vergaderen. Janmaats vrouw Wil Schuurman raakt hierbij invalide.
• 1 mei 1988: liquidatie van een Britse soldaat door de IRA in Roermond, twee andere Britse soldaten komen om door een autobom in Nieuw Bergen.
• Oktober en december 1989: bomaanslagen van de ETA op verschillende Spaanse, diplomatieke vestigingen in Den Haag.
• 27 mei 1990: aanslag door de IRA in Roermond
• 30 juni 1990: bomaanslag bij het Auroragebouw aan de Overtoom te Amsterdam, opgeëist door de ETA.
• 6 juli 1990: bomaanslag bij de Banco de Viscaya op de Herengracht te Amsterdam, opgeëist door de ETA.
• 17 oktober 1995: een benzinebom ontploft bij een filiaal van de Crédit Lyonnais in Arnhem.
• 2 januari 1996: bomaanslag op de Banque Paribas in Arnhem als protest tegen de Franse kernproeven in de Stille Oceaan.
• 16 april 1996: bomaanslag op kantoor van BASF in Amsterdam.
• 16 februari 1999: enkele Koerden gijzelen de vrouw van de Griekse ambassadeur, haar achtjarige zoon en een Filipijnse bediende in Den Haag, vanwege de arrestatie van Abdullah Öcalan. Na 24 uur wordt de gijzeling vrijwillig beëindigd.
• 6 augustus 2000: het Dierenbevrijdingsfront pleegt een aanslag op nertsenfokkerij in Barchem.
• 28 maart 2001: het Dierenbevrijdingsfront sticht brand in de varkensslachterij Dumeco in Boxtel.
• Juni 2001: het huis van Tweede Kamerlid Annet van der Hoek in Franeker wordt beschoten na een voorstel over gedwongen opname van psychiatrische patiënten. Zij wordt tevens bedreigd.
• 6 mei 2002: politicus Pim Fortuyn wordt in Hilversum in het Mediapark op straat vermoord door Volkert van der Graaf.

Andere terrorismegerelateerde incidenten

• Maart 2001: Tweede Kamerlid Nebahat Albayrak wordt bedreigd door enkele Koerden en wordt extra bewaakt.
• 27 september 2001: de Coen- en Zeeburgertunnel in Amsterdam en de Botlek- en de Beneluxtunnel in Rotterdam worden volledig afgesloten. De politie en het leger werden bij de tunnels ingezet na een gedetailleerde beschrijving van aanslagen in een anonieme brief.
• 16 juli 2004: er geldt in Nederland een terreuralarm. Erg spraakzaam is het kabinet er niet over.
• 3 november 2005: een 21-jarige vrouw wordt in Rijswijk opgepakt wegens mogelijke betrokkenheid bij terroristische activiteiten, maar wordt later vrijgelaten wegens gebrek aan onderzoeksresultaat.
• 12 maart 2009: in Nederland worden zeven Nederlanders van Marokkaanse afkomst gearresteerd, die ervan worden verdacht een terroristische aanslag te hebben willen plegen op IKEA en andere winkels in Amsterdam Zuidoost. Alle zeven worden de volgende dag alweer vrijgelaten.
• 23 november 2010: in Amsterdam worden drie Marokkaanse Nederlandse verdachten opgepakt; in België, Duitsland en Oostenrijk worden nog eens zeven verdachten opgepakt op verdenking van het beramen van een terroristische aanslag in België.

Gerelateerde onderwerpen

• Hofstadgroep
• Piranhazaak

Externe links

• www.nederlandtegenterrorisme.nl. Website van de Nationaal Coördinator terrorismebestrijding
• De 21 doden die Theo van Gogh voorgingen. Artikel in Elsevier (25 juli 2005) over terrorisme in Nederland vanaf 1970

Bronnen, noten en/of referenties Deze pagina of een eerdere versie daarvan is overgenomen van http://www.rijksoverheid.nl