Kattenburg (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kattenburg
Wijk van Amsterdam
Kerngegevens
Gemeente Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Inwoners 1.797 (2013) [1]
Overig
Postcode(s) 1018
Gereconstrueerde historische gevelwand aan het Kattenburgerplein
Stadsvernieuwing uit 1976 op Kattenburg.
Resterende bebouwing van 's Lands Werf.
Het Scheepvaartmuseum na de renovatie, juli 2011.

Kattenburg is het meest westelijke van de drie Oostelijke Eilanden in Amsterdam die in de tweede helft van de 17e eeuw in het IJ werden aangeplempt. Een verklaring voor de naam is gelegen in het feit dat hier ooit een kat was, een verdedigingswerk. Dit is nog steeds zichtbaar in de knik van de Kattenburgerstraat die langs het Marine Etablissement loopt. Aan de westzijde van de stad worden de buurten eiland genoemd zoals Bickerseiland en Prinseneiland; aan de oostkant worden ze burg genoemd zoals Kattenburg, Wittenburg, Oostenburg en Petersburg. De combinatie van kat en burg maakt Kattenburg.

Geschiedenis[bewerken]

Kattenburg is van oudsher beheerst door de scheepvaart. Aan de westkant van de Kattenburgerstraat bevindt zich sinds de 17e eeuw het Marine Etablissement. Aan de oostzijde, langs de Kattenburgervaart, waren scheepswerven. De meeste bewoners vonden hier hun werk. Zij droegen als bijnaam de 'Bijltjes', dit naar hun voornaamste gereedschap in de scheepsbouw (van houten schepen).

Het eerste gebouw dat opvalt op het eiland Kattenburg is 's Lands Zeemagazijn, thans het Nederlands Scheepvaartmuseum. Het dateert uit 1655 en was een ontwerp van stadsbouwmeester Daniel Stalpaert. Het was voor die tijd een indrukwekkend gebouw en inspireerde Joost van den Vondel tot een lofdicht “Zeemagazijn gebouwt op Kattenburgh t’Amsterdam” en opgedragen “aen de weledele en mogende Heeren Zeeraed ter Admiraliteit in de gemelde stad”.

Vrij snel erna kwam er een grote werf, 's Lands zeewerf. Hier werden de oorlogsschepen gebouwd. In de periode tot de opheffing van de Admiraliteit in 1795 werden er ruim 500 schepen gebouwd, waaronder de Hollandia van admiraal Tromp en de kanonneerboot van Van Speyk. Toen de marine de werf overnam, volgde er een reorganisatie maar het bleef wel een werf voor de bouw van oorlogsschepen. In 1867 werd de werf geschikt gemaakt voor de bouw van ijzeren schepen. In 1909 werd het laatste schip, De Zeven Provinciën, te water gelaten. In 1915 vond de definitieve opheffing van de werf plaats.

In 1791 brandde het Zeemagazijn af en bleven alleen de stenen muren over. Het werd opnieuw opgebouwd, waarbij de zwartgeblakerde bakstenen muren werden bepleisterd, zodat ze eruit zien alsof ze uit zandsteen zijn opgetrokken.

Na het faillissement in 1795 van de Admiraliteit werd het Zeemagazijn eigendom van de marine en een opslagplaats voor kleding en levensmiddelen. In 1928 kwam het gebouw op de voorlopige monumentenlijst. Na lang onderhandelen met gemeente en Marine werd er in 1973 het Scheepvaartmuseum in gevestigd. Tussen 2007 en 2011 vond er een grootscheepse renovatie plaats, waarna het geheel vernieuwde museum op 2 oktober 2011 weer voor het publiek werd geopend.

Van 1906 tot 1918 reed tramlijn 7 en daarna tot 1931 tramlijn 18 door Kattenburg van de Kattenburgerbrug (brug 274) via het Kattenburgerplein tot aan het Mariniersplein. In 1931 verdween de tram uit de buurt, die zwaar door de economische recessie was getroffen.

Op het overige deel van Kattenburg bleven de bewoning en de kleine bedrijfjes tot in de 20e eeuw gehandhaafd. Door aanplemping van de Kattenburgervaart en het marinedok vergroeide dit gedeelte in de 20e eeuw steeds meer met het marine-etablissement. Het gebied verpauperde steeds meer en in de jaren zestig begon men te saneren, volgens plannen uit 1953. Bewoners werden elders ondergebracht en ondanks protesten werd de boel rigoureus gesloopt en verrezen er door Dick Apon[2] ontworpen nieuwbouwflats volgens het tuinstadidee. Veel oude bewoners, gehecht aan hun “eiland” , keerden na jaren toch weer terug. Alleen de geveltjes aan het Kattenburgerplein herinneren nog aan de oude bebouwing van deze buurt. Deze gereconstrueerde gevelwand is ontworpen door Theo Rouwhorst van het Amsterdamse Bureau Monumentenzorg en is geïnspireerd op de bebouwing die vroeger op Kattenburg stond. Het ontwerp kreeg kritiek van enkele historici, die de reconstructie als een falsificatie beschouwden.[3]

Sinds 1968 vormt de Kattenburgerstraat een drukke doorgaande route van de Piet Heinkade naar de IJtunnel. Via de Mariniersbrug (brug 272) over de Dijksgracht en een lange spoorwegonderdoorgang is Kattenburg verbonden met de Piet Heinkade. De gemeente Amsterdam begon in 2007 met een onderzoek hoe de inrichting van de Eilandenboulevard, waar de Kattenburgergracht een onderdeel van is, verbeterd kan worden.[4] Het project zal rond 2015 afgerond moeten zijn.

Wapen gemeente Amsterdam

Amsterdam-Centrum · Amsterdam Nieuw-West · Amsterdam-Noord · Amsterdam-Oost · Amsterdam-West · Amsterdam-Westpoort · Amsterdam-Zuid · Amsterdam-Zuidoost · Amstel III · Admiralenbuurt · Amsteldorp · Andreas Ensemble · Apollobuurt · Banne Buiksloot · Bellamybuurt · Betondorp · Bijlmer · Binnenstad · Bloemenbuurt · Borgerbuurt · Borneo · Bos en Lommer · Buiksloot · Buiksloterham · Buikslotermeer · Buitenveldert · Bullewijk · Burgwallen Oude Zijde · Burgwallen Nieuwe Zijde · Centrumeiland · Chassébuurt · Chinatown · Cremerbuurt · Cruquius · Czaar Peterbuurt · Da Costabuurt · Dapperbuurt · De Aker · De Baarsjes · De Eendracht · De Heining · De Omval · De Pijp · Diamantbuurt · Driemond · Disteldorp · Dubbele Buurt · Duivelseiland · Elzenhagen · Erasmusparkbuurt · Floradorp · Frederik Hendrikbuurt · Gaasperdam · Gein · Geuzenveld · Gibraltarbuurt · Gouden Reael · Gulden Winckelbuurt · Grachtengordel · Haarlemmerbuurt · Hallenkwartier · Haveneiland · Helmersbuurt · Holendrecht · Hoofddorppleinbuurt · Houthaven · IJ-oevers · IJburg · IJdock · IJplein · Indische Buurt · Jan Maijenbuurt · Java-eiland · Jeruzalem · Jodenbuurt · Jordaan · Julianapark · Kadijken · Kadoelen · Kattenburg · Kinkerbuurt · KNSM-eiland · Kolenkitbuurt · Kop van Jut · Van der Kunbuurt . Laan van Spartaan · Landlust · Lastage · Leidsebuurt · Marineterrein · Marken · Marktkwartier · Mercatorbuurt · Middelveldsche Akerpolder · Molenwijk · Museumkwartier · Negen Straatjes · Nellestein · Nieuw Sloten · Nieuw-West · Nieuwe Pijp · Nieuwendam · Nieuwendammerdijk en Buiksloterdijk · Nieuwendammerham · Nieuwmarkt · Noorderhof · Noordse Bos . Olympisch Kwartier · Omval · Oostelijk Havengebied · Oostelijke Eilanden · Oostelijke Handelskade · Oostenburg · Oosterdokseiland · Oosterparkbuurt · Oostoever · Oostpoort · Oostzanerwerf · Osdorp · Oud Osdorp · Oud-Oost · Oud-West · Oud-Zuid · Oude Pijp · Overamstel · Overhoeks · Overtoombuurt · Overtoomse Buurt · Overtoomse Veld · Park Haagseweg · Park de Meer · Plan West · Plan Zuid · Planciusbuurt · Plantagebuurt · Postjesbuurt · Prinses Irenebuurt · Rapenburg · Reigersbos · Riekerpolder · Rieteilanden · Rietlanden · Rivierenbuurt · Robert Scottbuurt · Ruigoord · Schinkelbuurt · Science Park · Sloten · Sloterdijk · Sloterdijk Centrum · Slotermeer · Slotervaart · Spaarndammerbuurt · Spieringhorn · Sporenburg · Staatsliedenbuurt · Stadionbuurt · Steigereiland · Transvaalbuurt · Trompbuurt · Tuindorp Buiksloot · Tuindorp Buiksloterham · Tuindorp Nieuwendam · Tuindorp Oostzaan · Tuttifruttidorp · Uilenburg · Van der Pekbuurt · Van Lennepbuurt · Venserpolder · Vlooienburg · Vogelbuurt · Vogeldorp · Vogeltjeswei · Volewijck · Vondelparkbuurt · Vrije Geer · Waalseiland · Watergraafsmeer · Waterlandpleinbuurt · Waterwijk · Weesperbuurt · Weesperzijde · Westelijke Eilanden · Westelijke Tuinsteden · Westerdokseiland · Westerpark · Westpoort · Willemspark · Wittenburg · Zeeburg · Zeeburgereiland · Zeeheldenbuurt · Zuidas · Zuideramstel