IJburg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
IJburg
Wijk van Amsterdam
Map NL - Amsterdam - IJ-eiland en omgeving.png
Kerngegevens
Gemeente Amsterdam
Stadsdeel Oost
Coördinaten 52°21'18,000"NB, 4°59'52,008"OL
Oppervlakte 2,2 km²  
Inwoners (2017) 22.195[1]
Overig
Postcode(s) 1086, 1087, 1088
Detailkaart
Plattegrond van IJburg en omgeving in 2011
Plattegrond van IJburg en omgeving in 2011
Luchtfoto van IJburg, gezien vanuit het noorden; augustus 2004.
Luchtfoto van IJburg, gezien vanuit het oosten; november 2004.
Luchtfoto van IJburg, gezien vanuit het zuidoosten; juli 2014.
IJtram onderweg op de Enneüs Heermabrug.
De Nesciobrug; rechts de Diemerzeedijk.
De Nesciobrug van onderaf gezien
Woonblokken met grachtje op Haveneiland; 2013.
Jachthaven op het Haveneiland.
IJburg, Rieteilanden; 2013.
Strand Diemerpark met zicht op IJburg; 2012.

IJburg is een woonwijk in het oosten van de gemeente Amsterdam, in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Kenmerkend aan de in het IJmeer gelegen wijk is dat deze op kunstmatige eilanden is gebouwd en een zeer rechthoekig stratenpatroon kent. IJburg maakt deel uit van het stadsdeel Oost.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Voorgeschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

In 1965 ontwikkelden de architecten Van den Broek en Bakema al een plan voor een stad in het IJmeer, die plaats zou moeten bieden aan 350.000 inwoners, vooral afkomstig uit Amsterdam. In het nationale ruimtelijke beleid werd echter gekozen voor de overloopstrategie: woningzoekende Amsterdammers moesten in groeikernen zoals Purmerend en Hoorn gaan wonen, alsmede in de nieuwe stad Almere. Daarnaast werd de Bijlmermeer aangelegd op het grondgebied van de gemeente Weesperkarspel, en werd Diemen uitgebreid.

In de jaren 1980 volgde een ommezwaai in het beleid, waarin de compacte stad het nieuwe ideaal werd. Gezocht werd naar bouwlocaties dicht bij de stad. Omdat Amsterdam is ingeklemd tussen Schiphol en natuurgebieden als de Bovenkerkerpolder en Landelijk Noord, bleef eigenlijk alleen de locatie Nieuw-Oost over. In 1992 werd Nieuw-Oost een officiële Vinex-locatie.

Omstreden aanleg[bewerken | brontekst bewerken]

Tot de aanleg van de wijk werd in 1996 door de gemeente Amsterdam besloten. Tegenstanders hadden bezwaren tegen de gevreesde aantasting van de natuur in het IJmeer, en vroegen om een referendum. Dat correctieve referendum werd op 19 maart 1997 gehouden. Voor het correctief referendum gold een minimale opkomst van 155 duizend stemmen.[2] Een meerderheid (60%, opkomst 41%) van de stemmers was tegen de aanleg van IJburg, maar het vereiste aantal stemmers werd niet gehaald zodat de bouw door kon gaan. Als compensatie voor verloren gegane natuurwaarden werd ten noorden van Durgerdam een nieuw natuurgebied aangelegd langs de Waterlandse Zeedijk.

Eerste fase[bewerken | brontekst bewerken]

In 1999 werd begonnen met de aanleg van de eerste fase. In het IJmeer werden Steigereiland, Haveneiland, de Rieteilanden en Centrumeiland aangeplempt. De zettingstijd lag door de hoge waterconcentratie rond een jaar of vijf, maar werd met verticale drainagepijpen zo'n drie tot vier jaar versneld. Daarbij zakte de grond zo'n twintig centimeter. Om de verwachte verdere inzinking van nog eens twintig centimeter in de volgende vijfentwintig jaar op te vangen, werden leidingen flexibel aangelegd. In 2001 werd het eerste gebouw opgeleverd, telefooncentrale IJburg. De bouw van woningen in de eerste fase liep vertraging op door tegenvallende vraag naar duurdere woningen, maar in november 2002 betrokken de eerste bewoners hun huizen op het Haveneiland-West en het grote Rieteiland. Daarna zijn er ook woningen in gebruik genomen op het Haveneiland en het Steigereiland. Eind 2007 telde IJburg 8.000 inwoners. Op 30 mei 2008 werd de 10.000e inwoner ingeschreven. Er wonen vooral gezinnen met kinderen.

De belangrijkste straat is de IJburglaan die via bruggen het Haveneiland en het Steigereiland met het Zeeburgereiland verbindt. Hierover rijdt ook de IJtram (lijn 26).

In de oorspronkelijke planning zou IJburg in 2012 klaar moeten zijn. De wijk zou dan 18.000 woningen tellen voor 45.000 inwoners en daarnaast werk bieden aan 12.000 personen. Naast huizen, scholen en winkels zijn er sportaccommodaties, restaurants, een strand en een begraafplaats gepland. Deze planning is echter niet gehaald, onder andere door daling van de huizenprijzen naar aanleiding van de kredietcrisis, bezuinigingen op het gemeentebudget en doordat de Raad van State op 24 november 2004 oordeelde dat de aanleg van nieuwe eilanden voorlopig verboden werd, omdat de gevolgen voor het milieu onvoldoende onderzocht waren.[3] De eilanden Strandeiland, Middeneiland en Buiteneiland waren anno 2016 nog niet aangelegd. Opspuiting van het Centrumeiland is in 2013 begonnen en in 2014 voltooid. In het voorjaar van 2015 werd hier de nieuwe locatie van Strand Blijburg geopend. De bouw van woningen op het Centrumeiland startte voorjaar 2018.

Tweede fase[bewerken | brontekst bewerken]

In een later stadium volgen Midden-, Strand- en Buiteneiland, in totaal zeven eilanden. Strandeiland wordt bebouwd, terwijl Buiteneiland een natuurgebied wordt. Er komen totaal circa 8000 woningen bij voor circa 20.000 bewoners. Het ophogen startte in 2018, waarna de bouw omstreeks 2022 zou kunnen beginnen. Het eiland met een oppervlakte van 150 hectare maakt zijn naam waar, er komt een zandstrand van zes kilometer lengte omheen.[4]

Infrastructuur, verkeer en vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Bruggen[bewerken | brontekst bewerken]

IJburg ligt in het IJmeer en bestaat uit eilanden, daardoor zijn er veel bruggen die de eilanden onderling en met de rest van het vaste land verbinden. De eerste opgeleverde brug, de Enneüs Heermabrug – brug 2001 in de Amsterdamse nummering – verbindt het Zeeburgereiland met het Steigereiland. De brug vormt de belangrijkste toegangspoort tot IJburg en wordt ook door de IJtram gebruikt. De brug werd in 2000 geplaatst en is een ontwerp van de Engelse architect Nicholas Grimshaw. De twee grote overspanningen zijn elk 75 meter lang. Het is een van de grootste bruggen van Amsterdam. Onder de bewoners van IJburg staat de brug beter bekend als de beha.

Brug 2002 is door dezelfde architect ontworpen en een kleinere uitvoering van brug 2001 en zonder de karakteristieke bogen. Deze brug verbindt Steigereiland met Haveneiland. De IJtram maakt gebruik van deze beide bruggen.

Een andere brug werd in 2005 geplaatst: de Nesciobrug, een gebogen hangtuibrug, de langste voetgangers- en fietsersbrug van Nederland. Het ontwerp kwam van Jim Eyre. De gemeente Diemen weigerde grond ter beschikking te stellen, zodat er enig extra pas- en meetwerk nodig was om de brug geheel op Amsterdams grondgebied aan te leggen. De gemeente Diemen was tegen de aanleg van IJburg mede omdat er veel verkeer door Diemen verwacht wordt. De Nesciobrug was in februari 2006 klaar en de officiële opening vond plaats op 9 april. In de hardloopwedstrijd op die dag mochten de eerste kinderen die de brug bereikten de brug openen.

In 2004 is de eerste fase van de Oostelijke Ontsluiting gereed gekomen, die het Haveneiland met het vasteland bij Diemen verbindt. Sinds 2017 verbindt de Oostelijke Ontsluiting het Centrumeiland met Knooppunt Diemen. Voor fietsers is er aansluiting op de fietspaden langs de Diem en de oostelijke oever van het Amsterdam-Rijnkanaal.

De Uyllanderbrug (brug 2007 in de Amsterdamse nummering) werd in juli 2014 voor het verkeer opengesteld en vormt sindsdien de verbinding tussen IJburg en de A1.

Autoverkeer[bewerken | brontekst bewerken]

Via de Enneüs Heermabrug is IJburg verbonden met de ringweg A10 en andere wegen rond Amsterdam. De Oostelijke Ontsluiting geeft rechtstreeks toegang tot de snelweg A1 en in 2015 ook tot de A9 (via de Uyllanderbrug).

Openbaar vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Er waren in 1996 plannen om een metro naar IJburg aan te leggen. Maar door de hoge kosten en het niet halen van het geplande aantal bewoners werd dit plan vervangen door dat van de IJtram.

De eerste bus (lijn 326) naar IJburg verscheen in november 2002 als voorloper van de IJtram. De IJtram (lijn 26) verbindt het Haveneiland met het Centraal Station van Amsterdam. Nadat de start meerdere keren was uitgesteld met uiteindelijk totaal drie jaar, werd de lijn op 28 mei 2005 officieel geopend. Voor het publiek ging de tram rijden op 30 mei 2005.

Bijzonder aan deze tram is dat er fietsen in mee mogen, twee per tram. Hiertoe zou zijn besloten ter compensatie van de gebrekkige fietsverbinding met het centrum van Amsterdam: door de Piet Heintunnel, de kortste verbinding met het centrum, mag niet gefietst worden. Na de opening van de IJtram waren er protesten, fietsers wilden meer fietsrekken in de tram, maar het bleven er twee.

De tram kende veel kinderziektes vanaf de start. Ondanks een aantal verbeteracties, heeft de lijn last van regelmatige uitval en vertragingen als gevolg van stremming en seinstoringen. Het stijgende inwonertal leidt tot een gestaag stijgende frequentie, de tram rijdt vanaf augustus 2008 10 keer per uur in de spits, sinds 2012 in de ochtendspits 15 keer per uur. Nu de kinderziekten grotendeels overwonnen zijn, haalt de tram bijna de dubbele snelheid van de metro, de reistijd tot het Centraal Station bedraagt ongeveer 15 minuten.

De achilleshiel van de lijn ligt in het centrum. Het enig mogelijke eindpunt is het Centraal Station. De keerlus bij de Passagiers Terminal Amsterdam kan niet gebruikt worden om lijn 26 vanaf IJburg in te korten waardoor deze lijn bij een stremming in de omgeving van het Centraal Station dan noodgedwongen tot het Zeeburgereiland moet worden ingekort met een aanvullende buslijn 326. Op Zeeburgereiland is er een keermogelijkheid, voor als er op het gedeelte Piet Heintunnel – Centraal Station een verstoring is.

Er is in 2017 een ontwerp gemaakt voor een keerlus aan de IJzijde van het Centraal Station voor tramlijn 26 op de De Ruijterkade ten westen van de Oostertoegang, bij de op- en afritten van het busstation. Deze keerlus werd aangelegd in 2019 en sinds oktober 2019 zijn de Oostelijke Eilanden, Zeeburgereiland en IJburg altijd bereikbaar met Openbaar Vervoer, ook als het tramverkeer aan de Centrumzijde van het station hinder ondervindt van bijvoorbeeld grote sportevenementen, werkzaamheden of een storing. De keerlus werd van 26 tot en met 30 oktober 2019 voor het eerst gebruikt door werkzaamheden op het Stationsplein.

Bus 66 verbindt sinds 2009 Station Bijlmer ArenA met IJburg via de Uyllanderbrug, Wim Noordhoekkade op loopafstand langs het strand Blijburg met als eindpunt Vennepluimstraat.

Toekomstige uitbreidingen[bewerken | brontekst bewerken]

Er zijn plannen om in de toekomst de Zuidtangent, de busverbinding van Haarlem en Schiphol naar Station Bijlmer, vanuit Amsterdam-Zuidoost door te trekken naar IJburg.

Met de uitbreiding van IJburg met woningen op Centrumeiland en Strandeiland komen er nog circa 20.000 inwoners bij. De bestaande capaciteit van tramlijn 26 is niet voldoende om het extra vervoer dat dit oplevert op te vangen. Daarom heeft de gemeente in februari 2018 voorstellen gedaan voor uitbreiding. De kosten zijn begroot op 330 miljoen euro.

In eerste instantie wordt de dienst op de bestaande lijn uitgebreid: vanaf de zomer van 2018 gaat lijn 26 in de ochtend- en avondspits 15 keer per uur rijden (vierminutendienst). Na de komst van nieuw materieel (de serie 15G) kan er vanaf circa 2020 ook met gekoppelde trams worden gereden.

Bij de oplevering van de woningen op Centrumeiland zou lijn 26 omstreeks 2023 hierheen verlengd kunnen worden, als ook de woningen op Strandeiland opgeleverd worden kan lijn 26 omstreeks 2026 daarheen verlengd worden.

Ter aanvulling op lijn 26 wordt er ook gedacht aan een tweede tramverbinding tussen Amsterdam-Oost en IJburg, via het Zeeburgereiland. Vanaf het Flevopark moet er dan een extra trambrug over het Amsterdam-Rijnkanaal komen, de tramlijn sluit dan ten oosten van de ingang van de Piet Heintunnel aan op de bestaande tramlijn. Deze verbinding zou eventueel ook een busdienst kunnen worden, dit wordt nog onderzocht.[5]

Bewoners[bewerken | brontekst bewerken]

IJburg kent een bewonersvereniging, De IJbrug. Deze stelt zich naar eigen zeggen ten doel om de contacten tussen de IJburgers te versterken, gezamenlijk activiteiten te ondernemen en als belangenorganisatie op te treden. Vereniging De IJbrug wil van IJburg een Amsterdamse wijk maken met een eigen identiteit en een hechte gemeenschap.

In januari 2012 was IJburg uitgegroeid tot een stadswijk met 19.000 inwoners, waarvan 6000 kinderen. Daarmee kende IJburg op dat moment het hoogste percentage kinderen van Amsterdam.[6] In 2017 was het aantal inwoners gegroeid tot 24.375.

Onderwijs[bewerken | brontekst bewerken]

Op 6 september 2006 werd de eerste middelbare school geopend: het IJburg College.

Strand Blijburg[bewerken | brontekst bewerken]

In mei 2003 werd Blijburg geopend, een tijdelijk strand aan de noordzijde van het Haveneiland. Enkele malen moest er verhuisd worden. Eind september 2014 werd de derde locatie gesloten om in het voorjaar van 2015 na de vierde verhuizing in twaalf jaar op de definitieve plek weer open te gaan.[7] In oktober 2018 werd ook deze locatie verlaten; op het toekomstige Strandeiland is vooralsnog geen plek ingericht voor een nieuw Blijburg.

Bibliotheek[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds 15 februari 2006 is op IJburg Kinderbibliotheek Lees je Blauw gevestigd. De bibliotheek is een vrijwilligersproject voor en door IJburgers en de collectie is opgebracht door giften van IJburgers. Het stimuleren van het lezen, ontmoeting en mooie verhalen staat in de statuten van de Stichting Lees je Blauw. De bibliotheek zou blijven bestaan tot er een vestiging van de Openbare Bibliotheek Amsterdam op IJburg komt.[8] Deze OBA werd geopend in maart 2014.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie IJburg van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Wapen gemeente Amsterdam

Amsterdam-Centrum · Amsterdam Nieuw-West · Amsterdam-Noord · Amsterdam-Oost · Amsterdam-West · Amsterdam-Westpoort · Amsterdam-Zuid · Amsterdam-Zuidoost · Amstel III · Admiralenbuurt · Amsteldorp · Andreas Ensemble · Apollobuurt · Bajes Kwartier · Banne Buiksloot · Bellamybuurt · Betondorp · Bijlmer · Binnenstad · Bloemenbuurt · Borgerbuurt · Borneo · Bos en Lommer · Buiksloot · Buiksloterham · Buikslotermeer · Buitenveldert · Bullewijk · Burgwallen Oude Zijde · Burgwallen Nieuwe Zijde · Centrumeiland · Chassébuurt · Chinatown · Cremerbuurt (Amsterdam) · Cruquius · Czaar Peterbuurt · Da Costabuurt · Dapperbuurt · De Aker · De Baarsjes · De Eendracht · De Heining · De 9 Straatjes · De Omval · De Pijp · Diamantbuurt · Driemond · Disteldorp · Dubbele Buurt · Duivelseiland · Elzenhagen · Erasmusparkbuurt · Floradorp · Frederik Hendrikbuurt · Gaasperdam · Gein · Geuzenveld · Gibraltarbuurt · Gouden Reael · Gulden Winckelbuurt · Grachtengordel · Haarlemmerbuurt · Hallenkwartier · Haveneiland · Havenstraatterrein · Haven-Stad · Helmersbuurt · Holendrecht · Hoofddorppleinbuurt · Houthaven · IJ-oevers · IJburg · IJdock · IJplein · Indische Buurt · Jan Maijenbuurt · Java-eiland · Jeruzalem · Jodenbuurt · Jordaan · Julianapark · Kadijken · Kadoelen · Kattenburg · Kinkerbuurt · KNSM-eiland · Kolenkitbuurt · Kop van Jut · Van der Kunbuurt . Laan van Spartaan · Landlust · Landstrekenbuurt . Lastage · Leidsebuurt · Marineterrein · Marken · Marktkwartier · Mercatorbuurt · Middelveldsche Akerpolder · Molenwijk · Museumkwartier · Nellestein · Nieuw Sloten · Nieuw-West · Nieuwe Pijp · Nieuwendam · Nieuwendammerdijk en Buiksloterdijk · Nieuwendammerham · Nieuwmarkt · Noorderhof · Noordse Bos . Olympisch Kwartier · Omval · Oostelijk Havengebied · Oostelijke Eilanden · Oostelijke Handelskade · Oostenburg · Oosterdokseiland · Oosterparkbuurt · Oostoever · Oostpoort · Oostzanerwerf · Osdorp · Oud Osdorp · Oud-Oost · Oud-West · Oud-Zuid · Oude Pijp · Overamstel · Overhoeks · Overtoombuurt · Overtoomse Buurt · Overtoomse Veld · Park Haagseweg · Park de Meer · Plan West · Plan Zuid · Planciusbuurt · Plantagebuurt · Postjesbuurt · Prinses Irenebuurt · Rapenburg · Reigersbos · Riekerpolder · Rieteilanden · Rietlanden · Rivierenbuurt · Robert Scottbuurt · Roeterseiland · Ruigoord · Schinkelbuurt · Science Park · Sloten · Sloterdijk · Sloterdijk Centrum · Slotermeer · Slotervaart · Sluisbuurt · Spaarndammerbuurt · Spieringhorn · Sporenburg · Staatsliedenbuurt · Stadionbuurt · Steigereiland · Transvaalbuurt · Trompbuurt · Tuindorp Buiksloot · Tuindorp Buiksloterham · Tuindorp Nieuwendam · Tuindorp Oostzaan · Tuttifruttidorp · Uilenburg · Universiteitskwartier · Van der Pekbuurt · Van Lennepbuurt · Venserpolder · Vlooienburg · Vogelbuurt · Vogeldorp · Vogeltjeswei · Volewijck · Vondelparkbuurt · Vrije Geer · Waalseiland · Watergraafsmeer · Waterlandpleinbuurt · Waterwijk · Weesperbuurt · Weespertrekvaartbuurt · Weesperzijde · Westelijke Eilanden · Westelijke Tuinsteden · Westerdokseiland · Westerpark · Westpoort · Willemspark · Wittenburg · Zeeburg · Zeeburgereiland · Zeeheldenbuurt · Zuidas · Zuideramstel