Weesp

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Weesp
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Weesp Wapen van Weesp
(Details) (Details)
Weesp (Noord-Holland)
Weesp
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
Gemeente Vlag Amsterdam Amsterdam
Coördinaten 52° 18′ 0″ NB, 05° 3′ 0″ OL
Overig
Postcode 1380-1384
Netnummer 0294
Belangrijke verkeersaders A1 N236, Spoorlijn Weesp – Lelystad
Amsterdamse code 10773
Website www.weesp.nl
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Kaart van de stad Weesp in 1649, met in het midden de Grote of Sint Laurenskerk.
Kaart van Weesp uit 1812. Duidelijk zichtbaar zijn de nooit voltooide bastions, twee aan de noordkant en twee aan de westkant van de stad.
Kaart van de oude vesting van Weesp.
Kaart van de gemeente Weesp op 1 januari 2022.

Weesp (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een stad en stadsgebied binnen de gemeente Amsterdam in de Nederlandse provincie Noord-Holland.[1][2] De plaats is ingesloten tussen het Amsterdam-Rijnkanaal en de Vecht en telt, samen met de naburige kernen De Horn en Uitermeer, 20.765 inwoners (31 januari 2022, bron: CBS).

Weesp verkreeg in 1355 stadsrechten en groeide in de daaropvolgende eeuwen uit tot een vestingstad in de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie. Jenever en bier, evenals cacao, waren lange tijd de economische drijfveren. In de 20e eeuw werd Weesp een forensenplaats voor het nabijgelegen Amsterdam.

Vanaf het begin van de 19e eeuw was de stad Weesp met het omliggende gebied een zelfstandige gemeente. Aangrenzend lag de gemeente Weesperkarspel, die werd opgeheven in 1966. Een deel daarvan kwam bij Amsterdam (Zuidoost) en een deel bij de gemeente Weesp.

Per 24 maart 2022 is Weesp niet langer een zelfstandige gemeente, maar maakt het deel uit van de gemeente Amsterdam. Daar vormt Weesp samen met de kern Driemond een bestuurscommissiegebied met een 'status aparte'.[3][4][5][6][7]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Eerste bewoning[bewerken | brontekst bewerken]

De omgeving moet al lange tijd bewoond zijn geweest. Er zijn in Weesp resten gevonden van nederzettingen uit de zesde eeuw voor Christus.[8] In de Aetsveldsche polder ten zuiden van Weesp werd door de Stichting voor Bodemkartering uit Wageningen een vindplaats ontdekt uit de Midden- en Late IJzertijd. Uit het onderzoek kwam de conclusie dat omstreeks 300-200 v.Chr de oevers aan de Vecht intensief werden bewoond.

De eerste vermeldingen van Weesp stammen van omstreeks het jaar 1150 als Wis(e)pe of Wesepa. De naam is afkomstig van een rivier, de Smal Weesp, welke weer afkomstig is van apa (rivier, stroom) en het Germaanse wisi- (goed) of het Indo-Europese wis of weis (stromen, wegstromen).[9]

Kasteel[bewerken | brontekst bewerken]

Tussen de 13e en de 17e eeuw was er een kasteel bij Weesp. Het kasteel lag aan de Vecht nabij het huidige Fort bij Uitermeer. Vermoedelijk werd het kasteel 'Huis ten Bosch' in het midden van de dertiende eeuw gebouwd in opdracht van Egbertus van Amstel, één van de heren van Amstel. Het hield stand tot de inval van de Fransen in 1672, toen het tot op de fundamenten werd gesloopt. De restanten van dit kasteel onder het maaiveld zijn in 2022 bij archeologisch onderzoek onderzocht.[10]

Vesting Weesp[bewerken | brontekst bewerken]

Voor 1355 had Weesp al een aarden en houten omwalling. Op 20 mei 1355 verleende Willem van Beieren, de graaf van Holland, stadsrechten aan Weesp. De stad lag namelijk strategisch aan de grens tussen het machtsgebied van de graven van Holland en de bisschop van Utrecht. De stad kreeg met de stadsrechten een eigen bestuur, eigen rechtspraak en ook werd het poorterrecht ingevoerd, dat noodzakelijk was voor de bewoners die een eigen beroep of bedrijf wensten uit te oefenen. Door het verlenen van deze stadsrechten en uitbreidingen daarop door Albrecht van Beieren en keizer Karel V, werd Weesp een welvarende stad. Er vestigden zich onder meer bierbrouwers uit Amsterdam vanwege het schone Vechtwater.

Eind 15e eeuw viel het stadje in handen van de troepen van Gelre, die het gebruikten als uitvalsbasis voor plundertochten in Amsterdam. Dat maakte het noodzakelijk, dat de stad zich beter kon verdedigen en vanaf 1517 werden er stenen stadsmuren gebouwd.

Na de Franse belegering in 1672 werd de verdediging van Weesp flink uitgebreid met vier bastions (oud-Nederlands vestingstelselstijl), waarvan twee op de Ossenmarkt, het door het graven van een gracht ontstane eiland in de Vecht. De vesting werd echter nooit voltooid. De overige vier bastions die in het ontwerpplan zaten werden niet gebouwd, waarschijnlijk door geldgebrek. Twee singels markeren de plaats waar deze bastions zouden komen.

In september 1787 trokken diverse Pruisische divisies Nederland binnen. De veldtocht verliep voorspoedig en in de nacht van 22 op 23 september viel de Pruisische bevelhebber Von Kalkreuth Weesp aan.[11] De aanval mislukte in de duisternis en de regen. De kanonnen ter ondersteuning van de Pruisische aanval konden door de modderige wegen niet worden aangevoerd, waar het geschut op de bastions van Weesp geen last van had.[11] De kanonnen vuurden op de aanvallers en toen de sluizen werden geopend om het land onder water te zetten, trokken de Pruisen zich terug.[11]

De vesting met het Torenfort aan de Ossenmarkt en de in de omgeving liggende forten maakten deel uit van de Hollandse Waterlinie en later ook van de Stelling van Amsterdam. Ten oosten van Weesp ligt het Fort bij Uitermeer, ten zuidoosten het Fort bij Hinderdam en ten noorden de vestingstad Muiden.

Bereikbaarheid[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf het begin was Weesp bereikbaar via de Vecht vanuit Utrecht en Muiden. In 1639 kreeg Weesp een verbinding per trekschuit met Amsterdam, na de aanleg van de Weespertrekvaart. Voordien ging al dit verkeer via de Vecht en de Zuiderzee. Naast het personenvervoer was ook het transport van schoon drinkwater uit de Vecht met waterschepen naar Amsterdam van belang. Weesp werd ook per trein bereikbaar met de ingebruikname van de spoorlijn Amsterdam - Hilversum in 1874, met de opening van het Station Weesp.[12]

Stadsbeeld[bewerken | brontekst bewerken]

Weesp met het Torenfort aan de Ossenmarkt op de voorgrond.
De Weesper binnenstad aan de Vecht.

Bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

Weesp heeft een historische binnenstad met:

In Weesp zijn diverse zie beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte. Verder heeft de stad ook een theater, genaamd de City of Wesopa. Ook heeft Weesp enkele oorlogsmonumenten.

Aetsveld[bewerken | brontekst bewerken]

Ten zuiden van de Gooilandseweg is in de jaren tachtig een nieuwbouwwijk Aetsveld verrezen in de Over en Binnen Aetsveldsepolder. Dit gebied behoorde tot 1966 toe aan de voormalige gemeente Weesperkarspel. De wijk bestaat voornamelijk uit laagbouw. Ook zijn er een aantal voorzieningen zoals een supermarkt, snackbar en een sporthal. De wijk heeft maar één ontsluitingsweg, de G.J. Wiefferingdreef die van west naar oost met een halve cirkel door de wijk loopt.

Weespersluis[bewerken | brontekst bewerken]

Aan de noordkant van Weesp, tegen de grens met Gooise Meren, ligt de Bloemendalerpolder, een veenweidegebied. In deze polder komt de nieuwe buurtschap Weespersluis, waarvan de bouw in 2017 is begonnen.

Industrieterrein Noord[bewerken | brontekst bewerken]

Aan de noordwestkant van Weesp tussen tussen de Weesperbrug en de spoorbrug Weesp, aan de oostzijde van het Amsterdam-Rijnkanaal bevindt zich het circa 70 hectare grote industrieterrein Noord.

Leeuwenveld[bewerken | brontekst bewerken]

Aan de achterkant (noordzijde) van het station wordt in vier fasen het uitbreidingsplan Leeuwenveld gerealiseerd. Sinds 1997 is Leeuwenveld 1 bewoonbaar. Van Leeuwenveld 2 zijn de woningen in 2009/2012 opgeleverd en bewoond.

Economie[bewerken | brontekst bewerken]

Nijverheid was altijd belangrijk voor Weesp: bierbrouwerijen, jeneverstokerijen en cacaoproductie speelden eeuwenlang een rol in de lokale economie.

Verkeer en vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Een Sprinter op de spoorbrug over de Vecht, nabij station Weesp.

De belangrijkste doorgaande verkeersweg is de Gooilandseweg, onderdeel van de Provinciale weg N236. Aan de westkant, over de Weesperbrug naar Driemond, in de gemeente Amsterdam, heet de N236 simpelweg "Provincialeweg" en sluit bij het Gaasperpark aan op de Rijksweg A9 (afslag Weesp). Aan de oostkant gaat de Gooilandseweg over de Vechtbrug Uitermeer. Verder zuidoostelijk, in de gemeente Wijdemeren, bij de Ankeveense Plassen en 's-Graveland, wordt dit de Loodijk.

Sinds 1874 heeft Weesp een station aan de spoorlijn Amsterdam - Amersfoort. Daarnaast beschikt Weesp over een buslijn van het (Amsterdamse) GVB, twee buslijnen van Transdev en een buurtbus van Syntus Utrecht. De buslijnen, behalve lijn 110, hebben een beperkte dienstregeling (niet 's avonds en zaterdag en zondag).

Bestuur en politiek[bewerken | brontekst bewerken]

Weesp is sinds 24 maart 2022 een zogeheten 'stadsgebied' binnen de gemeente Amsterdam en wordt geleid door een bestuurscommissie van elf direct gekozen leden.[13] Met de status van stadsgebied wijkt Weesp af van de andere bestuurslagen in Amsterdam: dat zijn de zeven stadsdelen. Het dorp Driemond, dat tot 2022 deel uitmaakte van Amsterdam-Zuidoost, behoort ook tot het stadsgebied Weesp.

Aanvankelijk was Weesp enige tijd betrokken geweest bij herindelingsplannen in het Gooi en de Vechtstreek. De gemeenteraad van Weesp had de wens uitgesproken om te fuseren met de gemeenten Bussum, Muiden en Naarden. Bussum zag meer in een fusie met alleen Naarden. Uiteindelijk werd er besloten tot een fusie per 1 januari 2016 van alleen Bussum, Naarden en Muiden, onder de naam Gooise Meren. In augustus 2013 besloot de provincie Noord-Holland dat Weesp voorlopig zelfstandig zou blijven. Weesp zou echter op korte termijn aansluiting zoeken bij hetzij Amsterdam, hetzij bij Gooise Meren.

In november 2017 maakte de gemeenteraad zijn voorkeur kenbaar voor een fusie met de gemeente Amsterdam. In de maand daarop besloot de raad een verzoek om een volksraadpleging te honoreren. Op 21 maart 2018, tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, vond dit referendum plaats. De steun voor Amsterdam was met 57,4% het grootst, de steun voor Gooise Meren was 42,6%.[14] Op 26 maart 2018 koos de gemeenteraad definitief voor de gemeente Amsterdam.

Per 1 juni 2019 ging in eerste instantie een ambtelijke fusie in,[15] de bestuurlijke fusie[16] zou niet vóór 2022 plaatsvinden, zo werd toen vastgesteld.[17] In mei 2020 gaven de gemeenteraden van Amsterdam en Weesp hun goedkeuring aan een samengaan in 2022. Aanvankelijk was het plan dat Weesp zou worden ingedeeld in het Amsterdamse stadsdeel Zuidoost,[18] maar in 2020 werd ervoor gekozen om van Weesp een stadsgebied te maken, met een uit 11 leden bestaande gekozen bestuurscommissie.[19][20] De herindeling ging in op 24 maart 2022.[21] Zo konden de Amsterdamse herindelingsverkiezingen worden gehouden op 16 maart 2022, tegelijk met de reguliere gemeenteraadsverkiezingen.

Gemeenteraad[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeenteraad van de voormalige gemeente Weesp bestond uit 17 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014 2018
CDA 4 4 3 3 2 3
PvdA 4 2 3 2 2 2
VVD 4 4 2 3 2 2
Weesper Stadspartij - WSP - - 5 3 5 5
GroenLinks 2 2 2 2 3 3
D66 1 1 - 3 2 2
Artikel50 / DSB / WBGM - - - - 1 -
Algemeen Ouderen Verbond Weesp - 4 1 - - -
AOV/Unie55+ 2 - - - - -
Democratische Eenheidspartij - - 1 1 - -
Totaal 17 17 17 17 17 17

Geboren in Weesp[bewerken | brontekst bewerken]

Stedenband[bewerken | brontekst bewerken]

Trivia[bewerken | brontekst bewerken]

  • Een (geboren) Weesper wordt ook wel een Weesper mop genoemd; vernoemd naar het plaatselijke amandelkoekje.
  • Wispe bier komt uit Weesp en wordt gebrouwen door de Wispe Brouwerij sinds 2009.
  • In het gemeentearchief van Weesp ligt het oudste werkende jeneverrecept in Nederland. Uit 1630. Sinds 2016 wordt die jenever weer gemaakt door Anker Weesp.
  • Het gemeentehuis van de gemeente Weesperkarspel (tot 1966) was gevestigd in een herenhuis aan de Hoogstraat in Weesp. Dit herenhuis is nu particulier bezit.[22]
  • Er rijmt eigenlijk niets in het Nederlands op Weesp, maar Drs. P heeft er met een kunstgreep toch iets van gemaakt:

"Ik garandeer u", zei een arts in Weesp
"Dap mepperpijp uw straakgebrek geneesp"[23]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Weesp van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.