Nieuwer-Amstel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nieuwer-Amstel
Voormalige gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Nieuwer-Amstel
(Details)
Nieuwer-Amstel
Nieuwer-Amstel
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
Coördinaten 52° 21′ NB, 4° 54′ OL
Algemeen
Inwoners (1895) 34.332
Overig
Opgegaan in Amstelveen
Detailkaart
Nieuwer-Amstel rond 1865
Nieuwer-Amstel rond 1865
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Polders in Nieuwer-Amstel.

Nieuwer-Amstel was tot 1964 de naam van de gemeente Amstelveen. De gemeente werd in 1795 gevormd op het gebied van de ambachtsheerlijkheid van Amstelveen en Nieuwer-Amstel. Ten tijde van de Franse bezetting tussen 1810 en 1814 was het de hoofdplaats van een kanton in het Franse Zuiderzeedepartement.

Geschiedenis[bewerken]

Het Amstelland werd in de middeleeuwen opgedeeld in Ouder-Amstel (ten oosten van de Amstel) en Nieuwer-Amstel (ten westen van de rivier). In dit gebied ontstond Amstelveen als een dorp in het turfwinningsgebied ten westen van de Amstel. Verder behoorden ook de dorpen Bovenkerk, Nes aan de Amstel en het op de linker Amsteloever liggende deel van Ouderkerk aan den Amstel tot Nieuwer-Amstel. Een deel van de gemeente lag op de rechter Amsteloever, in het noordoosten tussen de gemeente Watergraafsmeer en de huidige Grensstraat. In het westen was er een gemeentegrens met de gemeente Sloten langs de Kostverlorenvaart. In het zuiden en zuidwesten grensde de gemeente aan de gemeenten Aalsmeer en Uithoorn en in het oosten aan de gemeente Ouder-Amstel en de provincie Utrecht. De Boerenwetering doorsneed het noordelijk deel van het grondgebied van Nieuwer-Amstel.

Sinds 1399 was het ambacht Nieuwer-Amstel door hertog Albrecht van Beieren, graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen in erfleen uitgegeven, waardoor als het ware een stuk overheidsgezag in particuliere handen kwam. Het ambacht werd een ambachtsheerlijkheid en de leenman werd ambachtsheer. In 1529 verkocht jonker Reinoud III van Brederode zijn leengoed de ambachtsheerlijkheid van Amstelveen en Nieuwer-Amstel aan Amsterdam, dat er nu dus de baas was.[1] In de 17e en 18e eeuw trokken welgestelde Amsterdammers naar het gebied, op zoek naar rust en ruimte. Met de komst van de Franse tijd in 1795 werd Nieuwer-Amstel een zelfstandige gemeente.

Annexaties[bewerken]

Het grondgebied van Amsterdam was in de voorafgaande twee eeuwen nauwelijks meer uitgebreid. In 1821 vond daarom bij Koninklijk Besluit een nieuwe vaststelling van de gemeentegrens plaats, die niet meer consequent de 100-gaardengrens volgde. De stadsgrens kwam globaal te liggen langs de huidige Zeeburgerdijk, Vrolikstraat en verder ten zuiden van de huidige Ceintuurbaanring dwars door het Vondelpark naar de Tollensstraat. Op 30 november 1838 volgde een correctie door de invoering van de kadastrale delimitatie, waarbij delen weer naar Nieuwer-Amstel teruggingen.[2]

Een klein deel van de gemeente lag nu nog op de rechter Amsteloever. Dit was een smalle uitstulping ten zuiden van de Amsterdamse Grensstraat, welke naam verwees naar de gemeentegrens, en ten noorden van de gemeente Watergraafsmeer. Om van de linker op de rechter Amsteloever te komen kon men gebruikmaken van een veerpontje even ten zuiden van de Verversstraat (thans Tolstraat) naar de Grensstraat. Een alternatief was de Hoge Sluis even ten noorden van de gemeentegrens op Amsterdamse grondgebied.

In 1854 werd de gemeente Nieuwer-Amstel groter doordat de gemeente Rietwijkeroord eraan werd toegevoegd. Het ambacht was erg klein, het telde in 1822 slechts 64 inwoners en het grondgebied besloeg 333 hectare. Tegenwoordig ligt het Amsterdamse Bos op het grondgebied van het vroegere Rietwijkeroord.

Vanaf 1860 verdubbelde in enkele decennia het aantal inwoners. Schrijnende woontoestanden in de binnenstad en malafide bouwpraktijken kwamen aan het licht. Het aantal liberalen in de gemeenteraad halveerde in zes jaar tijd (1887-1893), mede als gevolg van een pas gewijzigd kiesrechtstelsel. Een meerderheid in de raad gaf voorkeur aan grotere invloed op de op handen zijnde stadsuitbreiding, onder leiding van Willem Treub. Reeds in 1883 waren door Amsterdam pogingen ondernomen om nog een deel, het noordelijke deel, van de gemeente Nieuwer-Amstel te annexeren, maar die gemeente verzette zich heftig tegen haar machtige buur.

Onder burgemeester Alexander Boers gaf de gemeente Nieuwer-Amstel opdracht tot de aanleg van de Ceintuurbaan om een hoogst noodzakelijke verbinding dwars door de Binnendijksche Buitenveldertse Polder te creëren. Ook verscheen de HBS aan wat nu het Roelof Hartplein heet en de brandweerkazerne op de hoek van de Van Baerlestraat, schuin tegenover het Concertgebouw dat toen nog in Nieuwer-Amstel stond.

Aan de Amsteldijk, nabij de toenmalige Verversstraat (nu de Amsterdamse Tolstraat) en het tolhek dat de grens met Amsterdam markeerde, werd tussen 1889 en 1892 een nieuw gemeentehuis gebouwd ter vervanging van het oude raadhuis dat ook aan de Amsteldijk stond. Dit raadhuis werd met opzet aan de uiterste buitengrens van haar grondgebied, tegen de grens met Amsterdam gebouwd uit verzet tegen de door de gemeente Amsterdam gewenste gebiedsuitbreiding ten koste van Nieuwer-Amstel. Ook reorganiseerde de gemeente op vooruitstrevende wijze de brandweer. Naar het zich laat aanzien was daarover jaren gebakkeleid.

In twee stappen annexeerde de gemeente Amsterdam het noordelijke (en dichtstbevolkte) deel van de gemeente. De eerste stap was in 1896 waarbij de gemeentegrens werd verplaatst tot ongeveer de huidige Ringweg Zuid. Bij de annexatie verloor de gemeente veel inwoners. Op 31 december 1895 had de gemeente Nieuwer-Amstel 34.332 inwoners en precies een jaar later hadden zij er nog 5.468.[3]

Het raadhuis, dat slechts vier jaar door de gemeente was gebruikt, werd Amsterdams bezit en in 1914 werd er het Amsterdamse Gemeentearchief gehuisvest waar het tot 2007 bleef gevestigd. Het gemeentebestuur van Nieuwer-Amstel vertrok noodgedwongen naar een nieuw klein raadhuis aan de Dorpsstraat in Amstelveen.

De tweede stap was in 1921 waarbij de gemeentegrens tot de de Kalfjeslaan werd verplaatst. Ook ditmaal mocht het verzet van de gemeente Nieuwer-Amstel tegen de annexatie niet baten. Nieuwer-Amstel verloor nu 1.390 inwoners. De gemeente behield toen 7.032 inwoners. Amstelveen werd gereduceerd tot het oude dorp en omgeving. Haar aantrekkingskracht voor welgestelde Amsterdammers bleef echter bestaan. Dit is zichtbaar in de met name vanaf 1930 aangelegde aantrekkelijke woonwijken in het noordwesten van de gemeente. Met name aan deze wijken ontleent Amstelveen nog altijd een reputatie als woonplaats voor welgestelden.

Na de Tweede Wereldoorlog werd Amstelveen overloopgemeente en bovendien officieel een van de woongemeenten van Schiphol. Uitbreidingswijken werden in snel tempo uit de grond gestampt; in de jaren zestig was Amstelveen enige tijd de snelstgroeiende stad van Nederland. Woonkwaliteit en groenvoorziening werden hierbij echter niet uit het oog verloren. Vanaf 1964 werd de naam van het inmiddels tot voorstad uitgegroeide dorp aan de gemeente gegeven.

Literatuur[bewerken]

  • De Lusten en de Lasten; grensperikelen en samenwerking tussen de gemeenten Nieuwer-Amstel (Amstelveen) en Amsterdam. Auteur: M.D.M. van Munster e.a. Uitgave: Vereniging Historisch Amstelveen; 1996. Amstelveense historische reeks; no. 4. ISBN 90-804649-1-0

Externe links[bewerken]

Zie verder[bewerken]

Wapen gemeente Amsterdam

Amsterdam-Centrum · Amsterdam Nieuw-West · Amsterdam-Noord · Amsterdam-Oost · Amsterdam-West · Amsterdam-Westpoort · Amsterdam-Zuid · Amsterdam-Zuidoost · Amstel III · Admiralenbuurt · Amsteldorp · Andreas Ensemble · Apollobuurt · Banne Buiksloot · Bellamybuurt · Betondorp · Bijlmer · Binnenstad · Bloemenbuurt · Borgerbuurt · Borneo · Bos en Lommer · Buiksloot · Buiksloterham · Buikslotermeer · Buitenveldert · Bullewijk · Burgwallen Oude Zijde · Burgwallen Nieuwe Zijde · Centrumeiland · Chassébuurt · Chinatown · Cremerbuurt · Cruquius · Czaar Peterbuurt · Da Costabuurt · Dapperbuurt · De Aker · De Baarsjes · De Eendracht · De Heining · De Omval · De Pijp · Diamantbuurt · Driemond · Disteldorp · Dubbele Buurt · Duivelseiland · Elzenhagen · Erasmusparkbuurt · Floradorp · Frederik Hendrikbuurt · Gaasperdam · Gein · Geuzenveld · Gibraltarbuurt · Gouden Reael · Gulden Winckelbuurt · Grachtengordel · Haarlemmerbuurt · Hallenkwartier · Haveneiland · Helmersbuurt · Holendrecht · Hoofddorppleinbuurt · Houthaven · IJ-oevers · IJburg · IJdock · IJplein · Indische Buurt · Jan Maijenbuurt · Java-eiland · Jeruzalem · Jodenbuurt · Jordaan · Julianapark · Kadijken · Kadoelen · Kattenburg · Kinkerbuurt · KNSM-eiland · Kolenkitbuurt · Kop van Jut · Laan van Spartaan · Landlust · Lastage · Leidsebuurt · Marineterrein · Marken · Marktkwartier · Mercatorbuurt · Middelveldsche Akerpolder · Molenwijk · Museumkwartier · Negen Straatjes · Nellestein · Nieuw Sloten · Nieuw-West · Nieuwe Pijp · Nieuwendam · Nieuwendammerdijk en Buiksloterdijk · Nieuwendammerham · Nieuwmarkt · Noorderhof · Noordse Bos . Olympisch Kwartier · Omval · Oostelijk Havengebied · Oostelijke Eilanden · Oostelijke Handelskade · Oostenburg · Oosterdokseiland · Oosterparkbuurt · Oostoever · Oostpoort · Oostzanerwerf · Osdorp · Oud Osdorp · Oud-Oost · Oud-West · Oud-Zuid · Oude Pijp · Overamstel · Overhoeks · Overtoombuurt · Overtoomse Buurt · Overtoomse Veld · Park Haagseweg · Park de Meer · Plan West · Plan Zuid · Planciusbuurt · Plantagebuurt · Postjesbuurt · Prinses Irenebuurt · Rapenburg · Reigersbos · Riekerpolder · Rieteilanden · Rietlanden · Rivierenbuurt · Robert Scottbuurt · Ruigoord · Schinkelbuurt · Science Park · Sloten · Sloterdijk · Sloterdijk Centrum · Slotermeer · Slotervaart · Spaarndammerbuurt · Spieringhorn · Sporenburg · Staatsliedenbuurt · Stadionbuurt · Steigereiland · Transvaalbuurt · Trompbuurt · Tuindorp Buiksloot · Tuindorp Buiksloterham · Tuindorp Nieuwendam · Tuindorp Oostzaan · Tuttifruttidorp · Uilenburg · Van der Pekbuurt · Van Lennepbuurt · Venserpolder · Vlooienburg · Vogelbuurt · Vogeldorp · Vogeltjeswei · Volewijck · Vondelparkbuurt · Vrije Geer · Waalseiland · Watergraafsmeer · Waterlandpleinbuurt · Waterwijk · Weesperbuurt · Weesperzijde · Westelijke Eilanden · Westelijke Tuinsteden · Westerdokseiland · Westerpark · Westpoort · Willemspark · Wittenburg · Zeeburg · Zeeburgereiland · Zeeheldenbuurt · Zuidas · Zuideramstel