Amsterdamse Bos

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Amsterdamse Bos ligt ten noordwesten van Amstelveen.
Uitzicht op de kleine vijver vanaf de heuvel.
Brug over kanaal tussen Bosbaan en Nieuwe Meer.
De vier-zonder van D.R.V. Euros op de Bosbaan (foto: Marijke Mooy).
Botenhuis aan de Bosbaan.
Bankje aan de Amstelveense Poel, met de Sint-Urbanuskerk in de verte.
Vakantie-activiteiten in 1948 Polygoonjournaal.

Het Amsterdamse Bos (oorspronkelijk: het 'Boschplan') is een kunstmatig aangelegd bos ten zuidwesten van Amsterdam dat ligt tussen de Ringvaart bij Schiphol, en Amstelveen. Voor veel Amsterdammers is dit bos een mooie plek voor een lange wandeling op de vrije zaterdag of zondag. Het Amsterdamse Bos ligt vrijwel geheel in de gemeente Amstelveen (de grens loopt parallel aan de Bosbaan, iets ten noorden ervan). Het deel ten zuiden van de autosnelweg A9 lag vroeger in de gemeente Aalsmeer, maar de gemeentegrens tussen Amstelveen en Aalsmeer ligt nu bij de Bosrandweg. De gemeente Amsterdam is eigenaar en beheerder van het bos.

Geschiedenis[bewerken]

De inspirator voor het Amsterdamse Bos was Jac. P. Thijsse. Al in 1900 maakte hij zich zorgen om het groen rond de stad. In zijn werk gaf hij aan dat het gebied bezuiden de Nieuwe Meer zeer geschikt was voor het aanleggen van een bos.

In 1927 kregen de ideeën om het Amsterdamse Bos aan te leggen gestalte. Het zag het levenslicht als het 'Boschplan', ontworpen met het doel uitbreiding van de recreatiefaciliteiten van de hoofdstad Amsterdam. De architecten van het plan waren de stedenbouwkundigen Cornelis van Eesteren en Jakoba Mulder. In 1928 werd besloten tot aanleg. Het bos is aangelegd in de toenmalige Rietwijkeroorderpolder.

Toen men in 1934 zover was om te beginnen met de aanleg waren de crisisjaren in Nederland aangebroken. Veel mensen waren werkloos en werden gedwongen om te werken om een uitkering te krijgen. De aanleg van het Amsterdamse Bos bood "werk" aan veel mensen dus werd het aangewezen als "werkverschaffingsproject". De Nederlandse Heidemaatschappij zorgde voor de uitvoering van het plan.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben gevangenen in het Amsterdamse Bos gewerkt. Joodse mannen uit Amsterdam werden gedwongen aan de aanleg van het bos te werken, o.a. aan het graven van een sloot in de oeverlanden nabij de Nieuwe Meer. De Joodse mannen waren geïnterneerd in een werkkamp ten noorden van de Bosbaan, hemelsbreed niet ver van waar sinds 1996 het Dachaumonument staat. De meesten van hen zijn later gedeporteerd.

Na de oorlog is de aanleg voltooid, eerst door DUW-arbeiders van de gemeente Amsterdam, later door aannemers. De aanleg van het Amsterdamse Bos was in 1964 gereed. De allerlaatste bomen zijn in 1970 tijdens boomplantdag door kinderen geplant op de zuidelijke helling van de grote heuvel.

In 1999 werd het Bos vergroot door de aanleg van het Schinkelbos aan de zuidwestkant gelegen in de gemeente Aalsmeer en in 2008 zijn in de Zuidelijke Oeverlanden van de Nieuwe Meer maatregelen uitgevoerd voor de Groene AS.[1]

Enkele jaartallen[bewerken]

  • 1928  Besluit gemeenteraad van Amsterdam voor aanleg Amsterdamse Bos
  • 1931  Boschplan (ontwerp van Cornelis van Eesteren en Jacoba Mulder)
  • 1934  Start aanleg met het uitgraven van de Bosbaan
  • 1947  Gemeenteraad geeft Bos de naam Het Amsterdamse Bos
  • 1970  De laatste boom op de Heuvel (uitvoering Boschplan gereed)
  • 1994  Beleidsplan Amsterdamse Bos
  • 1999 en 2005  Aanleg Schinkelbos (uitbreiding Amsterdamse Bos)[2]

75-jarig jubileum[bewerken]

Op 30 april 1934 ging de eerste spade de grond in voor de aanleg van wat toen nog het Boschplan heette. In 2009 werd gevierd dat het Amsterdamse Bos uitgegroeid is tot een volwassen bos, dat niet meer weg te denken is uit de Amsterdamse samenleving. Er vonden diverse evenementen plaats, er was een fotowedstrijd en er werd een jubileumboek uitgegeven.[3]

Ontwerp en inrichting[bewerken]

Het ontwerp is een kruising tussen de Engelse landschapsstijl - glooiende weiden met her en der groepjes bomen omringd door dicht bos, en gekromde bosranden - en de stijl van de Duitse Volksparken. De invloed daarvan is terug te vinden in de 'activiteiten-as' van het Bos: alle voorzieningen, zoals hockey- en cricketvelden, maneges, speelweides en de Grote Vijver, liggen op een vrijwel rechte lijn zodat de rest van het gebied het domein is van de bezoeker die rust wil en niets anders dan dat.

Het Amsterdamse Bos is in de loop der jaren uitgegroeid tot een bos met veel oude(re) bomen. De aantrekkelijke waterpartijen, brugjes, smalle en slingerende maar ook brede en rechte paden, maken het bos tot een zeer bijzonder landschap in Nederland. Op bepaalde (afgesloten) plekken lopen kuddes Schotse hooglanders rond. In de schemering van de vroege avond is in het Bos soms de nachtegaal te horen.

Het Bos is eigenlijk eerder een kruising tussen een zeer groot park en een bos. Een deel van het bos, waaronder de grote speelweide ligt precies onder de aanvliegroute van de Buitenveldertbaan van de Luchthaven Schiphol die even verderop begint. Het bos wordt sinds 1967 doorsneden door autosnelweg A9 [4].

Monumenten[bewerken]

In het Amsterdamse Bos zijn vijf monumenten te vinden: het Nationaal Dachaumonument, de Kruiwagen, het Tsunamimonument, de Stedenmaagd en een gedenksteen bij het Sportpark.[5]

Dachaumonument[bewerken]

Het Dachaumonument is een nationaal monument dat is opgericht ter herdenking van de slachtoffers van concentratiekamp Dachau in de Tweede Wereldoorlog. De bevrijding van het kamp op 29 april 1945 wordt hier ieder jaar herdacht. De maker van het Dachaumonument is Niek Kemps.[6]

De Kruiwagen[bewerken]

De Kruiwagen werd in 1980 op de Grote Speelweide als monument geplaatst. Het is een eerbetoon aan alle mensen die tijdens de crisis in de jaren dertig van de 20e eeuw gewerkt hebben aan de uitvoering van het 'Boschplan' en met name de Bosbaan. Voor het uitgraven van de Bosbaan werd gebruikgemaakt van kruiwagens. De aanleg van het Boschplan was vanaf 1934 een gemeentelijk werkverschaffingsproject. De kruiwagen is ontworpen door Leon van der Heijden uit Amsterdam.

Tsunamimonument[bewerken]

Dit monument bevindt zich in het Bloesempark. Dit park is een geliefde plek voor de Japanse gemeenschap in en rond Amsterdam. Hier is in maart 2012 een monument onthuld ter nagedachtenis van de slachtoffers en getroffenen van de Aardbeving met tsunami in Japan op 11 maart 2011. Het monument is uitgevoerd in zwart graniet met een Japanse tekst.

Stedemaagd[bewerken]

Sinds 2014 staat het originele beeld van de Amsterdamse Stedemaagd uit 1883 naast de halte Koenenkade van de Museumtramlijn. Dit stond tot 2010 bij de ingang van het Vondelpark aan de Stadhouderskade, maar was sterk aan verval onderhevig en werd vervangen door een replica. Het oude beeld is na een grondige opknapbeurt op 18 juni 2014 op een sokkel geplaatst aan de Koenenkade, bij een ingang van het Amsterdamse Bos, vlak bij de grens met de gemeente Amstelveen.

Gedenksteen Sportpark[bewerken]

Bij de ingang van het Sportpark, net naast het Wagenerstadion staat een granieten gedenksteen voor oorlogsslachtoffers.

Bruggen[bewerken]

Het Amsterdamse Bos telt 116 bruggen. Hiervan zijn er 67 ontworpen door de Amsterdamse School-architect Piet Kramer, zoals Brug 569. Geen van deze bruggen is gelijk. Kramer zocht bij de ontwerpen naar een samenhang tussen constructie, materiaalgebruik, kleurgebruik, de omgeving en vormgeving. Zo zijn er 'ballenbruggen', houten bruggen en gekleurde bruggen in opvallende kleuren.

Veel bruggen zijn in de loop der tijd in verval geraakt. In de afgelopen jaren hebben deze bruggen een opknapbeurt ondergaan, waarbij ook de oorspronkelijke kleuren terugkeerden. Een aantal sterk vervallen, niet monumentale, oude bruggen zijn vervangen. Het ontwerp van deze nieuwe 'bosbruggen' refereert aan de brugjes uit de tijd van de vervening, en waren zo ontworpen dat turfschepen eronderdoor konden varen.[7]

Voorzieningen[bewerken]

  • Nabij de hoofdingang aan de Van Nijenrodeweg en de Bosbaan ligt het Informatiecentrum 'De Boswinkel'. Dit heette vroeger 'de Molshoop', en daarvoor nog 'het Bosmuseum'.
  • Op zondagen tussen (begin) april en eind oktober is het Bos bereikbaar met de museumtram van de Electrische Museumtramlijn Amsterdam.
  • Op zondagen van april tot eind oktober rijdt de Bosbus via de Bosbaanweg en Nieuwe Meerlaan.
  • Op zaterdagen en zondagen van april tot oktober is er een veerdienst over de Nieuwe Meer naar Boerderij Meerzicht in het Bos.
  • In de noordwesthoek ligt de (voormalige) Boerderij Meerzicht, hier is een pannenkoekenrestaurant en een speeltuin.
  • In het noordwesten is er een groot openluchttheater (het Bostheater) waar 's zomers voorstellingen gegeven worden.
  • In het Bos ligt de geiten-boerderij de Ridammerhoeve.
  • Er zijn ook verschillende speelterreinen voor kinderen en een groot en een klein, ondiep zwembad voor de kleine kinderen.
  • In de Grote Vijver kan worden gezwommen en kano worden gevaren. Op de naastgelegen Grote Speelweide kan men liggen of spelen.
  • De Zonneweide is bestemd voor naaktrecreatie.
  • Nabij de Bosrandweg ligt de camping Het Amsterdamse Bos.
  • In het zuiden van het bos ligt het Bloesempark, met het Tsunamimonument. Het Bloesempark is een geliefde plek voor de Japanse gemeenschap in en rond Amsterdam. De bomen waren een gift van de Japanse vrouwenvereniging in Nederland.[8]

Bosbaan[bewerken]

Een belangrijk onderdeel is de roeibaan, Bosbaan genoemd, die in 1937 werd geopend. De baan vormde een alternatief voor de rivier de Amstel en de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder, waar tot dan toe roeiwedstrijden werden gehouden. Dit is 's werelds oudste kunstmatig aangelegde roeibaan. Op dit water werden in 1977 de Wereldkampioenschappen Roeien gehouden. Om te voldoen aan internationaal geldende wedstrijdvoorwaarden werd de Bosbaan in 2001 verbreed tot 118 meter (8 wedstrijdbanen en een "oproeibaan"). Ten opzichte van de oorspronkelijke baan, is de huidige baan als het ware enige streken bakboord gedraaid. Dit is te zien aan de tribune bij de finish die dichter op de baan lijkt te staan. In 2014 is het WK roeien hier opnieuw gehouden.

Sport en spel[bewerken]

  • De Bosbaan wordt ook gebruikt voor andere vormen van watersport, variërend van drakenbootwedstrijden tot speedboatraces.
  • Amsterdamse sportverenigingen organiseren regelmatig wedstrijden in het Bos. In 1938 werd voor de eerste maal de wielerwedstrijd de Ronde van het Amsterdamse Bos verreden.
  • In het Bos is ook ruimte voor paardensport.
  • Nabij het bezoekerscentrum bevindt zich een 'klimpark'.
  • Bij de grote vijver zijn kano's en waterfietsen te huur.
  • Er is een rodelbaan voor een inmiddels in onbruik geraakte activiteit.
  • Nabij de Nieuwe Kalfjeslaan liggen de hockeyvelden van Amsterdam H&BC, Pinoké en Hurley, met het Wagener-stadion.
  • Op de vroegere Vietnamweide, tussen de Bosbaan en de Nieuwe Meer, ligt, na jarenlange strijd, sinds 1996 een tennispark.
  • Aan de Nieuwe Kalfjeslaan liggen de cricketvelden van VRA.
  • Sinds 2011 wordt er ieder jaar een golftoernooi georganiseerd door de Rotary Club Aalsmeer-Uithoorn [9].

Festivals en manifestaties[bewerken]

Op 26 juni 1971, in de nadagen van de flowerpower, organiseerde Berry Visser van Mojo Concerts een Free Concert in het Bos. Zo'n 40- tot 60.000 bezoekers verzamelden zich om in de stromende regen te luisteren naar optredens van onder anderen Pink Floyd, CCC Inc. en Humble Pie. Niet alleen het weer zat tegen. Problemen met de stroomvoorziening leidden tot een vertraging van 3 uur.

Op 29 en 30 april 1972 vond op een veld aan de noordelijke rand van het Bos een groots opgezet jongerenfestival plaats. Het festival werd georganiseerd door het comité Jongeren voor Vietnam, dat zich richtte tegen het pro-Amerikaanse regeringsstandpunt ten opzichte van de Amerikaanse oorlogshandelingen tegen Vietnam. Onder het motto 'Stop Nederlandse steun aan Nixonpolitiek, nu!' waren er - alweer in de stromende regen - optredens te zien van tientallen bandjes en cabaretgroepjes. Ook waren er toespraken van de partijvoorzitters André van der Louw (PvdA), Dolf Coppes (PPR) en Henk Hoekstra (CPN). Het festival trok zeker 12.000 bezoekers. Het festivalterrein staat sindsdien bekend als 'de Vietnamweide'.

Op 23 juni 1979 was de Vietnamweide opnieuw het toneel van een jongerenmanifestatie. In de 'Nacht van Van Agt' voerden jongeren er actie tegen Bestek'81, de bezuinigingsoperatie van het kabinet-Van Agt I.

Op 10 juni 1986 traden in het Paardensportcentrum de Schotse new-wavegroep Simple Minds en de Engelse band Simply Red op. Ook dat optreden ging gepaard met regenval. Onder veel betere condities ging op 19 september 1993 het Racism Beat It-festival van start. Het festival werd gehouden op de speelweide en bezocht door 80.000 mensen. Op 15 juli 2000 vond het dancefeest New Frontier plaats.Vanaf 2008 vind jaarlijks het festival A Day at the Park plaats.

Bezwaarschriften konden niet verhinderen dat in 1994 de Vietnamweide gebruikt werd voor de aanleg van een tennispark.

Enkele feiten en cijfers[bewerken]

  • In 1942 veranderde de naam Boschplan in Amsterdamse Bos.
  • Volgens tellingen uit 2009 en 2010 trekt het Amsterdamse Bos jaarlijks zo'n 6 miljoen bezoekers.[10]
  • Het Bos bevat 137 km voetpaden, 51 km fietspaden, 16 km ruiterpaden en 14 km autoweg plus 116 bruggen.
  • Er zijn 150 boomsoorten, 200 vogelsoorten en 700 keversoorten aanwezig.
  • Het Amsterdamse Bos ligt op het grondgebied van de gemeente Amsterdam, Amstelveen en Aalsmeer (alleen de recente uitbreiding in de Schinkelpolder).
  • Het is ongeveer 935 hectare groot. Hiervan bestaat 420 hectare uit bos, 215 hectare uit grasland, 165 hectare uit water, 70 hectare uit oeverlanden en de overige 65 hectare zijn wegen, sportvelden et cetera.

Natuur[bewerken]

  • Een groot bos op kleibodem, zeldzaam in Nederland.
  • Onder meer eekhoorn, bosuil, bunzing, ijsvogel, bruine kiekendief en kleine bonte specht.
  • Begrazing door Schotse hooglanders.
  • De bijzondere vegetaties van de oeverlanden o.a. rietorchis, welriekende nachtorchis en ronde zonnedauw.
  • Belangrijk leefgebied voor de ringslang. Jaarlijks 1000 uitgekomen ringslangeieren.

Criminaliteit[bewerken]

Het Bos kent ook nachtelijke bezoekers met duistere bedoelingen:

  • Op aanwijzingen van de daders werd aan de rand van het Bos op 7 december 1961 het lijk gevonden van de Italiaan Bruno Colombo (25). De zakenman was enkele weken eerder beroofd en vermoord door zijn landgenoten Sergio Squazzardi (27) en Enrico Prisco (22). Op de plaats waar zijn lichaam gevonden werd, heeft een monument gestaan.
  • In januari 1974 redde een politiepatrouille in het Bos het leven van een 26-jarige Chinese kok die op het punt stond gewurgd te worden door twee landgenoten. Het bleek te gaan om een afrekening in de Amsterdamse gokwereld.
  • Op 10 januari 1997 vond een wandelaar het lichaam van het Duitse meisje Kim Kerkow (10) uit het Noord-Duitse Varel. Kim was de dag ervoor slachtoffer geworden van de 34-jarige Duitse seriemoordenaar Rolf Diesterweg. Om onduidelijke redenen liet hij haar lichaam achter in het Bos nadat hij er honderden kilometers mee gereden had.
  • Openbare bronnen kunnen geen informatie geven over de identiteit van de dode man, die op 12 februari 1998 uit de Bosbaan gevist werd. De man had een stuk beton aan zijn been hangen.
  • Willem Endstra zou in het Amsterdamse Bos herhaaldelijk zijn afgetuigd door zijn vermeende afperser Willem Holleeder.
  • Op 16 augustus 2006 werd op aanwijzing van de dader in het Bos het lichaam gevonden van Angelique van Leijenhorst (30) uit Aalsmeer. Angelique werd op 10 november 2000 om het leven gebracht door haar echtgenoot Paul van Osch. Tot dan toe had Van Osch zijn betrokkenheid bij haar vermissing altijd ontkend.