Ameland
 |
|||||
|
|||||
.svg) |
|||||
|
|
|||||
| Provincie | Friesland | ||||
|
|
|||||
| Oppervlakte | 268,50 km² | ||||
| - land | 59,18 km² | ||||
| - water | 209,32 km² | ||||
| Inwoners (1 februari 2012) | 3.521? (59/km²) | ||||
| Hoofdplaats | Ballum | ||||
|
|
|||||
| Burgemeester (lijst) | Albert de Hoop (D66) | ||||
| Zetels Gemeenteraad CDA Ameland '82 Algemeen Belang Ameland PvdA VVD |
11 3 3 2 2 1 |
||||
|
|
|||||
| Gemiddeld inkomen (2006) | € 11.700 per inw. | ||||
| Gem. WOZ-waarde (2008) | € 212.000 | ||||
| WW-uitkeringen (2007) | 31 per 1000 inw. | ||||
| Autobezit (2007) | 427 per 1000 inw. | ||||
|
|
|||||
| Postcode(s) | 9160 - 9164 | ||||
| Netnummer(s) | 0519 | ||||
| CBS-code | 0060 | ||||
| CBS-wijkindeling | zie wijken en buurten | ||||
| Website | www.ameland.nl | ||||
 |
|||||
|
|
|||||
 |
|||||
| Kaart van Ameland | |||||
|
|||||
Ameland (
uitspraak (info·uitleg)) is uit het westen gerekend het vierde bewoonde Nederlandse waddeneiland en behoort tot de provincie Friesland. Het gehele eiland valt onder één gemeente, die dezelfde naam draagt. Op 1 februari 2012 telde het waddeneiland, en dus ook de gemeente, 3.521 inwoners (bron: CBS).
Inhoud |
[bewerken] Geografie
De Waddeneilanden vormen de grens tussen de Noordzee en de Waddenzee die aan de zuidkant van de eilandenrij ligt. Ten westen van Ameland ligt het Borndiep met aan de overkant Terschelling, en in het oosten is bij helder weer nog net het nabijgelegen eiland Schiermonnikoog te zien.
Ameland bestaat voornamelijk uit zandduinen. Ten oosten van Buren ligt het Oerd, een drassig natuurgebied waar veel vogels leven en waar zeewater via een aantal geulen vrijelijk in- en uitstroomt. De totale strandlengte is 27 km en de totale lengte van de fietspaden is 100 km.
[bewerken] Dorpen
Op het eiland bevinden zich vier dorpen: Hollum, Nes, Buren en Ballum. Daarnaast bevinden zich er de buurtschappen Kooiplaats en Ballumerbocht. Vroeger was er nog een ander dorp, Sier genaamd, maar dat is bij stormen "verdronken" en ligt nu in de zee. De naam van dit dorp leeft voort in de MS Sier en de MS Oerd, die de veerdienst naar de wal verzorgen. Daarin duidt de boot genaamd Oerd, op het natuurgebied aan de oostkant van het eiland. Hollum is het dorp met het oudste huis van Ameland, gebouwd in 1516.
Aantal inwoners per woonkern op 1 januari 2004:
| NAAM | INWONERS |
| Hollum | 1390 |
| Nes | 1110 |
| Buren | 670 |
| Ballum | 310 |
-
- Bron: CBS
[bewerken] Geschiedenis
Geologisch gezien is Ameland een vrij jong eiland. Het is pas droog land geworden, net zoals een groot deel van Nederland in het laatste tijdvak van het Holoceen. Ameland maakte eerst deel uit van een het vasteland en werd pas na het wegslaan door de zee van het duinengebied van de waddeneilanden en het veengebied daarachter aan het begin van de jaartelling een eiland.
Wanneer zich de eerste mensen om Ameland begaven is onduidelijk maar in alle gevallen moet het eiland in ieder geval vanaf het jaar 850 bewoond zijn geweest. De eerste vermelding van Ameland heeft men gevonden in kloostergeschriften uit de 8e eeuw. Het eiland werd daarin besproken als het 'Insula que dictur Ambla'. De eerst gedateerde menselijke activiteit is namelijk de stichting van het klooster Foswert in 866/899 door de Van Cammingha's. Dat klooster had in de vroege middeleeuwen het bestuur over heel Ameland in handen. Omstreeks 1109 werd het klooster verplaatst naar Ferwert, op het Friese vasteland, maar ook toen bleef Ameland daarmee verbonden. Zodoende was Ameland vervolgens drie eeuwen onderdeel van Ferwerderadeel. Pas in 1287 werd Ameland door de Watersnood van 1287, echt een eiland toen de Waddenzee werd gevormd.
[bewerken] Vrije Heerlijkheid Ameland
De geïsoleerde positie van Ameland had als gevolg dat het in de latere middeleeuwen, toen de Hollandse graven Friesland wilden veroveren, gemakkelijk kon worden ingenomen. In 1389 verpachte de Hollandse graaf Albrecht Ameland en Het Bildt aan Arend van Egmont, heer van IJsselstein. In 1405 werd de officiële band van Ameland met Ferwerderadeel verbroken door het verdrag dat graaf Albrecht sloot met de Friezen.
De eerstbekende heer van Ameland was Rienck Donia. Zijn nageslacht nam de namen Donia van Jelmera aan. Vanaf 1424 trad Ritske Jelmera Cammingha op als vertegenwoordiger van de Amelanders. Hij verklaarde zich heer van Ameland en als zodanig een 'Vrije Heerlijkheid'. De Cammingha's hielden er een nogal opmerkelijk feodaal gedachtegoed op na en stelden uitzonderlijke wetten en straffen. Van een echte vrijheid voor de bevolking was dan ook niet echt te spreken. Zo moesten eigenaren van katten de oren van hun huisdier afsnijden zodat, zoals beweerd werd deze katten de holen van konijnen niet zouden kunnen binnendringen. Van beschuldigde dieven werd eveneens verwacht dat zij zichzelf eigenhandig een oor afsneden.
Bij de oprichting van de Bourgondische Kreits in 1512 maakte Ameland daar geen deel van uit, maar bleef bij de Westfaalse Kreits.
Hoewel Holland, Friesland en de keizer van het Heilige Roomse Rijk deze quasi-onafhankelijke status betwistten, bleef het een vrijheerschap tot de familie Cammingha in 1708 uitstierf. Daarna werd de Friese stadhouder Johan Willem Friso van Oranje-Nassau heer van Ameland en na hem zijn zoon, stadhouder Willem IV en kleinzoon, stadhouder Willem V.
[bewerken] Annexatie
In 1798 verloor Ameland zijn zelfstandigheid en werd onderdeel van de Bataafse Republiek, als deel van het Departement van de Eems. De heerlijkheidsrechten werden afgeschaft.
Na de Franse tijd en de stichting van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden in 1815 werd het eiland deel van de provincie Friesland, en de heerlijkheidsrechten ten dele hersteld. Ameland werd een grietenij, de Friese voorloper van de gemeente, van Friesland, en bij de invoering van de gemeentewet werden de grietenijen gemeentes. De koningen en de koninginnen van Nederland handhaven vandaag nog steeds de titel Vrijheer van Ameland.
[bewerken] Dam
Van 1871 tot 1872 werd bij het wantij een dam gebouwd tussen Ameland en het vasteland door een maatschappij voor landaanwinning van de Friese eilanden. Door aanslibbing wilde men landbouwgrond creëren. De provincie Friesland en het Nederlandse Rijk betaalden ieder 200.000 gulden. Het was geen succes: de dam bleek niet stormbestendig en in 1882 na zware stormen in de winter 1881/1882 werd besloten met de reparatiewerkzaamheden te stoppen. De dam is bij eb nog steeds deels te zien. De veerdam bij Holwerd is de aanzet van deze dam.
[bewerken] Tweede Wereldoorlog
In 1940 werden er Duitse troepen naar Ameland gebracht. Binnen enkele uren was Ameland onder de controle van het Duitse leger. Omdat Ameland weinig strategische waarde had voor de geallieerden is er nooit een invasie uitgevoerd op Ameland. De Duitse troepen gaven zich pas op 2 juni 1945 over, bijna een maand na de capitulatie van nazi-Duitsland. Op Ameland zijn meerdere bunkers door de Wehrmacht aangelegd welke deel uit maakten van de Atlantikwall. Tussen 1942 en 1944 zijn er 20.000 bunkers in Nederland aangelegd. De bunkers ten zuid-westen van Hollum dienden als kustbescherming voor de verdediging van het Borndiep. In November 2010 zijn er opgravingen verricht om te inventariseren of de bunkers als museum kunnen fungeren. Na deze opgravingen zijn de bunkers weer grotendeels begraven.
[bewerken] Cultuur
Op Ameland wordt geen Fries, maar Amelands gesproken, een mengdialect dat verwant is aan het Stadsfries. In tegenstelling tot alle andere waddendialecten is het Amelands nog zeer vitaal. De bewoners worden Amelanders genoemd.[1]
Ameland is door zijn bijzondere lichtval en landschap reeds lang een geliefde verblijfplaats voor kunstenaars. Sinds 1996 wordt er in november de Ameland kunstmaand georganiseerd. Over het hele eiland exposeren dan kunstenaars uit binnen- en buitenland op dertig locaties hun schilderijen, keramiek, foto's, beelden en installaties.
[bewerken] Musea
De Amelander musea zijn:[2]
- Hollum: Cultuurhistorisch museum Sorgdrager, Reddingsmuseum Abraham Fock, vuurtoren Bornrif en molen De Verwachting.
- Nes: Natuurcentrum Ameland, molen De Phenix en het brandspuithuisje.
- Buren: Landbouw- en Juttersmuseum Swartwoude.
[bewerken] Scheepvaart
[bewerken] Haven
Bij Nes, aan de zuidkant van Ameland, liggen de veersteiger en de jachthaven van het eiland. De jachthaven één van de 17 waddenhavens en wordt beheerd door Stichting Jachthaven het Leyegat en is geopend van 1 april tot 1 november. Bij laagwater is de haven alleen voor kleine schepen aan te varen vanwege de geringe diepte van 0,60-0,80 m bij de haveningang. De aanvaarroute door de Reegeul is recht en bebakend. De haveningang bevindt zich aan de oostkant van de veerbootsteiger. Vanaf de Reegeul moet rekening gehouden worden met af- en aanvaart van veerboten en rondvaartboten. Droogvallen kan op verschillende plekken, bijvoorbeeld ten oosten van de jachthaven. De haven heeft drijvende steigers met stroomaansluiting, een havenkantoor met meteo- en getijde-informatie en sanitaire voorzieningen.
[bewerken] Veerdienst
Rederij Wagenborg onderhoudt een veerdienst tussen Nes en Holwerd.
[bewerken] Reddingsdienst
Het reddingstation van de KNRM heeft eigen faciliteiten in de Ballumerbocht aan de stroomleidam, zo'n 4 kilometer ten westen van de veerdam. Tot 1988 was de reddingsboot een motorsloep, die op het strand vanaf een botenwagen gelanceerd werd. Vanaf 1988 is er een motorreddingsboot en is de lancering van de reddingsboot met behulp van paarden een toeristische attractie. Ameland was het enige reddingsstation in West-Europa waar dit tot het eind van de motorsloep met behulp van paarden gebeurde. Op 14 augustus 1979 ging het mis, en werden de paarden in een diep zwin gesleurd. Ze zijn in de duinen begraven, naast de overgang waar de reddingsboot over het duin naar het strand getrokken werd. Hoewel overwogen werd om de paarden door een waterbestendige tractor te vervangen, is besloten nieuwe paarden op te leiden en de paardentractie te handhaven. Deze gebeurtenis wordt de ramp van Ameland genoemd. De oude reddingsboot is tentoongesteld in het reddingsmuseum "Abraham Fock", dat anno 2008 in restauratie is.
[bewerken] Vliegverkeer
Het eiland beschikt over een klein vliegveld bij Ballum: Ameland Airport Ballum. Het wordt voornamelijk recreatief gebruikt, maar het is ook een landingsplaats voor de SAR reddingshelikopters van het 303 Search And Rescue squadron op Vliegbasis Leeuwarden, dat ambulancediensten levert voor het waddengebied.
[bewerken] Aangrenzende gemeenten
| Aangrenzende gemeenten | ||
|---|---|---|
| Terschelling |  |
|
| Het Bildt | Ferwerderadeel | Dongeradeel |
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe link
Bronnen, noten en/of referenties:
 |
Zie de categorie Ameland van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
 |
Plaatsen in de gemeente Ameland |  |
|---|---|---|
|
Dorpen: Ballum · Buren · Hollum · Nes |
||
|
Gemeenten in de provincie Friesland | |
|---|---|---|
|
Achtkarspelen · Ameland · het Bildt · Boornsterhem · Dantumadeel · Dongeradeel · Ferwerderadeel · Franekeradeel · Gaasterland-Sloten · Harlingen · Heerenveen · Kollumerland c.a. · Leeuwarden · Leeuwarderadeel · Lemsterland · Littenseradeel · Menaldumadeel · Ooststellingwerf · Opsterland · Schiermonnikoog · Skarsterlân · Smallingerland · Súdwest-Fryslân · Terschelling · Tietjerksteradeel · Vlieland · Weststellingwerf |
||
| Waddeneilanden | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
