Pieter Bruegel de Oude

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Pieter Breughel de Oude)
Ga naar: navigatie, zoeken
Pieter Bruegel de Oude
Pieter Bruegel the Elder - The Painter and the Buyer, 1565 - Google Art Project.jpg
Persoonsgegevens
Bijnaam Boeren-Bruegel, Vieze Bruegel en Peer den Drol
Geboren 15251530, mogelijke plaatsen:
Breda (Coat of arms of Brabant.svg hertogdom Brabant)
Breugel (Coat of arms of Brabant.svg hertogdom Brabant)
Overleden 9 september 1569
Brussel (Coat of arms of Brabant.svg hertogdom Brabant)
Flag of the Low Countries.svg Habsburgse Nederlanden
Beroep(en) Kunstschilder
Oriënterende gegevens
Stijl(en) Noordelijke renaissance
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Pieter Bruegel de Oude, De toren van Babel, Olieverf op eiken paneel, 114 x 155 cm; Kunsthistorisches Museum, Wenen
Pieter Bruegel de Oude, Nederlandse spreekwoorden, olieverf op paneel, 117x163 cm, 1559, Staatliche Museen zu Berlin
Dulle griet, 1561, olieverf op eiken, 74 x 98 cm, museum Mayer van den Bergh, Antwerpen
De 'kleine' toren van Babel (1563), Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
De boerenbruiloft, Kunsthistorisch Museum Wenen
Pieter Bruegel de oude, Kinderspelen, olieverf op paneel, 118x161 cm, 1560
Basrode (Baasrode), 1556
Winterlandschap met schaatsers en vogelknip (1565), Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel

Pieter Bruegel de Oude (mogelijk Breda of Breugel, tussen 1525 en 1530Brussel, 9 september 1569) was een Brabantse kunstschilder. Hij was de vader van Pieter Brueghel de Jonge en van Jan Brueghel de Oude. Zelf schreef hij zijn naam van 1559 tot aan zijn dood zonder "h", maar naar analogie met zijn nakomelingen wordt de "h" vaak toch geschreven. Zijn bijnamen waren "Boeren-Bruegel", "Vieze Bruegel" en "Peer den Drol".[1]

Biografie[bewerken]

De oudste vermelding van Pieter Bruegel stamt uit 1551, toen hij als meestersschilder werd ingeschreven in het register van het Antwerpse Sint-Lucasgilde. Hij staat daar genoteerd als Peeter Bruegels, schilder. Omdat schilders in die tijd tussen hun 21e en hun 25e levensjaar tot het gilde konden toetreden, wordt er doorgaans van uitgegaan dat Pieter Bruegel ergens tussen 1525 en 1530 geboren werd.

Wat betreft zijn geboorteplaats worden er doorgaans twee primaire bronnen gebruikt. De eerste is de beschrijving van de Lage Landen van Bruegel's tijdgenoot Lodovico Guicciardini en de tweede is Karel van Mander's Schilder-boeck uit 1604. Lodovico Guicciardini spreekt over Pieter Bruegel als een schilder die afkomstig is uit Breda, terwijl Karel van Mander schrijft dat hij is geboren niet wijt van Breda, op een Dorp geheeten Brueghel in Brabant. Omdat beide bronnen elkaar tegenspreken en omdat Bruegel (van het huidige Son en Breugel) op 55 kilometer afstand ligt van Breda is er wat dit betreft onduidelijkheid.

Bruegel werd rond 1545 in de Antwerpse schildersgilde opgenomen, en werd leerling van Pieter Coecke van Aelst. Bruegel maakte in 1551 of 1552 een reis naar Italië, waar hij vooral landschappen schilderde.

Tot 1559 maakte hij vooral gravures en prenten (ontwerpen voor wandtapijten). In 1559 komt er plots een totale ommekeer: Bruegel gaat nog enkel schilderen. Het ene meesterwerk volgt na het andere.

Rond 1563 verhuisde Bruegel van Antwerpen naar Brussel, waar hij trouwde met Mayken, dochter van Coecke en Mayken Verhulst. Gedurende zijn Brusselse periode gebruikte Bruegel verschillende landschappen uit het nabijgelegen Pajottenland, zoals het kerkje van Sint-Anna-Pede (gemeente Dilbeek) als achtergrond voor de "Parabel van de blinden". Een grote reproductie daarvan staat sinds 2004 bij dat kerkje. Hij werd begraven in de Kapellekerk van Brussel.

Genealogie[bewerken]

 
 
Pieter Bruegel de Oude
de Boerenbrueghel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Pieter Brueghel de Jonge
de Helse Brueghel
 
Jan Brueghel de Oude
de Fluwelen Brueghel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ambrosius Brueghel
 
Jan Brueghel de Jonge
 
Anna Brueghel
 
David Teniers II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Abraham Brueghel

Werk[bewerken]

Onder invloed van Van Aelst schilderde Bruegel in Mechelse stijl, met veel allegorieën, bijvoorbeeld in scènes uit het boerenleven.

Bruegel schilderde later ook taferelen geïnspireerd op de klassieke oudheid en bijbelse taferelen. Zo zijn er twee schilderijen van de Toren van Babel. Eén hangt in Wenen, het andere in Rotterdam in het Museum Boijmans Van Beuningen.

Over Bruegel doen allerlei verhalen de ronde. Zo zou hij volgens Karel van Mander vaak incognito het platteland hebben bezocht om het boerenleven gade te slaan; vandaar ook zijn bijnaam 'Boerenbruegel'. Andere bronnen menen dat hij wel eens ketterse sympathieën zou gehad hebben, wat hij op verborgen wijze in zijn schilderijen zou verwerkt hebben. Noch het eerste, noch het tweede is bewezen. Feit is dat het oeuvre van Bruegel, weliswaar voortbouwend op tradities à la Jeroen Bosch, uniek is.

Bruegel is ongetwijfeld de meest volledige landschapsschilder van zijn tijd; niemand anders schilderde de natuur, in de loop van de seizoenen, zo natuurlijk, krachtig, precies en veelzijdig. Hij maakte geen "foto", geen realistische nabootsing, maar "componeerde" een landschap en vreemde elementen (rotsen, water) tot een universeel of kosmisch tafereel. Maar details waren wel fotografisch juist: hedendaagse oogartsen herkennen bijvoorbeeld nog de verschillende oogziekten waaraan zijn "blinden" leden. Alle werktuigen aan de twee Torens van Babel zijn perfect nauwkeurig.

Nu wordt algemeen aangenomen dat Bruegel erg getroffen was door het armoedige en harde bestaan van de plattelandsbevolking; een bijnaam "volkse Bruegel" zou juister zijn dan "Boerenbruegel". Opvallend is dat zelfs op zijn "boerenbruiloft" en "boerendansen" niemand lacht. Hij was zeker katholiek maar ook humanist en ongenadig bekritiseerde hij de geloofsvervolging in vele werken o.a. door galgen in het landschap op te stellen en daar vaak eksters (roddelaars, verraders) aan toe te voegen.

Bruegel heeft amper 10 jaar intensief geschilderd en men vermoedt dat hij maar een vijftigtal werken heeft geschilderd, alle van uitzonderlijke kwaliteit. De machthebbers van toen hebben dat blijkbaar goed begrepen. Vooral na zijn dood steeg zijn faam pijlsnel: de machtigste kringen wedijverden met elkaar om werken te bemachtigen. Op die manier zijn ze over de wereld verspreid geraakt; in eigen land zijn er slechts enkele gebleven.

Van het schilderij "De moord op de Onnozele Kinderen te Bethlehem" beweert naast het hieronder vermelde museum in Wenen, ook het Brukenthal-museum in Sibiu, Roemenië dit in zijn collectie te hebben.

Schilderstijl[bewerken]

Het werk van Bruegel behoort tot de Noordelijke Renaissance.

Schilderijen[bewerken]

Dit zijn de bekende schilderijen van Pieter Bruegel de Oude:

Tekeningen[bewerken]

In de populaire cultuur[bewerken]

  • De term "breugeliaans" duidt op een vrolijk, bourgondisch, levenslustig tafereel, vaak in de context van eten en drinken.
  • Hij leeft voort in het biermerk "Bruegel Ancienne".
  • Pieter Bruegel de Oudere eindigde tijdens de Vlaamse versie van de Grootste Belg op de 17de plaats en tijdens de Waalse op de 58ste plaats.
  • Hij eindigde in 2004 op nr. 152 tijdens de verkiezing van De grootste Nederlander.
  • Wannes Van de Velde schreef ooit een lied genaamd "Pieter Bruegel in Brussel", waarin de schilder Brussel bezoekt en geconfronteerd wordt met de verfransing van de stad. Later schreef de zanger ook het lied "Café Breughel". Dit lied speelt zich in het gelijknamige Antwerpse volkscafé, waar een kopie van het doek De boerenbruiloft aan de muur hangt. Het lied is een aanklacht op de vercommercialisering van Bruegel's doeken.
  • Willy Vandersteen werd vanwege zijn volkse strips door Hergé "de Bruegel van het Beeldverhaal" genoemd. Hij was ook sterk door Bruegel beïnvloed, merkbaar onder meer in:
    • Het Suske en Wiske-album Het Spaanse spook waarin Suske, Wiske en Lambik de schilder ontmoeten.
    • Het Suske en Wiske-album De dulle griet draait rond Bruegels gelijknamige schilderij.
    • Ook in De Krimson-crisis duikt de schilder weer op.
    • Vandersteens latere stripreeks De Geuzen ademt zelfs heel sterk een Bruegeliaanse sfeer uit. Op de laatste pagina van elk album werd steeds een ets van Bruegel gereproduceerd.
  • Jef Nys tekende ooit een (grotendeels fictieve) stripbiografie rond Bruegels leven.
  • Bruegels schilderij De boerenbruiloft werd geparodieerd in Asterix en de Belgen.
  • Wingene (West-Vlaanderen) wordt 'Bruegelgemeente' genoemd, omdat daar tot 2001 regelmatig Bruegelfeesten en een Brueghelstoet georganiseerd werden.
  • In Breugel (gem. Son en Breugel, Noord-Brabant) staat een standbeeld voor Pieter Bruegel, vervaardigd door Jan Couwenberg.
  • In een "openluchtmuseum" in Sint-Anna-Pede (Dilbeek) staan langs een Bruegelfietsroute van 20 km en een Bruegelwandeling van 8 km reproducties van 19 schilderijen. De brochure "Bruegel in het Pajottenland", een uitgave van "VZW Dilbeeks Erfgoed" uit Dilbeek (www.dilbeekserfgoed.be) vult aan.
  • Een afbeelding van 'De Toren Van Babel' werd gebruikt op de binnenkant van de hoes van het The Rolling Stones-album 'Bridges to Babylon'.
  • Het Twentse dorp Losser heeft sinds 1981 een Bruegheliaans Festijn aan het einde van zomervakantie. Ook is er een Brueghelstoet in klederdracht van die tijd.

Referenties[bewerken]

  • R.-H. Marijnissen en M. Seidel, Bruegel, Arcade, Brussel, 1969
  • Bob Claessens en Jeanne Rousseau, Onze Bruegel, Mercatorfonds, Antwerpen, 1969
  • Nadine Orenstein, "Pieter Bruegel the Elder: Drawings and Prints", Yale University Press, New Haven & London, 2001.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties