Rhodium
Rhodium is een scheikundig element met symbool Rh en atoomnummer 45. Het is een zilverwit overgangsmetaal.
Inhoud |
Ontdekking [bewerken]
Rhodium is in 1803 ontdekt door Engelse chemicus William Hyde Wollaston tijdens het onderzoeken van ruw platinaerts afkomstig uit Zuid-Afrika. Eerst loste hij het erts op in koningswater en neutraliseerde het zuur met natriumhydroxide. Door ammoniumchloride toe te voegen sloeg het platina neer en na het verwijderen van nog wat andere elementen bleven er rode rhodiumchloride kristallen over. Hieruit werd door reductie met waterstofgas zuiver rhodium geïsoleerd.
De naam rhodium komt van het Griekse ῥόδον, rhodon, dat roos betekent.
Toepassingen [bewerken]
Rhodium wordt in de industrie weinig gebruikt. Het meest voorkomende gebruik is als toevoeging aan platina en palladium om deze metalen harder te maken.[1] Dergelijke legeringen worden gebruikt in gloeispiralen, thermokoppels, elektroden in bougies voor de luchtvaart, in trekstenen voor het vervaardigen van glasvezel, en voor smeltkroezen in laboratoria.[1] Andere toepassingen zijn:
- Als decoratie en in juwelen. Het voorzien van witgouden en zilveren sieraden van een rhodium toplaag wordt ook wel rhodineren genoemd.
- De lage elektrische weerstand, stabiele overgangsweerstand en goede corrosiebestendigheid maken rhodium zeer geschikt als contact in agressieve omgevingen.[1]
- In de chemische industrie wordt rhodium gebruikt als katalysator.[1]
- Opgedampt rhodium of een op elektrolytische wijze aangebrachte laag rhodium is zeer hard en wordt toegepast in optische instrumenten.[1]
- Als anodemateriaal in röntgentoestellen voor mammografie.[2]
Opmerkelijke eigenschappen [bewerken]
Rhodium is een zeer hard metaal met goede lichtweerkaatsende eigenschappen. Indien roodheet wordt het langzaam omgezet in zijn sesquioxide, rhodium(III)oxide, maar bij nog hogere temperaturen keert het weer terug naar de metallische vorm.[1] Chemisch vertoont rhodium veel overeenkomsten met platina, maar de dichtheid is lager en het smeltpunt ligt hoger.
Verschijning [bewerken]
Er zijn zeer weinig rhodiumhoudende mineralen. Op de plaatsen waar rhodium voorkomt is het veelal gemengd met platina, goud en palladium en het scheiden hiervan is een ingewikkeld en duur proces. De grootste bronnen zijn te vinden in de Oeral. In sommige streken in Noord-Amerika wordt rhodium ook wel aangetroffen in koper- en nikkelsulfide. Wereldwijd bedraagt de jaarlijkse rhodiumproductie nog geen 25 ton.[3]
Isotopen [bewerken]
 Zie Isotopen van rhodium voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
| Meest stabiele isotopen | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Iso | RA (%) | Halveringstijd | VV | VE (MeV) | VP |
| 101Rh | syn | 3,3 j | EV | 1,614 | 101Ru |
| 102Rh | syn | 207 d | β+ en β- | 2,323 | 102Pd |
| 103Rh | 100 | stabiel met 58 neutronen | |||
In de natuur komt er op aarde één stabiele isotoop voor ( 103Rh). Daarnaast zijn er ongeveer 20 radioactieve isotopen bekend waarvan de halveringstijden veelal niet langer dan een uur bedragen. Alleen 101Rh en 102Rh vormen hierop een uitzondering met respectievelijk 3,3 jaar en 207 dagen.
Toxicologie en veiligheid [bewerken]
Rhodiumverbindingen zijn meestal zeer giftig en kunnen kankerverwekkend zijn.
Externe links [bewerken]
- Lenntech over: Rhodium
- (en) EnvironmentalChemistry.com over: Rhodium
- (en) WebElements.com over: Rhodium
Bronnen, noten en/of referenties
|
| Platinagroep |
|---|
|
IJzer · Kobalt · Nikkel |
| Chemische elementen en isotopen |
|---|
|
Periodiek systeem: Standaard · Alternatief · Elektronenconfiguratie |
