Tramlijn 13 (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Lijn 13
Totale lengte 7,6 km
Aangelegd door Gemeentetram Amsterdam (GTA)
Geopend
25 november 1906: Centraal StationCzaar Peterstraat
Huidige status in gebruik
Aantal sporen 2
Tramdienst door GVB
Lijn 13
uKBHFaBSicon .svg Centraal Station
uHSTBSicon .svg Nieuwezijds Kolk
uABZg+lBSicon .svg tram 14
uHSTrlBSicon .svg Dam
uABZglBSicon .svg tram 1, 2 en 5
uHSTlrBSicon .svg Dam
uHSTBSicon .svg Westermarkt
uHSTBSicon .svg Marnixstraat
BSicon uABZgl.svg
uABZgl + uKRZ
BSicon .svg
+
tram 10 en 17
uHSTrlBSicon .svg Bilderdijkstraat
BSicon uABZg+l.svg
uABZg+l + uKRZ
BSicon .svg
+
tram 3 en 12
uHSTlrBSicon .svg Bilderdijkstraat
uWBRÜCKE1BSicon .svg Wiegbrug over de Kostverlorenvaart
uHSTBSicon .svg Willem de Zwijgerlaan
uHSTBSicon .svg Admiraal de Ruijterweg
uABZgrBSicon .svg tram 12 en 14
uHSTBSicon .svg Marco Polostraat
uHSTBSicon .svg Mercatorplein
BSicon uABZg+l.svg
uABZg+l + uKRZ
BSicon .svg
+
tram 7
uHSTBSicon .svg Admiraal Helfrichstraat
uSKRZ-AuBSicon .svg A10
uHSTBSicon .svg Jan Voermanstraat
uHSTBSicon .svg Jan Tooropstraat
uTHSTuBSicon .svg Station Jan van Galenstraat metro  50 
umKRZuBSicon .svg Spoorlijn Amsterdam CS - Schiphol
uHSTBSicon .svg Burgemeester Rendorpstraat
uHSTlrBSicon .svg Slotermeerlaan
uKRZBSicon .svg tram 7, 14
uHSTrlBSicon .svg Slotermeerlaan
uHSTBSicon .svg Burgemeester Van Leeuwenlaan
uHSTBSicon .svg Dr. H. Colijnstraat
uKBHFeBSicon .svg Lambertus Zijlplein

Gvba13.png Tramlijn 13 is een tramlijn in Amsterdam op de route Centraal StationRozengrachtMercatorpleinGeuzenveld (Lambertus Zijlplein).

Beknopte geschiedenis[bewerken]

De Amsterdamse tramlijn 13 werd ingesteld op 25 november 1906. De lijn reed toen een geheel andere route dan tegenwoordig, namelijk vanaf het Centraal Station via de Prins HendrikkadeKadijkspleinKattenburgerpleinOostenburgergracht naar de Czaar Peterstraat. In 1908 werd de lijn aan de westkant verlengd via het Damrak naar de Dam.

In 1921 kwam de eerste verlenging naar het westen tot stand, toen lijn 13 ging rijden via Nieuwezijds VoorburgwalRaadhuisstraatRozengrachtDe ClercqstraatBilderdijkstraat naar het Bellamyplein. In 1922 werd dat eindpunt alweer verlaten en werd via een nieuw traject via de Frederik Hendrikstraat naar het Frederik Hendrikplantsoen gereden. In 1927 werd de verlenging via de de Clercqstraat, Admiraal de RuijterwegJan Evertsenstraat naar Mercatorplein in gebruik genomen waarbij het traject tussen de Bilderdijkstraat en de Krommert, nu als drierailig spoor, gezamenlijk werd gereden met de NZH. Op het westelijke traject kwam een versterkingsdienst eerst lijn 13S, later lijn 19.

Vanaf 1932 werd het (oorspronkelijke) lijngedeelte ten oosten van het Centraal Station afgesplitst en ging verder als lijn 19 (verbust in 1938). Sindsdien rijdt lijn 13 vanaf het Centraal Station naar het Mercatorplein.

Nadien kwamen nog enkele verlengingen naar het westen tot stand. In 1950 eerst via de Hoofdweg naar het Bos en Lommerplein en in 1954 via de Bos en LommerwegBurgemeester De VlugtlaanSlotermeerlaan naar Slotermeer. Dit in afwijking van het oorspronkelijke (vooroorlogse) plan de lijn vanaf de kruising Burgemeester De Vlugtlaan / Slotermeerlaan te verlengen naar de rotonde bij de Antony Moddermanstraat.

Van 19 november 1956 tot en met 4 juni 1967 reed in de spitsuren een versterkingslijn 13S tussen het Bos en Lommerplein en het Centraal Station. Daarnaast reden er van 31 januari 1956 tot 18 oktober 1965 eveneens onder het lijnnummer 13S extra bussen op lijn 13 die in de ochtendspits vertrokken van de rotonde bij de Antony Moddermanstraat en dan tot het Mercatorplein passagiers van lijn 13 opnamen en dan alleen voor uitstappers nog stopte bij de Bilderdijkstraat, Gravenstraat en het Centraalstation. In de middagspits gebeurde het omgekeerde. In de ochtendspits vertrokken tot de komst van lijn 20 op 22 september 1958 enkele ritten vanaf het eindpunt van lijn 21 in Geuzenveld. In de tegenspitsrichting reed een aantal bussen nonstop via de kortste route terug naar het beginpunt.

Op 12 oktober 1974 werd het eindpunt Slotermeer verlaten en kwam de verlenging via de Burgemeester Röellstraat naar het Lambertus Zijlplein in Geuzenveld in gebruik. Het eindpunt lag daar op een dijk en was met trappen vanaf het maaiveld te bereiken. Dit was de eerste verlenging van een tramlijn in Amsterdam sinds 1962. In tegenstelling tot het traject naar Osdorp was het uitgevoerd met veldspoor op betonnen dwarsliggers in een grindbed en bovenleiding met kettingophanging. Dit was nog niet eerder in Amsterdam toegepast. In het begin was de eindlus veel te krap bemeten en vonden er regelmatig ontsporingen plaats. Hersporingen waren een moeizaam karwei in de toen nog aanwezige zandvlakte. Na verbreding van het baanlichaam kon in 1976 een ruimere eindlus worden aangelegd.

In 1989 werd de route tussen Mercatorplein en Slotermeerlaan verlegd via de kortere route die de 3 Jannen werd genoemd (Jan EvertsenstraatJan TooropstraatJan van Galenstraat) en het oostelijke gedeelte van de Burgemeester Röellstraat. Hiermee werd de route van buslijn 19 en 47 door de tram vervangen. Opvallend hierbij was dat er al bij de aanleg van deze straat in de jaren vijftig al bovenleidingmasten gecombineerd met de straatverlichting aan de zijkanten van de weg werden geplaatst die nu echter niet werden gebruikt. Er kwamen hier masten met straatverlichting tussen de sporen die grotendeels uit veldspoor bestonden maar dan in een grasbed in plaats van een grindbed. De door lijn 13 verlaten route op de Hoofdweg werd voortaan bereden door tramlijn 7 en de Burgemeester de Vlugtlaan en Slotermeerlaan door tramlijn 14. Op het Mercatorplein verscheen een Grand Union t.b.v. remiseritten en omleidngen.

In mei 1997 kreeg lijn 13 een overstaphalte aan de Jan van Galenstraat op de nieuw geopende metrolijn 50. De nabijgelegen halte Burgemeester Van de Pollstraat kwam daarmee te vervallen.

Van september 2000 tot en met september 2001 reed lijn 13 weer naar het Sloterparkbad in verband met reconstructie werkzaamheden op het Lambertus Zijlplein alwaar het dijklichaam werd afgegraven en het eindpunt op maaiveldniveau kwam te liggen.

In april 2002 werden de nieuwe Combino-trams door het GVB als eerste op lijn 13 ingezet.

In de zomer van 2010 werd tussen de Slotermeerlaan en Burgemeester van Leeuwenlaan in verband met spoorvernieuwing tijdelijk enkelspoor gereden. Het veldspoor werd nu vervangen door groefspoor in gras. Hierbij werd gebruikgemaakt van oplegoverloopwissels met een lichtseinbeveiliging. Dit was voor het eerst dat dit systeem in Amsterdam werd toegepast.

Niet uitgevoerde plannen[bewerken]

In de jaren 80 was er een plan lijn 13 te verlengen via de Abraham Kuyperlaan over een viaduct over de Haarlemmerweg naar het (nooit gerealiseerde) NS Station Amsterdam Geuzenveld.

Ook was er een plan voor een nieuwe remise in het Westelijk Havengebied die dan verbonden zou worden met het nieuwe eindpunt van lijn 13 (naast een verbinding met Station Sloterdijk). Ook dacht men toen aan een remiseroute via de Troelstralaan en Geer Ban naar het Osdorpplein voor remisewagens van lijn 1. Doordat de bouw van de remise en het NS-station niet doorgingen zag men af van de verlenging. Inmiddels is een deel van het tracé bebouwd.

Externe links[bewerken]