Tramlijn 5 (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Lijn 5
Lijn 5 met 15G-tram in de Beethovenstraat.Lijn 5 met 15G-tram in de Beethovenstraat.
Aangelegd doorGemeentetram Amsterdam (GTA)
Geopend
1 december 1990: Station ZuidStadshart Amstelveen
Aantal sporen2
Materieel15G en Tweerichting Combino
Tramdienst doorGVB
Lijn 5
uKBHFaBSicon .svg Eerste Marnixdwarsstraat
uHSTBSicon .svg Nieuwe Willemsstraat
uHSTBSicon .svg Marnixplein
uHSTBSicon .svg Bloemgracht
uHST(R)BSicon .svg Rozengracht
BSicon uABZg+lr.svg
uABZg+lr + uKRZ
BSicon .svg
+
trams 13, 17 en 19
uHST(L)BSicon .svg Rozengracht
uHST(L)BSicon .svg Elandsgracht
uABZgr+rBSicon .svg trams 7 en 17
uHST(R)BSicon .svg Elandsgracht
uHST(L)BSicon .svg Leidseplein
uABZgl+lBSicon .svg trams 1, 2, 7, 12 en 19
uHST(R)BSicon .svg Leidseplein
uABZgrBSicon .svg tram 1
uHSTBSicon .svg Museumplein
uABZgr+rBSicon .svg trams 2 en 3
uHSTBSicon .svg Concertgebouw
uHST(R)BSicon .svg Roelof Hartplein
uABZgl+lBSicon .svg trams 3, 12 en 24
uHST(L)BSicon .svg Roelof Hartplein
uHSTBSicon .svg Gerrit van der Veenstraat
uHST(R)BSicon .svg Stadionweg
uABZgrBSicon .svg tram 24
uHST(L)BSicon .svg Stadionweg
uHSTBSicon .svg Prinses Irenestraat
uABZg+lBSicon .svg tram 25
uHSTBSicon .svg Station Zuid
metro's  50   51  en  52 
uSKRZ-AuBSicon .svg A10 binnenring
uKRZuBSicon .svg metro's  50  en  51 
umKRZuBSicon .svg Spoorlijn Weesp - Leiden
uHSTBSicon .svg Parnassusweg
uSKRZ-AuBSicon .svg A10 buitenring
uHSTBSicon .svg A.J. Ernststraat
uHSTBSicon .svg Van Boshuizenstraat
uHSTBSicon .svg Uilenstede
uHSTBSicon .svg Kronenburg
uHSTBSicon .svg Zonnestein
uHSTBSicon .svg Onderuit
uHSTBSicon .svg Oranjebaan
uABZglBSicon .svg tram 25
uKBHFeBSicon .svg Stadshart
De haltes A.J. Ernststraat tot en met Oranjebaan hadden zowel een hoog metro- als een laag tramperron.

GVB Amsterdam lijnkleuren lijn 5 Tramlijn 5 is een tramlijn in Amsterdam en Amstelveen op de route WestergasfabriekLeidsepleinStation ZuidStadshart Amstelveen.

Eerste lijn 5 (1902-1965)[bewerken | brontekst bewerken]

De huidige tramlijn 5 is de tweede lijn met dit nummer. De eerste lijn 5 werd ingesteld op 17 juli 1902 en verbond het Haarlemmerplein via Haarlemmerdijk en -straat – Centraal StationDamrak met de Dam.

Tramlijn 5 met motorwagen 20 in de begindagen op de Haarlemmerdijk; 1902.

Op 12 maart 1904 werd lijn 5 verlengd via RokinRembrandtpleinUtrechtsestraatFrederikspleinCeintuurbaanbrug naar de Weesperzijde (Schollenbrug).

Op 5 februari 1906 ging lijn 5 vanaf het Haarlemmerplein doorrijden naar de Spaarndammerbuurt.Op 30 maart 1915 werd door de Van Woustraat gereden in plaats van de Amsteldijk. Op 9 januari 1930 kwam de eindlus Oostzaanstraat-Hembrugstraat ingebruik.

Op 15 oktober 1939 werd lijn 5 verlengd over de Mr. Treublaan naar het Julianaplein naast het nieuw geopende Amstelstation.

In juli 1942 werd lijn 5 verlegd via de Amstellaan en de Rijnstraat/v.Woustraat, ter compensatie van de door de oorlogsomstandigheden opgeheven lijnen 4 en 8.De Weesperzijde werd aldus tramloos en de sporen aansluitend in delen opgebroken.

Bij hervatting van de tramdienst vanaf 18 juni 1945 bereed lijn 5 alleen het oostelijke deel van de route. Het drukste deel Centraal Station – Spaarndammerbuurt werd voortaan bereden door lijn 12 (in 1955 verbust). Lijn 5 kreeg toen de route: Centraal Station – DamRembrandtpleinUtrechtsestraatFrederikspleinRuyschstraatWibautstraatAmstelstation. Na terugkeer van lijn 4 in 1948 werd de lijn verlegd via de Sarphatistraat. Vanaf 1952 werd tussen Rembrandtplein en Weesperplein via het Waterlooplein en de Weesperstraat gereden. Dit was noodzakelijk om ruimte te maken in de Utrechtsestraat voor de tijdelijk omgeleide lijn 9 in verband met de renovatie van de Hortusbrug. Na de teruglegging van lijn 9 bleef voor lijn 5 de route door de Weesperstraat echter gehandhaafd.

In september 1961 werd lijn 5 tijdelijk opgeheven en in de Wibautstraat en naar het Amstelstation vervangen door lijn 7. Drie maanden later kwam de lijn na protesten terug als spitsuurtramlijn voor drie en een half jaar, nu via de Utrechtsestraat in plaats van de Weesperstraat. Aanvankelijk werd met losse motorwagens gereden maar later keerden ook de bijwagens terug. In mei 1965 werd spitslijn 5 omgezet in een op alle dagen en uren rijdende buslijn met hetzelfde nummer. (In oktober 1978 werd deze lijn vernummerd in lijn 56 om het lijnnummer 5 voor de tweede tramlijn 5 vrij te maken. Deze buslijn 56 werd in september 1987 geheel opgeheven)

Lijn 5A[bewerken | brontekst bewerken]

Van 15 mei tot 7 juli 1943 bestond er ter compensatie van de opgeheven lijn 8 een spitsuurlijn 5A die reed van het Westerscheldeplein en de Zuider Amstellaan en verder via de route van lijn 5 naar het Centraal Station.[1]

Lijn 5 vanaf 1978[bewerken | brontekst bewerken]

Opening van de nieuwe tramlijn 5 naar Station Zuid op 20 december 1978.

Op 20 december 1978 verscheen een geheel nieuwe tramlijn 5,[2] toen het station Amsterdam Zuid werd geopend voor de eerste fase van de Schiphollijn. Om dit station een tramverbinding te geven werd tussen Station Zuid en de Beethovenstraat een nieuwe trambaan aangelegd. Lijn 5 reed van hieraf verder via de route van lijn 24: BeethovenstraatJoh. M. CoenenstraatRoelof HartstraatCeintuurbaanFerdinand BolstraatVijzelstraatRokin – Dam – Damrak – Centraal Station.[3]

Op 20 september 1982 werd de route tussen Centraal Station en Joh. M. Coenenstraat verlegd via Nieuwezijds VoorburgwalLeidsestraatLeidsepleinOvertoomEerste Constantijn HuygensstraatVan Baerlestraat.

Per 1 december 1990 kwam de verlenging in gebruik vanaf Station Zuid via BuitenveldertselaanBeneluxbaan naar het Binnenhof in Amstelveen, als onderdeel van de Amstelveenlijn. Op de plaats van de vroegere keerlus bij Station Zuid (1978-1990) verrees vervolgens een kantoorgebouw. Omdat de lijn in Amstelveen op een drievoudig kopspoor eindigt, kunnen op het zuidelijke stuk vanaf de Stadionweg alleen tweerichtingtrams rijden, die speciaal voor lijn 5 werden aangeschaft.

Op 30 mei 1992 kwam de omlegging via de HobbemastraatPaulus Potterstraat in gebruik, ter vervanging van de omweg via de Overtoom.

Sinds najaar 2007 werd gebouwd aan een nieuwe trambaan via de Strawinskylaan en de Parnassusweg die vanaf 1 mei 2008 de hooggelegen route via Station Amsterdam Zuid heeft vervangen. Dit deel van de route moest wijken voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn van de metro. Op de Strawinskylaan is een overloopwissel aangelegd, zodat lijn 5 zo nodig tot hier kan worden ingekort, wat van 1 tot 11 mei 2008 het geval was en ook enkele perioden in 2019 en 2020 tijdens werkzaamheden voor de Amsteltram.

Lijn 5 was volgens het GVB tot 2017 de meest gebruikte van alle tramlijnen in Amsterdam, met 37.000 instappers per dag.[4]

Op 22 juli 2018, de dag dat de exploitatie op de Noord/Zuidlijn startte, werd lijn 5 vanaf het Leidseplein verlegd over de vroegere route van lijn 10 naar de Van Hallstraat (Westergasfabriek). Lijn 12 heeft vanaf het Leidseplein het traject via de Leidsestraat naar het Centraal Station overgenomen.

Door het verdwijnen van metro/sneltramlijn 51 per 3 maart 2019 en het feit dat de vervangende bus op vrijwel alle haltes niet stopte werd de drukte op tramlijn 5 te groot. Met ingang van 27 mei 2019 werd op het drukste lijngedeelte, tussen station Zuid en Stadshart Amstelveen een versterkingsdienst ingesteld. Deze nieuwe tramlijn 6 reed aanvankelijk alleen in de ochtend- en middagspits van de Strawinskylaan via de Buitenveldertselaan en Beneluxbaan naar het Handelsplein. Vanaf juni 2020 reed lijn 6 alleen nog in de ochtendspits.

De spitsfrequentie van lijn 5 op het gehele traject werd teruggebracht, op het gezamenlijke traject was deze door de komst van lijn 6 verhoogd. Het GVB hoopte de drukte hiermee beter op te vangen. Lijn 6 zou blijven rijden tot de ingebruikname van de vernieuwde Amsteltram in december 2020,[5] maar op 6 november 2020 reed lijn 6 zijn laatste ritten.

Vanaf 19 augustus 2020 is, in verband met de vernieuwing van de Bullebak-brug over de Brouwersgracht, de route naar de Zoutkeetsgracht meer dan twee jaar gestremd. Lijn 3 is gedurende deze periode verlegd naar het eindpunt van lijn 5 in de Van Hallstraat bij de Westergasfabriek. Lijn 5 is verlegd naar een kopeindpunt in de Marnixstraat vlak voor de gestremde brug, waarbij gekeerd wordt over een speciaal hiervoor aangelegd tijdelijk overloopwissel. De eindbestemming op de tram luidt 'Jordaan' (hoewel de Marnixstraat buiten deze buurt ligt). Lijn 5 heeft nu aan beide einden een kopeindpunt.[6]

Materieelinzet[bewerken | brontekst bewerken]

Van 1978 tot 1990 reden er gelede eenrichtingstrams. Omdat lijn 5 sinds 1990 in Amstelveen een kopeindpunt heeft kunnen er sindsdien uitsluitend tweerichtingstrams dienst doen. Sinds 1990 reden er trams van het type 11G (901-920). Wegens tekort aan materieel reden tussen 1999 en 2002 ook drie uit Duisburg gehuurde tienassige gelede trams type GT10 NC-DU (997-999) op lijn 5. In 2002 werden deze vervangen door vier tweerichting Combino's type 14G (2201-2204), zodat er voortaan 24 trams voor lijn 5 beschikbaar waren. In maart 2021 kwam de eerste nieuwe wit-blauwe trams type 15G in dienst op lijn 5. De 15G-trams hebben de inmiddels ruim dertig jaar oude 11G-trams vervangen waarvan de laatste op 5 juli 2021 werden ingezet.

Amsteltram[bewerken | brontekst bewerken]

In het kader van het project om de Amstelveenlijn te verbouwen Amsteltram, werd ook het gezamenlijke traject van tramlijn 5 en metro/sneltramlijn 51 tussen station Zuid en Amstelveen Centrum in 2019 en 2020 verbouwd.[7] Tramlijn 5 is daarbij de bestaande route blijven rijden. In enkele weekenden in maart, april en juni en zes weken in de zomer van 2019 (14 juli t/m 26 augustus) kon lijn 5 hier niet rijden wegens spoorwerkzaamheden. Ook in 2020 kon lijn 5 enkele weekenden niet rijden voorbij Station Zuid. Deze werd gedurende de werkzaamheden vervangen door buslijn 45. In de perioden dat lijn 5 niet kon rijden werden de nieuwe laaggelegen sporen bij Kronenburg en Zonnestein aangesloten en werden de hooggelegen perrons van de vroegere lijn 51 vervangen door laaggelegen perrons voor de nieuwe lijn 25.[8] De nieuwe 'Amsteltram' is na de verbouwing op 13 december 2020 gaan rijden tussen station Zuid en Amstelveen Westwijk en wordt vervolgens in 2024 verlengd naar Uithoorn.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Tramlijn 5 (Amsterdam) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.