Allosaurus
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| Allosaurus Status: Uitgestorven, als fossiel bekend |
|||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||||
|
|||||||||||||||
| Geslacht | |||||||||||||||
| Allosaurus |
|||||||||||||||
| Soorten | |||||||||||||||
|
|||||||||||||||
 |
Allosaurus fragilis (Ned: 'andere reptiel') is een gigantische theropode (een vleesetende dinosauriër), die per definitie behoort tot de groep van de Carnosauria.
Het dier werd in 1877 beschreven door de Amerikaanse paleontoloog Othniel Charles Marsh. Het is nog steeds een zeer bekende dinosauriër.
In veel boeken staat dat Allosaurus ongeveer 150-130 miljoen jaar geleden leefde. Dat is juist maar wel moet bedacht worden dat in andere tijdvakken vele nauw verwante soorten bestonden; zo kwam er een kleine soort allosauriër in Australië voor (zie dwergallosaurus) en vermoedelijk ook in het destijds daaraan verbonden en meer noordelijk dan nu gelegen Antarctica, die tot het Midden-Krijt, ongeveer 100 miljoen jaar geleden, leefde.
Inhoud |
[bewerken] Uiterlijk
Allosaurus fragilis vertoont een enorme variabiliteit in grootte: 6-13 m lang. Vroegere paleontologen werden hierdoor op het verkeerde been gezet en benoemden verschillende soorten (zoals "A. atrox"), en voor het grootste bekende skelet zelfs een apart geslacht: "Epanterias" is de grootste goed bekende theropode uit het Jura.
Allosaurus werd dus maximaal dertien meter lang en zo'n vijf meter hoog. Ook zijn er aanwijzingen dat Allosaurus vijftien meter kon worden, maar skeletten die daarvan gevonden zijn, zijn nog te fragmentarisch om het met zekerheid vast te stellen. Als dat zo is, komt Allosaurus op de tweede plaats in de ranglijst van de grootste bekende Theropoden (na Spinosaurus), maar voorlopig is Allosaurus officieel nog niet langer dan dertien meter. Gemiddeld zijn de meeste gevonden Allosaurus skeletten zo'n acht meter lang.
Het dier is voor zijn grootte licht gebouwd (maar woog nog steeds tot 5 ton) en was waarschijnlijk erg snel. Biomechanisch bezien moet een topsnelheid van 60 km/u zeker mogelijk geweest zijn. Zoals veel theropoden heeft hij tamelijk korte, drievingerige voorpoten. Een karakteristieke kenmerk is de schedel, die voor en achter elk oog twee benige kammen heeft. Deze schermden in ieder geval de zon af en waren wellicht felgekleurd, zodat ze bij de communicatie met andere soortgenoten gebruikt konden worden. Misschien drukten ze ook een sekseverschil uit of dienden als ongevaarlijke wapens bij gevechten om de rangorde. Ze zouden ook de functie gehad kunnen hebben de geslachtsrijpheid te uiten.
[bewerken] Leefgebied
Er zijn meer dan 60 skeletten van dit dier gevonden in de V.S. Daarmee is Allosaurus na Coelophysis en tyrannosaurus de best bekende theropode. Van resten uit Tanzania wordt ook gedacht dat ze tot deze soort behoren. In China, Afrika en Australië zijn verwante vormen gevonden.
[bewerken] Leefwijze
Er zijn intrigerende aanwijzingen dat Allosaurus in groepen joeg. Gezien de omvang van het geslacht lijkt dit op het eerste gezicht wellicht nutteloos, aangezien één individu met gemak vrij grote prooien kon doden. Echter, in het Jura waren er de Sauropoda, en deze gigantische dieren waren veel te groot voor een enkele allosaurus. Een dozijn allosauri kon een grote sauropode doden en er dan misschien wel een paar weken van eten. Als hij ook in het gebied van het huidige Tanzania leefde moest Allosaurus ook daar in troepen jagen, want daar leefden de grote sauropoden Brachiosaurus en Barosaurus. In China was er Mamenchisaurus, een prooi voor de verwanten van Allosaurus. De kleine Allosaurus-achtige vorm in Australië (zie: Dwergallosaurus), die nog steeds slecht bekend is, joeg of in zijn eentje op kleine prooi zoals Leaellynasaura, of in kleine groepjes op Muttaburrasaurus, een groot lid van de Euornithopoda.
Paleontoloog Robert Bakker denkt dat Allosaurus een sociaal dier was. Er zijn door hem onlangs enkele aanwijzingen gevonden over het gedrag van allosaurussen. Robert Bakker vond namelijk een locatie waar verschillende overblijfselen van dinosauriërs lagen, geen hele skeletten, maar gedeelten. Daartoe behoorden beenderen van planteneters, overblijfselen, maar ook van andere theropode dinosauriërs. Niet dat deze laatste de planteneters gedood hadden: ze waren zelf ook prooi geweest van een veel grotere dinosauriër, en wel Allosaurus. Op de beenderen werden tandafdrukken gevonden van een allosaurus en er werden van dat geslacht ook gefossiliseerde tanden gevonden. Al die dieren die op die plek gevonden werden, waren dus gedood door een allosaurus, maar dat riep weer de vraag op waarom een (of meerdere) allosaurussen stukken prooi mee naar deze plaats namen. Het antwoord was weer op de beenderen van de gedode dieren terug te vinden, er zaten namelijk ook tandafdrukken bij van kleinere dieren, namelijk nog niet voor zichzelf kunnende zorgen allosaurusjongen. Dit is volgens Robert Bakker weer een aanwijzing dat dinosauriërs voor hun jongen gezorgd hebben en niet zoals vroeger gedacht hun jongen aan hun lot hebben overgelaten. Bij een leeuw is het zo, dat als er jonge leeuwtjes worden geboren die niet voor zich zelf kunnen zorgen, de volwassen leeuwen jagen en brengen de grote prooidieren (zoals een zebra of een gnoe) naar hun welpen, de kleintjes hoeven dus niet zelf naar kleine diertjes te jagen. Zo is dat 150 miljoen jaar geleden volgens Bakker ook gegaan met allosaurusjongen, vader of moeder of misschien wel een hele familiegroep bracht grote stukken vlees mee terug naar het hol voor de jonge allosaurussen. Van alle gevonden prooidieren of gedeeltes van prooidieren waren de planteneters zwaarder dan 5000 kilo.
Allosaurus was als theropode vermoedelijk warmbloedig en actief, zijn jachtgedrag zal alleerst bepaald zijn door zijn gezichtsvermogen en niet door de reuk (zoals bij krokodillen). Al die eigenschappen zijn terug de vinden bij huidige vogels, die tenslotte ook theropoden zijn. Zijn reukcentrum in de hersenen was kleiner dan bij Tyrannosaurus.
[bewerken] Bekendheid
Het beeld van een allosaurus die een diplodocus of een stegosaurus aanvalt is al even bekend als dat van het gevecht tussen een tyrannosaurus en een triceratops, vereeuwigd in de bekende illustratie van Charles Knight. Allosaurus is ook de officiële Staatdinosauriër van de staat Utah in de Verenigde Staten van Amerika.
Allosaurus verscheen ook meerdere keren op de televisie.
- In The lost world (1925), de eerste verfilming van het boek De Verloren Wereld van Richard Arthur Conan Doyle was Allosaurus de toppredator, met als voorbeelden een gevecht met Diplodocus.
- In The Vallley of Gwangi (1969), een film over een verboden vallei waaruit men niet levend terug zal komen is Allosaurus het grote monster van de film.
- In Walking With Dinosaurs (1999) was hij de enige dinosauriër die in twee afleveringen voorkwam.
- In een special van de bovengenoemde serie, The Ballade of Big Al (2000), speelde de Allosaurus Big Al de hoofdrol. Hierover werd ook een making of gemaakt: Big Al Uncovered.
- In When Dinosaurs Roamed America (2001), een documentaire serie over dinosauriërs in Amerika kwam Allosaurus in voor (hij at Ceratosaurus en viel Apatosaurus aan).
- In The lost world (2001), de vijfde verfilming van het boek De verloren wereld van Richard Arthur Conan Doyle, is een film gemaakt door de BBC van de zelfde makers als van Walking With Dinosaurs. Allosaurus is hier de ster van de film.
- In Walking With Monsters (2005), kwam Allosaurus aan het einde van de laatste aflevering heel even voor. Ze lieten zien hoe een kleine theropode evolueert tot een reusachtige Allosaurus.
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Allosaurus op Wikimedia Commons. |
