Pollenzone

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Helianthus annuus pollen

Pollenzones zijn in de palynologie een systeem van stratigrafische zones waarmee sedimentlagen uit het Laat-Pleistoceen (380.000 tot 11.500 jaar geleden) en het Holoceen (11.500 jaar geleden tot heden) kunnen worden ingedeeld. Elke zone wordt dankzij klimaatveranderingen en de daarmee gepaard gaande verschuiving van vegetatiezones gekenmerkt door een andere verhouding van soorten pollen (stuifmeelkorrels) die erin voorkomt. De zones vormen een nauwkeurige indeling van de tijdsschaal van de laatste 380.000 jaar die wordt gebruikt in de archeologie, geologie, fysische geografie en klimatologie.

Geschiedenis[bewerken]

De eerste die een stratigrafische indeling maakte aan de hand van pollen was de Zweedse palynoloog en geoloog Lennart von Post in de jaren dertig. Von Post leidde uit de opeenvolging van pollen de verandering van het klimaat in het verleden af. Zijn resultaten kwamen overeen met de eerder opgestelde tijdsschaal van Blytt en Sernander. Door de twee te combineren kon hij nauwkeurig de verandering van het paleoklimaat van Scandinavië in de afgelopen 10.000 jaar reconstrueren.

In 1940 begon Harry Godwin Von Posts methode ook in Groot-Brittannië toe te passen waarmee het systeem van pollenzones voor heel Noordwest-Europa toepasbaar werd. Al snel werd pollenanalyse (palynologie) ook in Rusland en Noord-Amerika toegepast. Het systeem van pollenzones werd ook naar steeds oudere periodes uitgebreid.

Tegenwoordig wordt palynologie toegepast in samenwerking met andere methoden (ijskernen, diepzeekernen, dendrochronologie) wat nog grotere nauwkeurigheden oplevert.

Systemen van pollenzones[bewerken]

De belangrijkste indeling is in negen pollenzones en beslaat de laatste 14.000 jaar. Meestal worden ze gekoppeld aan de biostratigrafische eenheden uit de tijdsschaal van Blytt en Sernander, hoewel deze anders gedefinieerd zijn en niet helemaal overeen hoeven te komen. Elke zone staat voor een bepaalde periode met een bepaald klimaat en vegetatie.

Omdat het klimaat niet overal hetzelfde was in een bepaald tijdperk bestaan regionale verschillen. De zones in Zweden zijn bijvoorbeeld niet helemaal gelijk aan die in Duitsland of Denemarken. Dit zorgt ervoor dat verschillende definities van de zones door elkaar gebruikt worden. De verschillende systemen zijn echter in de meeste gevallen goed gecorreleerd. De onderstaande tabel geeft de pollenzones voor de Britse Eilanden:


Pollenzone Blytt-Sernander Jaar (BC) Vegetatie Archaeologische periode Subperiode
IX Subatlanticum 500 BC tot heden Verspreiding van grassen en dennen- en beukenbos IJzertijd en verder Holoceen
VIII Subboreaal 3000 - 500 BC Gemengd eikenbos Bronstijd en IJzertijd Holoceen
VII Atlanticum 5500 - 3000 BC Gemengd eikenbos Neolithicum en Bronstijd Holoceen
V en VI Boreaal 7700 - 5500 BC Dennen- en berkenbos, opkomend gemengd bos Mesolithicum Holoceen
IV Preboreaal 8300 - 7700 BC berkenbos Laat-Paleolithicum en Vroeg-Mesolithicum Weichselien
III Jonge Dryas 8800 - 8300 BC Toendra Laat-Paleolithicum Weichselien
II Allerød-interstadiaal 9800 - 8800 BC Toendra, parktoendra en berkenbos Laat-Palaeolithicum Weichselien
Ic Oude Dryas 10.000 - 9800 BC Toendra Laat-Palaeolithicum Weichselien
Ib Bølling-interstadiaal 10.500 - 10.000 BC Parktoendra Laat-Palaeolithicum Weichselien
Ia Oudste Dryas 13.000 - 10.500 BC Toendra Laat-Palaeolithicum Weichselien

De jaren in de tabel zijn zogenaamde ongekalibreerde C14-jaren. Om tot de echte aantallen te komen moet callibratie uitgevoerd worden, waarbij men bij de oudere pollenzones op ongeveer 2000 jaar meer uitkomt: 10.000 BC wordt dan 12.000 BC cal. Vaak wordt echter niet met BC (Before Christ - voor Christus) maar met BP (Before Present - voor heden) gerekend, in dat geval komt er nog ongeveer 2000 jaar bij.

Voor jongere pollenzones zijn de verschillen tussen ongekalibreerde en gekalibreerde jaartallen beduidend minder groot. De verschillen worden groter bij ouderdommen hoger dan het Boreaal.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Literatuur

  • Faegri, I. & Iverson, J.; 1950: Textbook of Pollen Analysis, Kopenhagen
Plantkunde en deelgebieden
Bijzondere plantkunde: Algologie · Bryologie · Fycologie · Lichenologie · Mycologie · Pteridologie
Paleobotanie: Archeobotanie · Dendrochronologie · Fossiele planten · Gyttja · Palynologie · Pollenzone · Varens · Veen
Plantenanatomie & Plantenmorfologie: Beschrijvende plantkunde · Apoplast · Blad · Bladgroenkorrel · Bladstand · Bloeiwijze · Bloem · Bloemkroon · Boomkruin · Celwand · Chloroplast · Collenchym · Cortex · Cuticula · Eicel · Epidermis · Felleem · Fellogeen · Felloderm · Fenologie · Floëem · Fytografie · Gameet · Gametofyt · Groeivorm · Haar · Houtvat · Huidmondje · Hypodermis · Intercellulair · Intercellulaire ruimte · Kelk · Kroonblad · Kurk · Kurkcambium · Kurkschors · Levensduur · Levensvorm · Merg · Meristeem · Middenlamel · Palissadeparenchym · Parenchym · Periderm · Plantaardige cel · Plastide · Schors · Sklereïde · Sklerenchym · Spermatozoïde · Sponsparenchym · Sporofyt · Stam · Steencel · Stengel · Stippel · Symplast · Tak · Thallus · Topmeristeem · Trachee · Tracheïde · Tylose · Vaatbundel · Vacuole · Vrucht · Wortel · Xyleem · Zaad · Zaadcel · Zeefvat · Zygote
Plantenfysiologie: Ademhaling · Bladzuigkracht · Evapotranspiratie · Fotoperiodiciteit · Fotosynthese · Fytochemie · Plantenfysiologie · Plantenhormoon · Rubisco · Transpiratie · Turgordruk · Winterhard
Plantengeografie: Adventief · Areaal · Beschermingsstatus · Bioom · Endemisme · Exoot · Flora · Floradistrict · Floristiek · Invasieve soort · Status · Stinsenplant · Uitsterven · Verspreidingsgebied
Floradistricten: District IJsselmeerpolders (Y) · Drents district (Dr) · Duindistricten (Du) · Estuariën district (E) · Fluviatiel district (F) · Gelders district (G) · Hafdistricten (H) · Kempens district (K) · Laagveendistrict (L) · Maritiem district (M) · Noordelijk kleidistrict (N) · Pleistocene districten (P) · Renodunaal district (R) · Subcentroop district (S) · Urbaan district (Ur) · Vlaams district (V) · Waddendistrict (W) · Zuid-Limburgs district (Z)
Plantensystematiek: APG II-systeem · APG III-systeem · Algen · Botanische naam · Botanische nomenclatuur · Cladistiek · Cormophyta · Cryptogamen · Classificatie · Embryophyta · Endosymbiontentheorie · Endosymbiose · Evolutie · Fanerogamen · Fylogenie · Generatiewisseling · Groenwieren · Hauwmossen · Korstmossen · Kranswieren · Landplanten · Levenscyclus · Levermossen · Mossen · Roodalgen · Taxonomie · Type · Varens · Zaadplanten · Zeewier
Vegetatiekunde & Plantenoecologie: Abundantie · Associatie · Bedekking · Biodiversiteit · Biotoop · Boomlaag · Bos · Braun-Blanquet (methode) · Broekbos · Climaxvegetatie · Clusteranalyse · Concurrentie · Constante soort · Differentiërende soort · Ecologische groep · Ellenberggetal · Gradiënt · Grasland · Heide · Kensoort · Kruidlaag · Kwelder · Minimumareaal · Moeras · Moslaag · Ordinatie · Pioniersoort · Plantengemeenschap · Potentieel natuurlijke vegetatie · Presentie · Regenwoud · Relevé · Ruigte · Savanne · Schor · Steppe · Struiklaag · Struweel · Successie · Syntaxon · Syntaxonomie · Tansley (methode) · Toendra · Tropisch regenwoud · Trouw · Veen · Vegetatie · Vegetatieopname · Vegetatiestructuur · Vegetatietype · Vergrassing · Verlanding