Lijst van religies en spirituele tradities

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Hieronder volgt een lijst van religies en spirituele tradities, per categorie zo veel mogelijk gerangschikt volgens de chronologische volgorde van hun ontstaan. De gebruikte classificatie is slechts één uit vele mogelijkheden. Het systeem gebruikt een "filtersysteem" voor het onderbrengen van religies en spirituele tradities in de diverse categorieën. Een groep wordt in een categorie zo dicht mogelijk bij het begin van de lijst ondergebracht als die categorie dat toestaat. Zelfs als meerdere indelingen van een religie of spirituele traditie mogelijk zouden zijn wordt deze dus in principe maar eenmaal vermeld.

Indiase levensbeschouwingen[bewerken | brontekst bewerken]

Levensbeschouwingen met ontstaansbasis in het historische India

Hindoeïsme[bewerken | brontekst bewerken]

Vaak panentheïstisch (God is in zowel als voorbij de schepping). Ook andere vormen, zoals non-theïstische levensbeschouwingen, komen voor.

Shaivisme[bewerken | brontekst bewerken]

(vroege verbinding met samnyasa, yoga, tantra en ascese; God is oneindige Hoogste Bewustzijn)

Shaktisme[bewerken | brontekst bewerken]

(vanaf circa 400, gebaseerd op tantra's en yoga; verering van de Hoogste Moeder-God om te komen tot het oneindige Hoogste Bewustzijn)

Smartisme[bewerken | brontekst bewerken]

(hervormd door Shankara in de 9e eeuw; aanbidden zes vormen van God; vnl.jñāna-yoga)

Vaishnavisme[bewerken | brontekst bewerken]

(met een persoonlijk godsbeeld, devotioneel en met avatara's)

Agama Hindoe Darma (Indonesisch hindoeïsme)[bewerken | brontekst bewerken]

(sinds 2e eeuw vanuit India via Java en West-Borneo)

De Zes Hoofdscholen van de hindoefilosofie[bewerken | brontekst bewerken]

Ayyavazhi[bewerken | brontekst bewerken]

Boeddhisme[bewerken | brontekst bewerken]

Historische 18 vroege boeddhistische scholen[bewerken | brontekst bewerken]

(bestaand tussen 500 en 300 v.Chr. in Zuid-Azië, met uitzondering van het Theravada verdwenen)

Theravada (School der Ouderen)[bewerken | brontekst bewerken]

(meest traditionele school, nadruk op leringen in de Pali-canon en naleving van de Vinaya; hieronder alleen de nog bestaande groeperingen)

Mahayana (Grote Voertuig)[bewerken | brontekst bewerken]

(vanaf eerste eeuw n.Chr. vanuit India, opbloei vanuit historische Mahāsamghika school (sinds 383 v.Chr.))

Mantrayana[bewerken | brontekst bewerken]

(Vanaf circa 2e eeuw, vroege boeddhistische tantrabeoefening in India, vanaf 3e eeuw naar China)

Scholen in China[bewerken | brontekst bewerken]
Scholen in Japan[bewerken | brontekst bewerken]

Vajrayana (Diamanten Voertuig of Tantrayana)[bewerken | brontekst bewerken]

(Tantra-yoga vanuit Madhyamaka en Yogacara, de combinatie van Theravada boeddhisme en Mahayana boeddhisme: vanaf circa 300 n.Chr. in India, onder andere Bengalen, Assam en Uddiyana)

Jaïnisme[bewerken | brontekst bewerken]

Sikhisme (Sikhreligie)[bewerken | brontekst bewerken]

("Er is geen hindoe en er is geen moslim" (Guru Nanak); Nirguna bhakti mede geïnspireerd door vaishnavisme, soefisme, siddha's (zowel hindoe als boeddhistisch) en Nath yogi's; vanaf circa 1500) [1]

Bestaande stromingen in volgorde van hun ontstaan (vetgedrukt waren tot 1880 de vier orthodoxe stromingen):

Abrahamitische religies[bewerken | brontekst bewerken]

Geloven in één God (monotheïsme), waarbij Abraham als aartsvader van de religieuze traditie wordt beschouwd.

Jodendom[bewerken | brontekst bewerken]

Huidige richtingen[bewerken | brontekst bewerken]

Rabbijns Jodendom[bewerken | brontekst bewerken]
Niet-rabbijns jodendom[bewerken | brontekst bewerken]

Verdwenen of voormalig joodse groepen[bewerken | brontekst bewerken]

Verdwenen joodse richtingen[bewerken | brontekst bewerken]
Talmidaïsme[bewerken | brontekst bewerken]
Verborgen jodendom[bewerken | brontekst bewerken]
Messiaanse bewegingen[bewerken | brontekst bewerken]
Samaritanisme[bewerken | brontekst bewerken]

Islam[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook stromingen in de islam
Soennisme (Soena)/Salafisme (Salafiyya)[bewerken | brontekst bewerken]
Qadarisme (Qadariyya)[bewerken | brontekst bewerken]
Kharidjisme (Khawarij)[bewerken | brontekst bewerken]

(vrijwel alle sektes van het kharidjisme inmiddels verdwenen, behalve het ibadisme)

Sjiisme (Shia)[bewerken | brontekst bewerken]

(positie van Ali en Ahl al-Bayt staat centraal, splitste zich af van soennisme na onenigheid over opvolging van Mohammed)

Djahmisme[bewerken | brontekst bewerken]
Soefisme (Tasawwuf)[bewerken | brontekst bewerken]

(de mystieke vorm van de islam, verdeeld over talrijke tariqa's met specifieke beoefeningen)

(voor meer zie: lijst van tariqas)

Koranisme (Quraniyun)[bewerken | brontekst bewerken]

(in oppositie met soennisme; verwerpt alle bronnen buiten de Koran, welke als enige gezaghebbende bron wordt beschouwd)

Mahdavia/Zikri[bewerken | brontekst bewerken]
Jezus-moslims[bewerken | brontekst bewerken]
Volksislam[bewerken | brontekst bewerken]
Ahmadiyya[bewerken | brontekst bewerken]

(door veel moslims beschouwd als buiten de islam)

Nation of Islam[bewerken | brontekst bewerken]

(politiek-religieuze organisatie die uitsluitend voor Afro-Amerikanen opkomt)

Christendom[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook de Lijst van richtingen in het christendom
Historische (verdwenen) Ebionieten[bewerken | brontekst bewerken]

(vroege messias belijdende vegetarisch levende joden-christenen, afwijzing van het Paulinische christendom, hadden een eigen Hebreeuws evangelie; periode van verdwijning is onduidelijk)

Historische (verdwenen) Marcionisme[bewerken | brontekst bewerken]

(sinds circa 120 door Marcion van Sinope, afwijzing van de oriëntatie op de Joodse heilige boeken en begin van een eigen christelijke canon; verdwenen rond 350)

Niet-Chalcedonische christendom[bewerken | brontekst bewerken]

Historische (verdwenen) Arianisme (niet-trinitarisch)[bewerken | brontekst bewerken]

(sinds 280 door Arius, presbyter van Alexandrië, vanaf 325 schisma met moederkerk; verdwenen rond 8e eeuw)

Nestorianisme[bewerken | brontekst bewerken]

(sinds 431, schisma Kerk van het Oosten of Oost-Syrische Kerk en Byzantijnse Moederkerk)

Oriëntaalse of Oude Orthodoxie[bewerken | brontekst bewerken]

(sinds 451, schisma met Byzantijnse Moederkerk)

Chalcedonische christendom[bewerken | brontekst bewerken]

Oosterse of Nieuwe Orthodoxie[bewerken | brontekst bewerken]

(sinds 1054, schisma met Roomse Kerk)

Rooms-katholicisme[bewerken | brontekst bewerken]

(sinds 1054, schisma met Oosterse-Orthodoxe Kerk)

Protestantisme[bewerken | brontekst bewerken]
Restaurationisme[bewerken | brontekst bewerken]

Iraanse religies[bewerken | brontekst bewerken]

Zoroastrianisme[bewerken | brontekst bewerken]

Yazdanisme[bewerken | brontekst bewerken]

Bábisme[bewerken | brontekst bewerken]

Iraans Gnostische religies[bewerken | brontekst bewerken]

Historisch gnosticisme (verdwenen) en gnostiek (verdwenen)[bewerken | brontekst bewerken]

(zie ook niet sektarische en transsektarische bewegingen)

Endemische religies[bewerken | brontekst bewerken]

De mondeling overgeleverde canon van autochtone volkeren, veelal met een vorm van animisme

Niet-geopenbaarde levensbeschouwingen[bewerken | brontekst bewerken]

Filosofieën die niet werden geopenbaard door een heilige profeet

Duivelsaanbidding[bewerken | brontekst bewerken]

Syncretische godsdiensten[bewerken | brontekst bewerken]

In recente tijden ontstaan door fusie van andere religies of bewegingen die alle religie als varianten van hetzelfde beschouwen

Entheogene (hallucigene) religies[bewerken | brontekst bewerken]

Godsdiensten gebaseerd rond (bepaalde) geestelijk inspirerende substanties (drugs)

Nieuwe religieuze bewegingen[bewerken | brontekst bewerken]

Bewegingen gesticht na 1850 met een beperkt aantal volgelingen

Op het hindoeïsme afgestemde nieuwe religieuze bewegingen

Op het boeddhisme gerichte nieuwe religieuze bewegingen

Op het jodendom gerichte nieuwe religieuze bewegingen

Nieuwe religieuze bewegingen met islamitische wortels

Op het christendom gerichte nieuwe religieuze bewegingen

Chinees georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen

Op Japan georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen

Op Korea georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen

Op Vietnam georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen

Westerse esoterische groepen

Neopaganisme of Modern Heidendom

Inheemse nieuwe religieuze bewegingen

Afrikaanse Diaspora / Latijns-Amerikaanse nieuwe religieuze bewegingen

Blanke suprematie godsdiensten

"Alien" godsdiensten

Overige nieuwe religieuze bewegingen

Mystiek[bewerken | brontekst bewerken]

niet-sektarische en trans-sektarische spirituele bewegingen en praktijken

Levensbeschouwelijke hoofdcategorieën[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]