Recep Tayyip Erdoğan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Recep Tayyip Erdoğan
Recep Tayyip Erdoğan in 2012
Recep Tayyip Erdoğan in 2012
Geboren 26 februari 1954
Istanboel, Turkije
Politieke partij AKP
Partner Emine Erdoğan
Beroep Politicus
Religie Soennitische islam
Handtekening Handtekening
President van Turkije
Huidige functie
Aangetreden 28 augustus 2014
Voorganger Abdullah Gül
Premier van Turkije
Aangetreden 14 maart 2003
Einde termijn 28 augustus 2014
Voorganger Abdullah Gül
Opvolger Ahmet Davutoğlu
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Recep Tayyip Erdoğan [ˈrɛdʒɛp ˈtɑːjip ˈɛrdɔːɑn]? (Istanboel, 26 februari 1954) is de president van Turkije sinds 2014. Van 1994 tot 1998 was hij de burgemeester van Istanboel, en van 14 maart 2003 tot 28 augustus 2014 was hij de 25e premier van Turkije. Hij stichtte de AKP in 2001, waarvan hij leider bleef tot na de presidentsverkiezingen van 2014.

Erdoğan was een semi-professionele voetballer, hij speelde voor Kasımpaşa tussen 1969 en 1982. In 1994 werd hij gekozen tot burgemeester van Istanboel als kandidaat van de islamitische Welvaartspartij. In 1998 werd hij uit dat ambt gezet en veroordeeld tot een gevangenisstraf van 10 maanden vanwege het reciteren van een 'religieus discriminerend gedicht'. In 2001 stichtte hij de islamitische AKP, Abdullah Gül werd minister-president en Erdoğan werd premier in maart 2003 nadat de Gül regering zijn politiek verbod vernietigde.

Landelijke protesten braken uit tegen het groeiende autoritarisme van het bewind van Erdoğan in 2013 en 2014.[1] Een internationaal bekritiseerd hard optreden tegen de demonstranten door de politie en de AKP jeugdleden leidde tot 22 doden. Dit leidde er toe dat Fethullah Gülen zijn steun voor Erdoğan introk en de gesprekken met de EU over toetreding tot stilstand kwamen. Een corruptieschandaal in de overheid waarbij 100 miljard betrokken was leidde in 2013 tot de arrestaties van nauwe bondgenoten van Erdoğan, hij noemde het onderzoek echter een "staatsgreep" en een "complot".[2] Zijn regering reageerde met omstreden hervormingen van de rechterlijke macht en de veiligheidstroepen.[3] Turkije blokkeerde Twitter, Facebook en YouTube nadat Erdoğan werd beschuldigd in een opname vrijgegeven op het internet.[4] Hoewel de rechterlijke macht het verbod vernietigde, kwam de regering van Erdoğan onder vuur vanwege media censuur, verkiezingsfraude, de illegale bouw van 's werelds grootste paleis op beschermde bosgebieden, en minachting voor de grondwet en de rechtsstaat.[5][6] Zijn critici en politieke oppositie noemen hem een dictator[7] en sommige media noemen hem autoritair.[8][9][10][11]

Op 10 augustus 2014 werd Erdoğan met 51% van de stemmen tot president van Turkije gekozen.[12] De verkiezing werd bekritiseerd door zowel de politieke oppositie als internationale waarnemers vanwege beïnvloeding van de media in het voordeel van Erdoğan, beschuldigingen van corruptie, de onnauwkeurigheid van opiniepeilingen en het misbruik van officiële publieke middelen voor Erdoğan's campagne.[13][14]

Achtergrond[bewerken]

Erdoğan komt uit een vroom islamitisch gezin met een laag middeninkomen. Hij werd geboren in Kasımpaşa, een van de oudere wijken van Istanboel. Het gezin was in de jaren vijftig vanuit de Noordoost-Turkse provincie Rize naar Istanboel verhuisd. Het gezin keerde spoedig naar Rize terug zodat hij zijn kinderjaren aldaar doorbracht; zijn vader werkte er als kustwacht. Zijn famillie is afkomstig uit Güneysu (in het lokale Grieks Potamia genoemd), waar hij zijn zomervakanties spendeerde. In toespraken gebruikt Erdoğan deze oude naam voor het dorp, hoewel hij ook heeft beweerd deels van Georgische afkomst te zijn. Toen hij dertien jaar was, verhuisde het gezin opnieuw naar Istanboel. Hij doorliep de Kasımpaşa Piyale basisschool in 1965 en de religieuze Istanboel Vocational High School in 1973 (İmam Hatip-school). Hij behaalde zijn middelbareschooldiploma op de Eyüp High School. Om geld te verdienen verkocht hij als tiener limonade en simit in de wijken van deze West-Turkse stad. Hij ging er ook voetballen bij een lokale club. Het stadion van de lokale voetbalclub Kasımpaşa SK is naar hem vernoemd. Hij studeerde Business Administration en handelswetenschappen aan de Aksaray School of Economics (nu bekend als de Faculteit Economie en Administratieve Wetenschappen aan de Universiteit van Marmara).[15] Terwijl hij studeerde en amateurvoetbal speelde, werd Erdoğan actief in de politiek door lid te worden van de Nationale Turkse Studenten Vakbond, een anticommunistische actiegroep. Erdoğan maakte ook verschillende gedichten zoals over de stad waar hij opgroeide. In 1974 schreef hij, regisseerde en speelde de hoofdrol in het toneelstuk ‘’Maskomya’’, waarin de vrijmetselarij, het communisme en het jodendom werden voorgesteld als het kwaad.[16]

Hij trouwde met Emine Gülbaran (Siirt, 21 februari 1955), die hij in 1978 had leren kennen op een conferentie. Emine Gülbaran behoort tot de Arabische minderheid van Turkije.[17] Het echtpaar heeft twee zoons (Ahmet Burak, Necmeddin Bilal) en twee dochters (Esra, Sümeyye).[18] Zijn vader, Ahmet Erdoğan, overleed in 1988. In 2011 verloor Erdoğan zijn 88-jarige moeder Tenzile Erdoğan.

Loopbaan[bewerken]

In 1976 werd hij hoofd van de jeugdafdeling van de islamistische Partij voor Nationale Redding (MSP) in Beyoğlu.[19] Datzelfde jaar werd hij gepromoveerd tot voorzitter van de jeugdafdeling van de partij in Istanboel. Na de staatsgreep van 1980 volgde Erdoğan de meeste aanhangers van de islamist Necmettin Erbakan, de grondlegger van Milli Görüş, in de islamistische Welvaartspartij. Hij werd districtsvoorzitter van de partij in Beyoğlu in 1984 en in 1985 werd hij afdelingsvoorzitter van Istanboel. Hij werd in 1991 gekozen in het parlement, maar uitgesloten van het innemen van zijn zetel.

Toen Erdoğan voorzitter werd van de Welvaartspartij in Istanboel was hij dertig jaar en won zijn partij langzaam maar zeker aan aanhangers. Na zijn dertigste ging Erdoğan naar het Iskender paşha Seminarie van de Nakşibendi Mehmet Zahit Kotku.[20] Hij zei dat het soefisme een sterke indruk op hem maakt, zoals zijn voorliefde voor poëzie.

Burgemeesterschap, 1994-1998[bewerken]

Bij de lokale verkiezingen van 27 maart 1994 werd Erdoğan verkozen tot burgemeester van Istanboel, een van de grootste stedelijke gebieden van de wereld. Gedurende zijn burgemeesterschap pakte hij chronische problemen aan als het watertekort, de vervuiling en de verkeerschaos.[21] Het watertekort was opgelost met de aanleg van honderden kilometers van nieuwe pijpleidingen. Het probleem omtrent vuilnis werd opgelost met de oprichting van state of the art recyclingfaciliteiten. Luchtvervuiling werd verlaagd met een project dat ontwikkeld was om over te schakelen op aardgas. Voor vrouwen richtte hij het instituut İSMEK op.[22]

Erdoğan startte de eerste rondetafelgesprekken van burgemeesters tijdens de Habitat II-conferentie van de Verenigde Naties, wat leidde tot een wereldwijde, georganiseerde beweging van burgemeesters. Hiervoor kreeg Erdoğan een prijs van de VN. Erdoğan verbood ook de verkoop van alcohol in de stedelijke diensten. Andere religieus geïnspireerde maatregelen waren de introductie van aparte badzones voor vrouwen en afzonderlijke schoolbussen voor jongens en meisjes.

Zijn buitenlandse beleid met betrekking tot het EU-lidmaatschap was tijdens zijn tijd als burgemeester significant verschillend van zijn latere politiek als premier. In 1994 sprak hij zich uit tegen de toetreding tot de Europese Unie. Hij beschreef de Europese Unie als een "vereniging van christenen", waarbij de Turken niets te zoeken hadden.[23]

Een veel geciteerde uitspraak van Erdoğan in zijn tijd als burgemeester op een persconferentie is:

Aanhalingsteken openen Tegelijkertijd seculier en moslim zijn, is niet mogelijk.[24]
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

Tijdens een politieke bijeenkomst op 6 december 1997 in de stad Siirt las hij een gedicht voor van Ziya Gökalp. Vanwege dit gedicht werd Erdoğan op 12 april 1998 veroordeeld tot 10 maanden celstraf wegens het bedreigen van het streng-kemalistische regime, waarvan hij minder dan vier maanden uitdiende. Erdoğan werd gedwongen om zijn positie als burgemeester van Istanboel op te geven.

Veroordeling door het Turkse Constitutionele Hof[bewerken]

In januari 1998 verbood het Turkse Constitutionele Hof de Welvaartspartij. De partij werd beschuldigd van sympathie voor de jihad en van de invoering van de sharia, hetgeen tegen het basisprincipe van het secularisme van de staat was. De oprichter van de Welvaartspartij, Erbakan, werd bestraft met een vijfjarig verbod op politieke activiteiten. Erdoğan werd lid van de opvolger van de Welvaartspartij, de Deugdpartij, zoals bijna alle afgevaardigden van de vroegere Welvaartspartij. Hij werd beschouwd als een serieuze kandidaat voor het voorzitterschap, maar voorzitter werd uiteindelijk Recai Kutan. Tussen Erbakan en zijn partijvrienden, onder wie Erdoğan, en het Turkse leger bestond een diep wederzijds wantrouwen. Het Turkse leger zag zichzelf als de bewaker van de seculiere orde en als hoedster van de principes van de oprichter van de natie, Mustafa Kemal Atatürk, die voorzagen in een strikte scheiding van religie en staat. In april 1998 werd Erdoğan tot tien maanden gevangenisstraf en een verbod op politieke activiteiten veroordeeld op grond van artikel 14 van de Turkse grondwet en artikel 312/2 van het voormalige Turkse wetboek van strafrecht (het aanzetten tot haat op grond van klasse, ras, religie, sekte of regionale verschillen). De aanleiding was een toespraak op een conferentie in de oostelijke Anatolische stad Siirt, waarin hij een religieus gedicht van Ziya Gökalp, had voorgedragen, met toevoeging van de citaten:

Aanhalingsteken openen Democratie is slechts de trein die wij nemen totdat wij op onze bestemming zijn aangekomen. Minaretten zijn onze bajonetten, koepels onze helmen, moskeeën onze kazernes en gelovigen onze soldaten.[25][26]
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

Vanwege zijn veroordeling moest hij zijn functie als burgemeester neerleggen. Op 24 juli 1999 werd Erdoğan vrijgelaten uit de gevangenis. Critici beschuldigen Erdoğan en zijn AKP ervan, de "heerschappij van de islam" te willen opleggen in Turkije[27] door met democratische middelen de democratie uit te hollen.[28]

Premierschap, 2003-2014[bewerken]

In 2001 week Erdoğan af van de ideologie van Necmetin Erbakan, zijn vroegere leider, waarna hij de AKP of AKP oprichtte. Hier kwamen intellectuelen van verschillende ideologieën bij elkaar. Deze AKP won in november 2002 een ongekend grote meerderheid in het parlement, maar Erdoğan kon in eerste instantie geen premier worden. Zijn eerdere veroordeling stond in de weg en tweede man Abdullah Gül vormde een voorlopige regering. Pas na een grondwetswijziging in maart 2003, die het verbod op zijn politieke activiteiten ongedaan maakte, waren de juridische en politieke problemen uit de weg geruimd en kon Erdoğan de leiding overnemen.

Op 17 oktober 2006 kreeg premier Erdoğan in het openbaar een milde aanval van schokken, toegeschreven aan hypoglykemie, die veroorzaakt werd door een combinatie van intens werk en ramadan vasten. Hij werd in het ziekenhuis opgenomen, maar de artsen stelden vast dat hij een paar dagen rust nodig had en er, gezien zijn gezondheidstoestand, geen aanleiding was tot ernstige bezorgdheid. Zijn vervoer naar het ziekenhuis werd een fenomeen toen de bestuurder van zijn gepantserde voertuig per ongeluk de deur van het voertuig afsloot en de sleutels erin liet. Het veiligheidssysteem van de auto sloot alle deuren met Erdoğan, bewusteloos, nog steeds binnenin. Een moker werd van een nabijgelegen bouwplaats gehaald om de kogelvrije ramen van het voertuig te breken en de minister-president te bevrijden.

Parlementsverkiezingen 2002[bewerken]

In de meeste grote steden en provincies won bij deze verkiezingen de AKP van Erdoğan, zij wonnen landelijk 34% van de stemmen. Alleen langs de west- en zuidkust en in het uiterste noordoosten werd de oppositieleider CHP de grootste en haalde hiermee een percentage van 19%. De Koerdische DEHAP werd de grootste partij in meerdere provincies in het oosten van het land, maar kwam landelijk slechts uit op 6% van de stemmen. Ook de rechtse partijen MHP, GP, DYP en ANAP behaalden percentages tussen de 5% en 10%.

Economie[bewerken]

Werkloosheidspercentage van Turkije tussen 2000 en 2014
Erdoğan, Vladimir Poetin en Silvio Berlusconi bij de opening van de Blauwe Stroom gaspijpleiding in november 2005

De Turkse economie werd voorheen vaak gekenmerkt door sterk fluctuerende en hoge inflatiecijfers. Tijdens zijn regering is de inflatie gedaald van 32% naar 9,0% in 2004. Sindsdien bleef de Turkse inflatie rond de 9% schommelen en was daarmee nog steeds een van de hoogste inflaties in de wereld. In 2005 werden zes nullen afgehaald van de Turkse lira na een revaluatie.

De economie groeit jaarlijks gemiddeld 6,3%, iets lager vergeleken met het gemiddelde van andere ontwikkelingslanden. Hoewel Erdoğan telkens herhaalt dat het bbp van Turkije onder zijn regeerperiode gestegen is van $230 miljard (2002) naar $798 miljard (2008), is de werkelijke stijging, voor inflatie gecorrigeerd, van 72 miljard lira naar 102 miljard lira. De staatsschuldquote is gedaald van 74% naar 45%. De regering erfde een schuld van 23,5 miljard dollar aan het IMF, die vanaf 1961 was opgebouwd. Op 14 mei 2013 werd de laatste aflossing van 450 miljoen euro gedaan.[29]

Onderwijs[bewerken]

Het ministerie van Onderwijs krijgt, met de komst van Erdoğan, het grootste deel van de inkomsten.[30] Per jaar worden er 2000 nieuwe schoolklassen gebouwd, vooral in het zuidoostelijk gebied van Turkije, waar hoofdzakelijk Koerdisch sprekende Koerden wonen. De leerplicht is uitgebreid van acht jaar onderwijs naar twaalf jaar. Sinds 2003 zijn de schoolboeken gratis en heeft elke provincie in Turkije haar eigen universiteit. Een wetswijziging van het parlement om het hoofddoekverbod op universiteiten op te heffen, werd door het Turkse Constitutionele Hof ongedaan gemaakt. In 2003 is samen met UNICEF de campagne 'Kom op meiden, naar school!' (Haydi kızlar okula!) gestart, die meisjes, met name in het zuidoosten van het land, steunen om naar school te gaan.[31] Ook is er een wet aangenomen die kinderen tussen 10 en 14 jaar weer toestaat naar een islamitische school te gaan. Daarnaast heeft Erdoğan een belangrijke verkiezingsbelofte ingelost door Turkse scholieren te voorzien van een gratis tablet-pc.

Beleid inzake de Armeense genocide[bewerken]

In december 2008 bekritiseerde Erdoğan de “I Apologize”-campagne van Turkse intellectuelen om de Armeense genocide te erkennen, met de uitspraak: "Ik accepteer noch ondersteun deze campagne. We hebben geen misdaad begaan, dus we hoeven ons niet te verontschuldigen"[32] In november 2009 verklaarde hij (ter verdediging van de door het Internationaal Strafhof gezochte Soedanese leider Omar al-Bashir):

Aanhalingsteken openen Een moslim kan geen genocide plegen[33]
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

Erdoğan is van mening dat Armeniërs in het Ottomaanse Rijk nooit met een overheidsbeleid van genocide geconfronteerd werden, maar dat integendeel, Armeniërs de Turken wilden uitroeien.[34]

In 2011 gaf Erdoğan de opdracht tot het slopen van een Turks-Armeens vriendschapsmonument in Kars, dat was opgedragen aan de toenadering van de landen na vele jaren van geschillen over de moord op maximaal anderhalf miljoen Armeniërs tijdens de Eerste Wereldoorlog. Erdoğan rechtvaardigde de sloop door te stellen dat het monument ongepast was dicht bij het graf van een 11e-eeuws islamitisch geleerde.[35][36][37]

De erkenning van de Armeense genocide wordt vervolgd onder de regering-Erdoğan door de toepassing van het internationaal bekritiseerde artikel 301 van het Turkse wetboek van strafrecht.[38]

Beperking vrijheid van meningsuiting en rechten van minderheden[bewerken]

In 2005 veroordeelde premier Erdoğan de publicatie van spotprenten van de profeet Mohammed in de Deense krant Jyllands-Posten en bekritiseerde hij Denemarken. Erdoğan zei:

Aanhalingsteken openen Karikaturen van profeet Mohammed zijn een aanval op onze spirituele waarden. Er moet een limiet zijn aan de persvrijheid[39]
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

Tijdens Erdoğans ambtstermijnen werden meer dan honderd journalisten gevangen gezet[40][41][42] en bekleedt Turkije op de Press Freedom Index[43] eind 2012 rang 154 van de 179 opgenomen landen.[44][45] Honderden universiteitsstudenten werden ervan beschuldigd lid te zijn van illegale organisaties en gearresteerd voor het ondermijnen van de staat.[46] Turkije wordt geclassificeerd als een van de grootste 'vijanden van het internet' en een 'land onder toezicht', niet alleen vanwege censuur van het internet,[47][48] maar ook vanwege andere overtredingen op het gebied van privacy en vrije meningsuiting. Tijdens de protesten van 2013 zei Erdoğan in een op televisie uitgezonden toespraak: "De politie was er gisteren, is er vandaag en zal er morgen zijn. Het Taksimplein mag geen plaats zijn waar marginale groepen vrij rondlopen."[49] Nadat gebruikers van sociale media zoals Twitter waren opgespoord, gearresteerd en beschuldigd van het "aanzetten tot haat en openbare vijandigheid", verklaarde Erdoğan:

Aanhalingsteken openen Sociale media vind ik de ernstigste bedreiging voor de samenleving[50]
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

Eisen met betrekking tot erkenning van de rechten van homoseksuelen werden publiekelijk afgewezen door de regering-Erdoğan[51] en de Turkse homogemeenschap werd beledigd door een lid van het kabinet.[52] In maart 2013 noemde premier Erdoğan homoseksualiteit een "seksuele voorkeur" en zei dat het in strijd was met de "cultuur van de islam."[53]

Aanhalingsteken openen De naam ’gematigde islam’ is heel hatelijk, die is aanstootgevend en een belediging van onze religie. Er bestaat geen gematigde of niet-gematigde islam. Islam is islam en dat is het.[54]
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

Buitenlands beleid[bewerken]

Erdoğan maakt het Rabia teken voor solidariteit met het tot terroristisch verklaarde Egyptische Moslimbroederschap
Ontmoeting tussen Erdoğan en president Barack Obama
President Lula da Silva en Erdoğan in Brazilië met in de achtergrond de minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoğlu
Bezochte landen als Turkse premier

De grondslag van het buitenlands beleid van Erdoğan is gebaseerd op de gedachte "produceer geen vijanden, maar vrienden"[55] en het streven naar "zero problems" met de buurlanden.[56] In 2008 bracht de premier van Griekenland, na 50 jaar, een staatsbezoek aan Turkije. Voordat de partij van Erdoğan aan de macht kwam, was er in Turkije een discussie over een mogelijk offensief tegen Syrië. Tijdens de regeerperiode van Erdoğan zijn de diplomatieke relaties met het buurland verbeterd, waarbij Turkije zelfs de rol vervulde van bemiddelaar tussen Israël en Syrië. Maar sinds de start van de Syrische burgeroorlog hebben de twee landen ruzie met elkaar. Ook met Armenië werden de relaties voorzichtig aangehaald. Erdoğan en de president van Armenië Serzj Sarkisian hebben verscheidene keren met elkaar gesproken zoals bij het World Economic Forum in Davos in januari 2009. Bij die gelegenheid begon Erdoğan een tirade tegen de president van Israël Sjimon Peres over de Israëlische strafexpeditie in de Gazastrook.

Erdoğan heeft samen met de Spaanse premier José Zapatero de Alliantie der Beschavingen gesticht, die door de Verenigde Naties overgenomen is, met als doel de dialoog tussen culturen en beschavingen te bevorderen en onbegrip en vooroordelen te bestrijden.

Erdoğan probeerde verscheidene malen te bemiddelen tussen het Westen en de regering van Iran, dat ervan wordt beschuldigd te werken aan een kernwapen. Erdoğan reisde samen met de Braziliaanse president Lula da Silva naar Teheran en sloot daar een verdrag waarin Iran beloofde zijn nucleair afval te exporteren naar Turkije. Dit verdrag, dat veel lijkt op het voorstel van het Westen, werd niet erkend door het Westen. Erdoğan klaagde dat Iran in het geschil over het Iraanse nucleaire programma oneerlijk behandeld zou worden door het Westen. Hij stelde: “Wie zelf kernwapens heeft, kan Teheran niet bekritiseren vanwege zijn nucleaire programma,”[57] en:

Aanhalingsteken openen Mahmoud Ahmadinejad is zonder twijfel onze vriend[58]
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

Erdoğan neemt een kritische houding in ten opzichte van Israël. Door Israëls optreden tegen de Gaza-hulpvloot beschuldigde Erdoğan de Israëlische regering van "onmenselijk staatsterrorisme" en de schending van het internationaal recht.[59] De Palestijnse beweging Hamas in de Gazastrook wordt door Erdoğan niet beschouwd als een terroristische groep.[60]

Erdoğan verdedigde de Soedanese leider Omar al-Bashir, tegen wie het Internationaal Strafhof in Den Haag een arrestatiebevel heeft uitgevaardigd vanwege misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden in het Darfur-conflict, met de woorden: "Een moslim kan geen genocide plegen".[33]

Koerden[bewerken]

Op 12 augustus 2005 heeft Erdoğan gezegd te werken aan de oplossing van het Koerdische probleem met meer democratie. Hij zei ook in een toespraak in Diyarbakır: "Ieder land heeft moeilijke tijden in haar geschiedenis meegemaakt. Een grote staat en een groot land als Turkije heeft vele moeilijkheden overwonnen om de dag van vandaag te bereiken. Daarom is het weigeren van het erkennen van fouten in het verleden niet gepast voor grote landen. Een grote staat en een sterke natie kijkt met vertrouwen naar de toekomst door hun fouten en hun misstappen te belijden. Het is met dit principe in het achterhoofd dat onze regering het land dient. (...) Het Koerdische probleem is niet het probleem van een deel van onze mensen, maar het probleem van iedereen. Dus het is ook mijn probleem. Wij zullen elk probleem oplossen met meer democratie, meer burgerrechten en welvaart, met inachtneming van de grondwettelijke orde, het principe van de republiek en de fundamentele beginselen die we hebben geërfd van de grondleggers van ons land."

Vervolgens verklaarde Erdoğan de drie ideologieën die volgens hem in tegenspraak zijn met de Turkse staat:

  • etnisch nationalisme;
  • regionaal nationalisme;
  • religieus nationalisme.

Daarna zei hij: "Er zijn in ons land vele etnische groepen. Wij maken geen onderscheid tussen hen. Zij hebben elk een eigen identiteit. Er is een band die ons allemaal verenigt, en deze band is het burgerschap van de Republiek Turkije. (...) Ik zeg nogmaals, Turkije is zowel Ankara, Istanboel, Konya, Samsun, Erzurum als Diyarbakır. Ik wil dat u weet dat de geuren, kleuren, stemmen, muziek in elke plaats van dit land een eigen unieke smaak bezitten."[61]

De regering van Erdoğan beëindigde de vijftien jaar durende noodtoestand in het zuidoosten. Ze gaf ook toestemming voor programma's in de Koerdische taal op radio en televisie en heeft de openingen van privé-instellingen die Koerdisch onderwijzen goedgekeurd.

Op 1 januari 2009 opende Erdoğan een kanaal van de Turkse publieke omroep dat 24 uur in het Koerdisch uitzendt.

Europese Unie[bewerken]

In 2004 werd Erdoğan door de krant European Voice uitgeroepen tot 'Europeaan van het Jaar' vanwege de hervormingen in zijn land om Turkije op weg te brengen naar het lidmaatschap van de Europese Unie. Erdoğan zei hierop in een reactie dat "Turkse toetreding bewijst dat Europa een continent is waar samenlevingen zich verzoenen en niet botsen."[62]

Erdoğan werkt er naar eigen zeggen hard aan om de westerse waarden en normen die betrekking hebben op het regeren van een land en die met de criteria van Kopenhagen gedefinieerd zijn, aan Turkije eigen te maken. De Europese Commissie blijft kritisch over zijn beleid, steunt over het algemeen zijn hervormingen, maar er moet met name op het gebied van de mensenrechten nog veel verbeteren.[63] Na de Arabische Lente verdedigt Erdoğan zelfs het secularisme en de rechten van atheïsten op een reis langs de post-revolutionaire hoofdsteden van Egypte, Libië en Tunesië.[64]

Erdoğans regering vaart geen onvoorwaardelijk pro-Europese koers. Zo kwamen de toetredingsonderhandelingen in 2009 en 2010 tot stilstand, omdat de Turkse regering weigert Turkse havens open te stellen voor Cypriotische schepen. Turkije steunt als enige de Turks-Cypriotische staat in het noorden van EU-lidstaat Cyprus, maar weigert de regering in Nicosia te erkennen en laat daarom geen schepen of vliegtuigen toe uit Cyprus. In een rapport dat de Europese Commissie in 2009 presenteerde over een mogelijke Turkse toetreding tot de Europese Unie, noemde de Commissie specifiek de gebrekkige vrijheid van meningsuiting in Turkije, de persvrijheid, godsdienstvrijheid, rechten van vakbonden, de grote macht van het leger en discriminatie van homoseksuelen als onderwerpen waarin Turkije sneller hervormingen zou moeten doorvoeren. 'Eerwraak en gedwongen huwelijken blijven een ernstig probleem,' staat in het rapport.[65] Volgens Der Spiegel heeft Erdoğan aan het begin van zijn regeerperiode alleen toenadering gezocht tot Europa om het leger en de rechterlijke macht op afstand te houden en religieuze waarden te consolideren. In zijn buitenlandse politiek heeft hij de neiging om na gunstige verkiezingsuitslagen zijn eigen weg te volgen en minder met Europese partners af te stemmen.[66]

Aanhalingsteken openen "Als ze ons niet willen accepteren in de EU vanwege Halki, dan zij het zo!"[67]. (Met Halki wordt bedoeld het beroemde Grieks Orthodox Theologisch Seminarie bij Istanbul in de Zee van Marmara dat reeds tientallen jaren gesloten is door Turkije).
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

Parlementsverkiezingen 2007[bewerken]

In het merendeel van de 81 Turkse provincies werd de AKP voor de tweede maal de grootste partij. Landelijk wonnen zij 46% van de stemmen. De CHP won in enkele provincies in het westen van het land en haalde daarmee een percentage van ruim 20%. CHP verloor 5 provincies aan de AKP. In twee provincies in het zuiden won de nationalistische MHP en behaalde landelijk 14% van de stemmen. De DP, de fusiepartij van de DYP en de ANAP, haalde een landelijk percentage van 5%. Tot slot wonnen de Koerdische kandidaten in enkele provincies in het oosten van het land.

Parlementsverkiezingen 2011[bewerken]

Ook bij de verkiezingen van 2011 werd de AKP de grootste partij in Turkije met 49,9% van de stemmen en kreeg de partij alweer meer stemmen dan de voorgaande verkiezingen. Erdoğan is de enige premier in de Turkse geschiedenis die drie algemene verkiezingen op rij won met elke keer meer stemmen dan in de vorige verkiezing.

Houding tegenover de Turkse diaspora[bewerken]

Een van de essentiële kenmerken van het beleid van Erdoğan is het actief onderhouden van banden met de Turkse diaspora, met name in Europa. Erdoğan pleit voor integratie van Turkse migranten in de samenleving en de cultuur van het gastland, maar verwerpt assimilatie. Erdoğan beschreef in februari 2008 de assimilatie van Turkse immigranten in Duitsland als een "misdaad tegen de menselijkheid"[68] Erdoğan stelde in een gesprek met bondskanselier Angela Merkel voor om Turkse scholen en universiteiten in Duitsland op te richten.[69] Nadat Merkel dit voorstel had afgewezen, verscherpte Erdoğan zijn retoriek: "Waarom deze haat tegen Turkije? Ik begrijp het niet. Ik zou dit niet van de Duitse bondskanselier Angela Merkel hebben verwacht. Is Turkije een zondebok?”[70]

Erdoğan probeert ook om relaties met politici van Turkse afkomst op te bouwen in Europese landen. In februari 2010 nodigde hij 1500 etnisch Turkse politici uit verschillende Europese landen uit in Istanboel. Veel parlementsleden gingen in op zijn uitnodiging. Sommige parlementsleden uit Duitsland stelden de neutraliteit van het evenement in kwestie (zoals de parlementariërs Sevim Dağdelen, Memet Kılıç en Özcan Mutlu). Tijdens de conferentie in Istanboel riep Erdoğan de politici op om in de verschillende Europese landen de politieke belangen van Turkije te behartigen. Politieke invloed van Turkije zou moeten worden bereikt door de verwerving van het staatsburgerschap van het gastland. Naar aanleiding van deze kwestie pleitte CDA-Tweede Kamerlid Mirjam Sterk voor een signaal van de Nederlandse regering aan de Turkse autoriteiten dat inmenging in de Nederlandse politiek door Turkije niet wenselijk is.[71] De Turkse premier herhaalde tijdens de conferentie de controversiële zin uit zijn toespraak in Keulen in 2008:

Aanhalingsteken openen Assimilatie is een misdaad tegen de menselijkheid[72]
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

In februari 2011 drong Erdoğan er bij Turken in Duitsland in een toespraak in Düsseldorf op aan, hun kinderen eerst de Turkse en pas daarna de Duitse taal te leren. Duitse politici verwierpen deze oproep, aangezien het vroeg leren van de Duitse taal een voorwaarde is voor een succesvolle integratie.[73]

In Nederland dankte het van Turkse afkomst D66-Kamerlid Fatma Koşer Kaya haar Tweede Kamerzetel in 2006 aan een groot aantal voorkeurstemmen uit de Nederlands-Turkse gemeenschap. Het stemadvies zou mede van de Turkse staat afkomstig zijn, volgens het actualiteitenprogramma NOVA.[74] De Turkse regering ontkende echter iedere betrokkenheid bij de affaire. Minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot schreef de Tweede Kamer dat hij 'geen reden' had om hieraan te twijfelen. Toch vroeg hij de Turkse regering een nader onderzoek in te stellen, zelfs nadat was gebleken dat de e-mail met het stemadvies uit Utrecht afkomstig was.[75]

Via de ruim 140 Turkse staatsmoskeeën in Nederland wordt door de Turkse regering indirect invloed uitgeoefend op Turkse Nederlanders. Deze moskeeën staan onder toezicht van Hollanda Diyanet Vakfi, de Nederlandse dochterafdeling van Diyanet, het Turkse directoraat van godsdienstzaken, dat onder het ministerie van Algemene Zaken valt.[76] De Turkse overheid tracht daarnaast invloed op uitzendingen voor moslims op het publieke net te verkrijgen.[77]

Affaire Yunus[bewerken]

In maart 2013 uitte Erdoğan tijdens een staatsbezoek aan Nederland kritiek op de opvang bij lesbische pleegouders van het Turks-Nederlandse pleegkind Yunus.[53] Vicepremier Lodewijk Asscher vond de bemoeienis van Turkije ‘volstrekt ongepast’ en noemde het ‘aanmatigend’ als een buitenlandse mogendheid een oordeel heeft over het beleid van de Nederlandse pleegzorg.[78] Erdoğan wilde dat het Turkse ministerie van Familiezaken en het ministerie van Veiligheid en Justitie met elkaar overleggen over de opvang van kinderen van Turkse afkomst, maar premier Mark Rutte wees dit voorstel af. Rutte verklaarde dat bij plaatsing van een kind in een pleeggezin altijd wordt gekeken of zijn achtergrond overeenkomt met die van het pleeggezin. Als dat niet lukt, gaat het belang van het kind voor en wordt er geen onderscheid gemaakt op basis van geloof of seksuele geaardheid.[79] Erdoğan wendt zich nu tot het Europees Hof voor de Rechten van de Mens met de bedoeling om af te dwingen dat Yunus wordt herenigd met zijn biologische ouders.[80]

Davos 2009[bewerken]

Erdoğan verlaat het World Economic Forum in Davos.

Op 29 januari 2009 liep Erdoğan demonstratief weg tijdens het World Economic Forum in Davos na een aanvaring met de Israëlische president Shimon Peres. Erdoğan was niet alleen kwaad omdat hij niet mocht uitpraten, maar ook vanwege de bijval die Peres kreeg naar aanleiding van zijn betoog over de recente Gaza-oorlog. Bij zijn thuiskomst in Turkije werd hij als held ingehaald. In de Turkse pers werd hij vervolgens al snel Davos Fatihi (veroveraar van Davos) genoemd.[81] De regering van Erdoğan bemiddelde tussen Israël en Syrië. Hierbij zou Israël onder andere de Golan teruggeven aan Syrië in ruil voor vrede met Syrië. De Israëlische premier Olmert kwam op 23 december 2008 naar Turkije waar hij vijf uur lang ging praten met premier Erdoğan over de vredesgesprekken. Volgens Erdoğan was vrede tussen die landen heel dichtbij, maar de Turkse bemiddeling kwam ten einde toen Israël vier dagen later de Gazastrook militair binnenviel.

Rechtszaak tegen demonstranten[bewerken]

Erdoğan klaagde in 2012 tientallen demonstranten aan die hem zouden hebben beledigd. In hoger beroep in 2014 werden 17 studenten uit Eskişehir veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf voor de uitlating "Erdogan, dienaar van het IMF".[82]

Plan voor een 'vrome generatie'[bewerken]

Vanaf 2012 heeft Erdoğan herhaaldelijk gezegd dat hij (volgens hem in tegenstelling tot de oppositie) geen 'ongelovige' generatie wil opbrengen.[83] Ook spoorde hij vrouwen aan om meer kinderen te nemen, en stelde hij anticonceptie gelijk aan landverraad [84]. Om het pluriforme onderwijs onder zijn controle te brengen bond hij de strijd aan met private scholen, bijvoorbeeld die van de Gulen-beweging. Duizenden kinderen met een lage score werden automatisch naar islamitische Imam-hatip-scholen verwezen. Het leerlingenaantal van deze scholen groeide onder AKP-bestuur van 63.000 naar bijna 1 miljoen. Zelfs kinderen van christenen werden in 2014 automatisch ingeschreven op een islamitische school.[85] Op deze scholen wordt niet onderwezen in de evolutietheorie. Sinds september 2014 'mogen' kinderen vanaf 10 jaar op zulke scholen een hoofddoek dragen.[86]. Vervolgens werd ook het Osmaans (en dus het Arabisch schrift) verplicht gesteld.[87] Critici zien in deze tendensen tekenen dat Turkije langzaam in de richting van een Iraans model opschuift. In februari 2015 protesteerden in alle grote steden in het land leraren en middelbare scholieren tegen de afbreuk van het onderwijs. In Izmir kwam het tot confrontaties met de oproerpolitie.[88] 37 studenten en docenten uit Trabzon werden vervolgd voor beledigingen die zij richting Erdoğan zouden hebben geuit tijdens de demonstraties. Tevens werden 11 anderen vervolgd wegens een vermeende overtreding van de wet op demonstrates.[89]

Uitspraken over zionisme in 2013[bewerken]

In februari 2013 kwam Erdoğan in opspraak na uitspraken over het zionisme. Erdoğan zei tijdens een conferentie van de Verenigde Naties dat zionisme gelijk staat aan misdaden tegen de menselijkheid. Letterlijk zei hij:

Aanhalingsteken openen Net als zionisme, antisemitisme en fascisme is het onvermijdelijk dat islamofobie moet worden gezien als misdaad tegen de menselijkheid[90]
— Recep Tayyip Erdoğan
Aanhalingsteken sluiten

Dit kwam Erdoğan op kritiek te staan van onder meer de Verenigde Staten en de Verenigde Naties.[90] Ook de Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid van de Europese Unie, Catherine Ashton, vindt die uitspraken onacceptabel.[91]

Protesten 2013[bewerken]

Honderdduizenden demonstranten vulden op 15 juni het Taksimplein
Een anti-Erdoğan poster tijdens de demonstraties in Keulen, Duitsland
1rightarrow blue.svg Zie Protesten in Turkije in 2013 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sinds 28 mei 2013 waren er protesten in Turkije tegen het vermeende autoritaire beleid van Erdoğan.[92] Wat begon met een kleine sit-in in Istanboel voor het behoud van het Gezipark, een stadspark nabij het Taksimplein, verspreidde zich al snel tot protesten tegen Erdoğan in 78 van de 81 provincies.[93] Volgens Erdoğan waren de demonstranten (volgens zijn eigen ambtenaren ruim 2,5 miljoen mensen) schooiers, vrijbuiters, dieven, extremisten en terroristen. Bij het harde politieoptreden, waartoe persoonlijk de opdracht was gegeven door Erdoğan, kwamen meerdere burgers om het leven en raakten vele duizenden jongeren gewond. Sociale media als Twitter werden gebruikt om op te roepen tot demonstraties. 34 personen uit de westelijke stad Izmir werden vervolgd voor hun tweets. Volgens de openbaar aanklager riepen zij met tweets als 'Eerste hulp wordt verleend op de Ataturk middelbare school' op tot rellen. Als slachtoffer stelde de aanklager enkel premier Erdoğan voor, en de tweets zijn voor het Turkse OM goed voor drie jaar gevangenisstraf.[94] Een demonstrante uit de toeristische kustplaats Antalya hoorde de openbaar aanklager 98 jaar gevangenisstraf eisen; zij wordt wegens haar hippie-sjaal aangezien voor 'lid van een terroristische organisatie'.[95] Leden van de organisatie die de belangen van de Gezi-park demonstranten behartigde (o.a. architecten en planologen van Takstim Solidarity) en de vereniging van doktoren van Istanboel werden vervolgd en hoorden het OM 29 jaar gevangenisstraf vragen.[96] Als gevolg van hun kritiek werden stadsplanningsdiensten in het hele land ontheven van hun bevoegdheden. Erdoğan viel de slachtoffers en hun families herhaaldelijk persoonlijk aan tijdens politieke toespraken. Zo noemde hij Berkin Elvan de dag na zijn begrafenis een terrorist. Berkin had 9 maanden in coma gelegen nadat hij als 14-jarige door een traangasgranaat was geraakt.[97] De Turkse associatie voor medici maakte bekend dat het zich ernstige zorgen maakte over de geestelijke gezondheid van premier Erdoğan; zij vroegen zich af hoe een gezond persoon een rouwende moeder zo zou kunnen aanvallen, vlak nadat ze haar kind is verloren.[98] Na de dood van Berkin werden in ten minste 31 steden in Turkije demonstraties gehouden tegen premier Erdoğan en het politiegeweld.[99] Ook in het buitenland werd opnieuw gedemonstreerd, in Nederland onder meer in Amsterdam,[100] Rotterdam,[101] Nijmegen[102] en Leiden.[103]

Media en censuur[bewerken]

Erdoğan wordt bekritiseerd voor zijn politisering van de media, vooral na de demonstraties in 2013. De Republikeinse Volkspartij (CHP) beweerd dat meer dan 1863 journalisten hun baan hebben verloren als gevolg van hun verzet tegen de regering.[104] Journalisten van het kritische Cihan News Agency en de krant Zaman werden herhaaldelijk uitgesloten van het bijwonen van persconferenties en de mogelijkheid om vragen te stellen.[105] Verschillende kritische journalisten, zoals Soner Yalçın werden controversieel gearresteerd als een onderzoek naar een vermeende "staatsgreep".[106]

Opmerkelijke gevallen van censuur van de media vonden plaats tijdens de demonstraties in 2013 tegen de regering, toen de mainstream media geen enkel nieuws uitzond over de demonstraties tot 3 dagen na het begin. Het gebrek aan media-aandacht werd gesymboliseerd door CNN International dat wel de demonstraties uitzond terwijl CNN Türk een documentaire over pinguïns op hetzelfde moment uitzond.[107] De Hoge Raad van Radio en Televisie (RTÜK) gaf controversieel een boete aan kritische nieuwszenders, waaronder Halk TV en Ulusal Kanal, voor hun berichtgeving van de demonstraties en beschuldigde hen van het tonen van beelden die "moreel, fysiek en mentaal destabiliserend zouden zijn voor kinderen".[108] Erdoğan werd bekritiseerd voor het niet reageren op de beschuldigingen van media intimidatie, en veroorzaakte internationale verontwaardiging toen hij een journaliste (Amberin Zaman van The Economist) verteld haar plaats te weten en haar een 'schaamteloze militante' noemde tijdens zijn campagne voor de presidentsverkiezingen in 2014.[109] Erdoğan werd opnieuw bekritiseerd voor het ontvangen van onevenredige media-aandacht in vergelijking met zijn rivalen tijdens diezelfde verkiezingen. De Britse krant The Times beweerde dat tussen de 2 en 4 juli de staatszender TRT 204 minuten van haar dekking gaf aan Erdoğan's campagne en minder dan 3 minuten aan die van zijn beide rivalen.[110]

Corruptieschandaal[bewerken]

Sinds 17 december 2013 is premier Erdoğan verwikkeld in een grootscheeps corruptieschandaal.[111] Naast verschillende zonen van ministers is ook zijn eigen zoon Bilal een van de hoofdverdachten.[112] De zaak betreft onder andere de verduistering van miljarden euro's aan goudtransacties naar het gesanctioneerde Iran[113] en frauduleuze aanbestedingen van honderden miljoenen euro's aan overheidsprojecten van onder meer woningbouwcorporatie TOKI en het bedrijf van aannemer Ali Ağaoğlu.[114][115] Door de geheime gas-voor-goud afspraak kon Iran in 2012 en 2013 volgens experts de effecten van internationale sancties verminderen.[116] Ook kwam aan het licht dat de zoon van Erdoğan zakenrelaties zou hebben onderhouden met een voormalig lid van Al Qaida, Yasin Al Qadi, tevens een verdachte in de corruptiezaak.[117] Erdoğan en zijn zoon Bilal bleken uit gelekt fotomateriaal persoonlijk contact te hebben gehad met deze van terrorisme verdachte Saudiër, ook toen Al Qadi nog internationaal gezocht werd door de VN.[118] Bilal Erdoğan zou via een frauduleuze verkoop van de grond van de politieacademie in Etiler (de duurste wijk van Istanboel) zo'n 640 miljoen dollar hebben verduisterd.[119] Ook zou Bilal eilanden in de Egeïsche Zee hebben willen kopen voor Al Qadi.[120] Een andere zaak betreft donaties van publieke gronden aan de private stichting TÜRGEV van zoon Bilal, in ruil voor kandidaatschappen voor burgemeestersposities.[121] Deze stichting heeft in enkele jaren tevens 99.999.999 dollar ontvangen van ontraceerbare buitenlandse donateurs.[122] Erdoğan zou ook een bevriende zakenman hebben geholpen een contract van 1,5 miljard euro voor de aankoop van oorlogsschepen met industrialist Koc op te breken.[123] Een bos aan de oostoever van de Bosporus (een van de duurste stukken grond van de stad) zou voor 0 euro door een gemeentelijk fonds zijn geschonken aan een bevriende zakenman die bij het corruptieschandaal betrokken zou zijn.[124] In ruil voor twee villa's zou Erdoğan een aannemer in het westen van het land hebben laten bouwen in een beschermd natuurgebied. In de gesprekken is te horen hoe zijn kinderen aanwijzingen geven over de afbouw.[125]

Op 24 februari werd een reeks van vijf telefoongesprekken geopenbaard waarin Erdoğan en zijn zoon Bilal lijken te spreken over het verduisteren van ruim 40 miljoen dollar in contanten, verdeeld over dozen in verschillende huizen. In de begeleidende video werd echter beweerd dat uit het corruptieonderzoek zou blijken dat het hier om ruim 1 miljard dollar in contanten zou gaan. Hierna zakte de Turkse lira weg ten opzichte van de dollar.[126] Als reactie riepen de Turkse oppositiepartijen Erdoğan op om per direct af te treden.[127] De volgende dag braken protesten uit in 11 steden, verspreid over het land.[128][129] Erdoğan noemde deze demonstranten 'atheïsten en terroristen'.[130] In een telefoongesprek dat op 26 februari werd geüpload lijkt Erdoğan zijn zoon Bilal aan te sporen om geen genoegen te nemen met 10 miljoen euro smeergeld. Het zou gaan om fraude bij de aanbesteding van een gaspijpleiding naar Iran en Turkmenistan.[131][132] De inconsistenties in de gesprekken tussen Erdoğan en zijn zoon zijn volgens geluidsexperts toe te wijzen aan het gebruik van een CryptoPhone, die de stem van Erdoğan digitaal vervormt.[133] Agenten die verantwoordelijk waren voor de encryptie van deze telefoons werden prompt ontslagen.[134][135] Hoewel de audio-opnamen volgens experts authentiek zijn,[136][137][138] zou de Turkse politie opdracht hebben gekregen om al het bewijsmateriaal te vernietigen.[139] Volgens een onderzoek dat in opdracht van de Turkse overheid werd opgesteld is er geen bewijs dat er in de gesprekken is geknipt, maar bestaat het audiokanaal van de YouTube-video uit vijf unieke gesprekken.[140] Dit rapport vermeldt echter niet dat dit in de originele video ook duidelijk wordt aangegeven. Erdoğan weerlegt sindsdien de gesprekken als een 'immorele montage',[141] waarmee hij volgens de Turkse oppositie heeft toegegeven dat de stem in de gesprekken inderdaad van hemzelf afkomstig is. Ook de voorzitter van de AKP gaf toe dat de stemmen zeer wel afkomstig kunnen zijn van Erdoğan en zijn zoon.[142] Erdoğan probeerde de verspreiding van de opnamen te stoppen door een copyright op zijn telefoongesprekken te claimen, waarmee hij indirect de authenticiteit zou hebben bevestigd.[143][144] Een parlementslid van de AKP beweerde dat corruptie onder de 'vrijheid te zondigen' zou moeten vallen.[145]

Volgens Erdoğan is er van corruptie geen sprake, en is het geheel het werk van een samenzwering door een 'parallelle staat', in samenwerking met 'buitenlandse krachten'. In de maanden die volgden op het corruptieonderzoek werden ruim 7.000 agenten, meer dan duizend werknemers van veiligheidsdiensten en honderden rechters en officieren van justitie ontslagen of overgeplaatst.[146][147] In een gelekt telefoongesprek zou te horen zijn hoe Erdoğan zich na het bekend worden van de corruptiezaak persoonlijk bezighield met het vervangen van openbaar aanklagers.[148] Volgens Erdoğan zijn deze mensen aanhangers van Fethullah Gülen, en hij omschreef ze als 'hashasjins' (hasjrokende huurmoordenaars). Een ruime meerderheid van de Turkse bevolking gelooft echter niet in het officiële standpunt van de regering over het corruptieonderzoek.[149] Daarnaast bleek uit een van de geluidsopnamen dat Erdoğan na het lekken van het schandaal zelf de nieuwe aanklagers voor de zaak uitkoos.[148] Uit de telefoongesprekken bleek ook dat Erdoğan niet enkel een probleem heeft met aanhangers van Gulen; in een gesprek met de minister van Justitie liet hij zich negatief uit over een rechter vanwege zijn alevitisch geloof.[150]

Bemoeienis met Turkse media[bewerken]

Uit gelekte telefoongesprekken in 2014 bleek dat Erdoğan hoogstpersoonlijk censuur oplegt aan de Turkse media. Te horen is hoe Erdoğan direct belt met managers van televisiestations om speeches van oppositiepartijen te stoppen, of om nieuws uit de lichtkrant te laten verwijderen. Ook zijn zoon Bilal zou persoonlijk druk uitoefenen op de Turkse media.[151][152][153][154] Enkele dagen na het verschijnen van de tapes erkende Erdoğan de authenticiteit ervan.[155] Uit gesprekken die later naar buiten kwamen zou blijken dat Erdoğan tevens druk uitoefende op de Turkse media om zijn mogelijk toekomstige tegenstander Mustafa Sarıgül minder aandacht te geven.[156] Een uitzending van een populaire islamitische prediker zou onder druk van Erdoğan zijn afgebroken.[157] In een telefoongesprek voert Erdoğan druk uit op de hoofdredacteur van de krant Star. Volgens Erdoğan had deze redacteur persoonlijke interesses en zouden zulke mensen niet thuishoren in een redactie. De betrokken journalisten werden later ontslagen.[158] De hoofdredeacteur van Star nam kort hierna zijn ontslag omdat hij vond dat hij niet langer achter de krant kon staan, die volgens hem de politieke tweespalt in de maatschappij vergroot.[159] Ook Erdoğans dochter Sümeyye bleek betrokken bij manipulatie van media; in een gesprek met de Turkse publieke omroep TRT is te horen hoe zij de opdracht geeft om nep-Twitteraccounts te gebruiken voor een campagne.[160]

Uit andere gelekte gesprekken en documenten zou tevens blijken dat Erdoğan een geheim fonds had opgezet om de Turkse mediagiganten Sabah en ATV over te nemen. In ruil voor publieke aanbestedingen van onder andere het derde vliegveld van Istanboel zou zijn gevraagd een donatie in het fonds te doen. Volgens de Turkse oppositie zou Erdoğan zo indirect eigenaar zijn geworden van deze bedrijven.[161][162] Erdoğan zou ook druk hebben uitgevoerd op bevriende zakenlieden om de failliete krant Akşam en het televisiestation SKYtürk360 over te nemen.[163] Erdoğan zou tevens zijn minister van Justitie onder druk hebben gezet om de kritische mediamagnaat Aydın Doğan veroordeeld te krijgen.[164] In een speech in Ankara op 5 maart bevestigde Erdoğan de authenticiteit van dit gesprek.[165][166] In maart 2014 verbood de Turkse media-autoriteit (RTÜK) 35 programma's van de zender Samanyolu (Melkweg) van Fethullah Gülen. Volgens RTÜK zouden deze programma's een eenzijdig beeld geven van het nieuws. De Europese Commissie riep hierna de Turkse regering op om de onafhankelijkheid van de media-autoriteit te garanderen.[167][168] Op 27 maart werd de zender KanalTürk verboden.[169] Tijdens de verkiezingen werden websites van oppositiemedia (waaronder Taraf, Zaman en Cihan) gehackt en met DDoS-aanvallen platgelegd.[170][171] Staatsmedia gaven een compleet andere tussenstand dan private media, en de telling werd in verschillende delen van het land onderbroken door ongebruikelijke stroomstoringen.[172]

Journalisten krijgen in Turkije steeds meer te maken met fysieke beperkingen aan hun werk. Na de mijnramp in Soma op 14 mei 2014 werd het stadje na een grote anti-regeringsdemonstratie van de buitenwereld afgesloten.[173] Advocaten en journalisten mochten de stad niet in. Dit gebeurde tevens na de Bomaanslag in Reyhanlı in 2013,[174] na de luchtaanval op een groep jonge smokkelaars in Uludere/Roboski eind 2011 en na de gijzeling van 80 Turken in Mosoel door de terreurbeweging ISIS.[175] Bij deze incidenten werden 'mediastiltes' opgelegd, nadat de lokale bevolking de regering als schuldige aanwees en in diverse steden de straat op ging.

Strijd tegen sociale media[bewerken]

Volgens critici is de nieuwe restrictieve internetwetgeving die in 2014 werd aangenomen bedoeld om de bevolking te weerhouden de telefoontaps te horen.[176] De wet geeft de regering het recht elke website te blokkeren zonder tussenkomst van een rechter. Sinds de wet werd aangenomen zijn diverse websites geblokkeerd waarop taps werden geüpload, waaronder SoundCloud en Vimeo.[177][178] Erdoğan dreigde ook om YouTube en Facebook te verbieden na de lokale verkiezingen eind maart.[179][180] De minister van Communicatie verdedigde zo'n verbod, omdat er volgens hem op het internet beledigingen worden geuit richting Erdogan.[181] Een verbod op Facebook zou Turkije plaatsen in het rijtje Iran, Syrië en China.[182] Enkel China heeft meer internetcensuur,[183] en Turkije heeft de meeste opgesloten journalisten van enig land in de wereld.[184] Enkele uren na een toespraak van premier Erdoğan op 20 maart werd Twitter zonder tussenkomst van een rechter geblokkeerd.[185] In de toespraak zei Erdoğan over de kritiek op het verbod: 'De internationale gemeenschap kan dit of dat zeggen, het maakt mij allemaal niets uit'.[186] Over andere sociale media zei hij: 'We zullen ze allemaal uitroeien.'[187] Europese en Amerikaanse politici lieten zich direct fel uit over het verbod.[188] De 12 miljoen Turkse twitteraars trokken zich niets aan van het verbod en bleven via VPN-tunnels tweeten;[189] het aantal tweets nam met 33% toe[190] en zelfs ministers gingen er mee door. Enkele uren na het verbod verzond president Gül een tweet waarin hij aangaf dat het sluiten van sociale media 'niet geaccepteerd kan worden'.[191] Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde het verbod een vorm van '21e-eeuwse boekverbranding'.[192] Nadat ook URL-verkorters, DNS-servers en VPN-providers waren geblokkeerd,[193] groeide het aantal dagelijkse nieuwe Tor-netwerk-gebruikers met 700%.[194] Op 27 maart werd YouTube zonder tussenkomst van een rechter geblokkeerd.[195] Tijdens de verkiezingen maakte Google bekend dat de Turkse overheid diverse van hun DNS-serveradressen had gekaapt. Turkse internetproviders hebben een gemodificeerde serverkloon geïnstalleerd die al het ongewenste verkeer blokkeert en mogelijk persoonlijke informatie verzamelt.[196][197][198] Ook OpenDNS en Level 3 Communications bevestigden dat hun DNS-serveradressen waren gekaapt.[199] Het Turks constitutioneel hof vernietigde de blokkade op Twitter op 3 april, omdat het de vrijheid van meningsuiting zou beperken. Toch bleven sommige internetproviders de website nog tot dagen na de uitspraak blokkeren. Nadat Erdoğan felle kritiek uitte op de beslissing van het hof opende de hoogste Turkse rechtbank een eigen Twitteraccount.[200] Het constitutioneel hof vernietigde op 30 mei tevens het verbod op YouTube.[201] Desondanks worden mensen in Turkije tot lange gevangenisstraffen veroordeeld voor het kiezen van een provocerende nickname of avatar op sociale media.[202]

Betrokkenheid bij seksschandaal[bewerken]

In gelekte gesprekken die eind maart op socialemediasites werden geüpload zou te horen zijn hoe premier Erdoğan hoogstpersoonlijk opdracht gaf tot het maken en verspreiden van een sekstape van de partijleider van de grootste oppositiepartij.[203] De video leidde in 2010 tot het aftreden van Deniz Baykal, die op de beelden betrapt zou zijn met overspel. In tegenstelling tot de meeste andere gelekte audiofragmenten (die voornamelijk van 2012-2013 stammen) is dit gesprek niet via een telefoontap, maar via geheime opnameapparatuur verkregen.[204]

Wapensmokkel naar Centraal-Afrika[bewerken]

Uit gelekte telefoongesprekken tussen een adviseur van premier Erdoğan en een official van de nationale carrier Turkish Airlines zou blijken dat in het geheim wapens werden getransporteerd naar niet nader gespecifieerde groepen in Nigeria. In Nigeria woedt een heftige strijd tegen de radicaal-islamitische sekte Boko Haram, die in enkele jaren vele duizenden slactoffers heeft gekost. De official zou hebben aangegeven zich schuldig te voelen bij het feit dat hij niet wist of er christenen of moslims zouden worden vermoord met de wapens. De Turkse luchtvaartmaaschappij ontkende dat het wapens heeft geleverd.[205] Volgens staatsmedia en pro-AKP-media bestaat de terreur van Boko Haram überhaupt niet, en is het geheel een westerse samenzwering om Nigeria van zijn olie te bestelen.[206][207] Ook de van genocide verdachte president van Soedan Omar al-Bashir heeft veel steun gekregen van de Turkse regering. Erdoğan nodigde hem regelmatig uit voor officiële bezoeken, en heeft het land ook wapens geleverd.

Manipulatie van opiniepeilingen[bewerken]

Uit de hierboven genoemde telefoontaps bleek tevens dat Erdoğan zich bezighield met het manipuleren van politieke peilingen. Zo zou volgens een peiling van Habertürk in 2013 nog 36,8% achter de AKP staan. Dit cijfer bleek echter in het voordeel van de regeringspartij te zijn gemanipuleerd.[208] De eindredacteur van de krant die in het geluidsfragment spreekt over de manipulatie bevestigde kort na het verschijnen de authenticiteit van de opname.[209] De AKP maakte hierna bekend dat de partij van plan was om 800.000 aan de partij gelieerde 'toezichthouders' in de stembureaus te plaatsen, om te voorkomen dat mensen 'gemanipuleerd' zouden worden om niet op de AKP te stemmen.[210] Veel oppositieleden vroegen zich af of de verkiezingen nog wel eerlijk zullen verlopen.[211] Ook andere peilingsbureaus zouden onder druk hun cijfers hebben aangepast; zo zou de AKP in werkelijkheid al geruime tijd onder de 40% liggen.[212] Erdoğan heeft gezegd uit de politiek te stappen bij een uitslag onder dit percentage.[213]

Vijandbeeld sinds 2013 en heksenjacht[bewerken]

Erdoğan heeft naar eigen zeggen vele vijanden die hem en zijn regering willen dwarsbomen. Onder zijn vijanden schaart hij onder andere: een 'parallelle staat', een internationale 'rentelobby',[214] de Hizmet-beweging van Fethullah Gülen, een 'pornolobby',[215] een 'robotlobby',[216] internationale media,[217] sociale media waaronder Facebook en Twitter, ambassadeurs van westerse landen,[218] het Turkse leger, Turkse seculieren, vakbonden, werkgeversverenigingen,[219] stadsplanningsdiensten, architecten en ingenieurs[220] en een deel van het justitieel apparaat.[221] Private basis- en middelbare scholen ziet Erdoğan als een potentieel gevaar; sinds kort worden leerlingen en docenten op deze scholen ondervraagd over hun politieke opvattingen door ambtenaren van het ministerie van Onderwijs.[222] Deze beschuldigingen kwamen met name naar voren sinds 2013. In de pro-AKP-media komen ook veel complottheorieën voor. Zo zouden Joodse bankiers, de Illuminati en Opus Dei achter het complot tegen de Turkse regering zitten.[223][224][225] President Gül, van dezelfde partij als premier Erdoğan, heeft aangegeven dat hij niet in een buitenlandse samenzwering gelooft.[226] Volgens marktanalisten heeft Erdoğan eigenhandig investeerders uit Turkije weggejaagd. In mei 2014 erkende Erdoğan in zijn eigen bewoording verantwoordelijk te zijn voor een 'heksenjacht'. Vervolgens noemde hij leden van de Hizmetbeweging 'landverraders', en riep hij Turkse burgers op de volgelingen van Fethullah Gülen bij de overheid aan te geven.[227]

Gevechten met nabestaanden mijnramp[bewerken]

Na de mijnramp in Soma bracht premier Erdoğan een bezoek aan de mijn en de getroffen stad. Hoewel de stad tot de ramp een AKP-bolwerk was, vielen honderden woedende familieleden de premier aan. Zijn auto werd ingesloten en bekogeld, terwijl nabestaanden hem uitmaakten voor moordenaar en dief. Toen Erdoğan tijdens zijn tocht door de stad een winkel in wilde vluchten en hem de toegang werd belet, viel hij een omstander aan. Op beelden is te zien dat Erdoğan een stoot uitdeelde, maar niet duidelijk is of hij doel trof.[228] Uit andere beelden bleek dat de lijfwachten van Erdoğan hierna op het slachtoffer in bleven slaan. Op straat viel een adviseur van de premier een nabestaande aan en schopte hem vier of vijf keer. Erdoğan werd de stad uit gejaagd in een auto zonder nummerbord, terwijl omstanders trappen uitdeelden en stenen gooiden. Personen die in de media kritiek uitten op de omstandigheden in de mijnen, of het handelen van de premier, werden door regeringsgezinde media weggezet als 'linkse radicalen' en 'provocateurs'. Premier Erdoğan noemde een journalist zelfs een 'reptiel'.[229] Erdogan beweerde tevens dat twee vrouwen van omgekomen mijnwerkers die bij een begraafplaats bij Soma gefilmd werden door de BBC niet zouden bestaan (zij hadden gezegd niet meer op de AKP te stemmen).[230] Der Spiegel moest zijn correspondent terugtrekken uit het land na doodsbedreigingen van AKP-aanhangers.[231]

Dagen na de ramp bezocht Erdoğan de Duitse stad Keulen, waar hij was uitgenodigd door de Europese vleugel van zijn partij om een toespraak te houden in een stadion voor 16.000 aanhangers.[232] Zijn komst leidde tot ophef in de Duitse politiek en onder de Europese Turkse gemeenschap, die de premier beschuldigde van politiek bedrijven op een ongepast moment. Volgens de Duitse politie waren er tussen de 40.000 en 50.000 demonstranten tegen de premier in de stad uit Duitsland, Nederland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.[233] Duitse politici van Turkse afkomst die kritiek uitten op de komst van de premier, werden door Erdoğan persoonlijk aangevallen. Zo noemde Erdoğan de leider van de Duitse Groenen Cem Ozdemir een "zogenaamde Turk", die "wegens zijn afkomst" geen recht van spreken heeft (Ozdemir is Circassiër), Erdoğan is zelf van Lazische afkomst.[234] Volgens Erdoğan is Ozdemir "niet meer welkom in Turkije". Hierna werd de Turkse ambassadeur in Berlijn op het matje geroepen.[235]

Paleizen van Erdoğan[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook de hoofdartikelen: Ak Saray en Çengelköy#Paleis van Erdogan
Erdoğan groet de Palestijnse president Mahmoud Abbas in het paleis met een ceremonie in Ottomaanse stijl

In een beschermd natuurgebied in de Turkse hoofdstad Ankara liet Erdoğan een paleis bouwen. 8 km² bos, waarvan een groot deel van archeologische waarde, werd vernietigd.[236] Een rechtbank verklaarde de herbestemming van de grond, waardoor de bebouwing mogelijk was geworden, als onwettig.[237] De kosten van het paleis, dat eind 2014 officieel geopend werd, worden geraamd op ruim 600 miljoen dollar, maar voor de komende jaren is nog ruim honderd miljoen extra gereserveerd voor onder andere de aankleding (waaronder Italiaanse bomen en vergulden marmeren tegels). [238] Nadat Erdoğan wekenlang belachelijk was gemaakt door nationale en internationale media wegens de omvang van het paleis, dat voornamelijk wordt vergeleken met het paleis van dictator Nicolae Ceaușescu, maakte de president de volgende opmerking: "Het heeft geen 1000 kamers. Dat hebben jullie verkeerd. Het heeft meer dan 1150 kamers!".[239] Het complex wordt tevens uitgebreid met een prive-woning met 250 kamers voor president Erdoğan.[240] Erdoğan riep mensen die tegen de illegale aanleg van het paleis protesteerden op om het te proberen te slopen.

In 2013-14 liet Erdoğan het historische houten landhuis van de laatste Ottomaanse sultan (Mehmet VI) slopen in de wijk Çengelköy, in het Aziatische Istanboel, en liet hij dit bouwwerk vervangen met een inacurate betonnen replica.[241] Ook drie andere historische landhuizen werden vernietigd. De heuvel boven het dorp is ontdaan honderden bomen en omringd met een betonnen muur, voor de aanleg van het eerste 'paleis' in de stad in de republikeinse periode. Naast een woning voor premier Erdoğan omvat het complex ook enkele villa's voor zijn familieleden. Hoewel de originele houten landhuizen op de monumentenlijst stonden is er bij de 'herbouw' geen aandacht geschonken aan de locatie, orientatie, stijl, detaillering of materialisering van de panden. Tijdens de ramadan van 2014 kregen omwonenden te horen dat zij binnen enkele dagen hun huis moesten verlaten.[242][243][244]

In 2014 bestelde Erdoğan tevens een privé-vliegtuig ter waarde van meer dan 100 miljoen euro.[245]

Valse vlag om oorlog tegen Syrië[bewerken]

Uit gesprekken die eind maart 2014 naar buiten kwamen, zou blijken dat Erdoğan zijn ministers de opdracht had gegeven om een valse vlag-operatie te organiseren die zou leiden tot een oorlog met buurland Syrië. In de gesprekken zou onder andere de minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoğlu te horen zijn die verschillende scenario's voor zo'n false-flag bespreekt met zijn viceminister, de baas van de inlichtingendienst en een generaal van het Turkse leger. In de gesprekken wordt uiteengezet hoe de VN misleid zou kunnen worden. Een van de scenario's die wordt besproken is een zogenaamde aanval van ISIS-rebellen op de tombe van Suleyman Shah, de grootvader van de grondlegger van het Ottomaanse Rijk, ten noordoosten van Aleppo.[246][247][248][249][250][251] In de weken voorafgaand aan het lekken van de gesprekken sprak de Turkse regering herhaaldelijk van een bedreiging van de tombe.[252] Direct na het lekken van de gesprekken zou het ministerie van Buitenlandse Zaken een onderzoek zijn begonnen in het ministeriegebouw[253] en werd YouTube geblokkeerd.[254]

Kandidatuur voor presidentschap[bewerken]

Kaart met provincies die stroomstoringen kregen tijdens het tellen van de resultaten van de lokale verkiezingen van 2014, de oppositie beschuldigde onder andere hierdoor Erdoğan van fraude

Op 1 juli 2014 maakte Erdoğan bekend dat hij zich kandidaat stelde voor het presidentschap van Turkije. Omdat zijn maximale termijn als premier is bereikt binnen de regels van zijn partij had hij de wens om het ceremoniële ambt voor de verkiezingen van 10 augustus meer macht te geven, maar omdat zijn partij geen tweederdemeerderheid heeft en geen steun kreeg van een andere partij bleek dit niet haalbaar. Het is wel de eerste keer dat het Turkse volk direct een president kan kiezen. In de verkiezingen neemt Erdoğan het op tegen kandidaten Ekmeleddin İhsanoğlu (voormalig voorzitter van de Organisatie van de Islamitische Conferentie) en Selahattin Demirtaş. Zijn belangrijkste opponent İhsanoğlu wordt gesteund door 11 oppositiepartijen, waaronder de seculiere CHP en de nationalistische MHP. Selahattin Demirtaş komt van de Koerdische partij BDP, maar is kandidaat voor haar zusterpartij HDP en twee andere socialistische partijen.

Net als de andere presidentskandidaten was Erdoğan verplicht zijn bezittingen openbaar te maken. Ondanks blijvende aantijgingen van corruptie zou Erdoğan naar eigen opgaaf de armste kandidaat zijn, omdat hij niet over een woning zou beschikken.[255] Volgens de OVSE, die de verkiezingen monitoren, heeft premier Erdoğan belastinggeld aangewend voor zijn persoonlijke campange. Dit is expliciet verboden volgens de Turkse grondwet.[256]

Presidentschap, 2014-nu[bewerken]

Slag om Kobani en Koerdische opstand[bewerken]

De Turkse staat onder leiding van Erdoğan heeft jarenlang de Syrische oppositie gesteund in hun gewapende strijd tegen de regering van de Syrische president Assad. Duizenden extremisten uit Noord-Afrika en West-Europa vlogen in 2012-2013 naar de Turkse grensprovincie Hatay, om zo in het oorlogsgebied te geraken. Volgens verschillende internationale media, die deze migratie op het vliegveld en aan de grens vastlegden, deed de Turkse politie geen moeite om deze personen tegen te houden.[257] Ook leverde de Turkse regering wapens aan islamistische groeperingen in het noorden van Syrië. Douanebeambten die de illegale stroom van wapens naar Syrië wilden stoppen werden ontslagen, overgeplaatst of kregen zelf met juridische vervolging te maken.[258] Gewonde terroristen kregen lange tijd gratis medische verzorging in Turkse staatsziekenhuizen.[259] Volgens de voormalige ambassadeur van de Verenigde Staten in Turkije heeft de Turkse regering zelfs samengewerkt met Al Qaida in Syrië.[260] Dit werd ook bevestigd door de Amerikaanse vicepresident Joe Biden, die dit onder Turkse druk echter weer moest intrekken.[261][262]. Turkije heeft de extremistische beweging ISIS ook nooit op de terreurlijst geplaatst; enkel sommige leden van de organisatie zijn ongewenst verklaard als leden van 'Al Qaida', terwijl zij in werkelijkheid tegen deze andere terreurorganisatie strijden.

Volgens nationale en internationae journalisten heeft de Turkse overheid groepen terroristen de grens over gelaten richting de Koerdische stad Kobani in Ro­ja­va, die sinds begin september 2014 door ISIS onder vuur kwam te liggen. Koerden die de stad willen verdedigen tegen de terreurbeweging worden aan de grens tegengehouden. Journalisten aan de grens werden door de Turkse politie aangevallen met traangras.[263] Enkele maanden eerder werd de Turkse overheid al beschuldigd van het laten passeren over Turks grondgebied van terroristen die de westelijke Armeense stad Kessab aanvielen.[264] Erdoğan maakt deel uit van dezelfde islamitische sekte als een deel van de ISIS-strijders in Irak; de Naqshibandi (een gemilitariseerde soefi-orde).[265] Hoewel ISIS aan de grenzen van Turkije etnische zuiveringen uitvoert op minderheden als Koerden, jezidi's, christenen en Turkmenen blijft Erdoğan enkel aandacht schenken aan de onderdrukking van president Assad van Syrië. Volgens Erdoğan moet het doel van een eventuele ingreep in de buurlanden niet zijn om de burgerbevolking te beschermen, maar om de Syrische regering ten val te brengen. Hierin staat de Turkse president alleen; geen ander Navo-lid wil participeren in een oorlog tegen Syrië. Volgens Erdoğan zijn de leden van ISIS überhaupt geen extremistische moslims, maar 'westerse drugsverslaafden'.[266]

Op 7 oktober braken protesten uit in verschillende Turkse steden. Ook gingen Koerden in Europese steden de straat op om te protesteren tegen president Erdoğan en de uitblijvende Turkse steun aan Kobani. Het Nederlandse en Europese parlement werden zelfs tijdelijk door de demonstranten bezet. Bij de demonstraties in Turkije kwamen in 2 dagen zeker 22 burgers om het leven. Gemeentehuizen, politiekantoren, AKP-kantoren, scholen, standbeelden en winkelketens werden in diverse steden in Oost-Turkije in brand gestoken. In 6 provincies werd een staat van beleg afgekondigd en patrouilleert het Turkse leger op straat. De Turks-Koerdische terreurbeweging Hizbulah (niet te verwarren met de sjiitische beweging in Libanon) gaf een verklaring uit waarin het zijn steun uitsprak aan ISIS. De meeste doden vielen in Diyarbakir door confrontaties tussen islamistische en linkse seculiere Koerden.[267][268][269][270]

'Moslims ontdekten Amerika'[bewerken]

Tijdens een toespraak op een bijeenkomst van Zuid-Amerikaanse Islamitische leiders zei Erdoğan dat moslims het continent eerder zouden hebben ontdekt dan Christoffel Columbus. Volgens Erdoğan zou het bewijs hiervoor zijn gegeven in een passage van Columbus over de ontdekking van Cuba. Zijn uitspraak is echter gebaseerd op een bekende foutieve lezing; in het verslag van Columbus wordt geen melding gemaakt van een islamitisch gebedshuis, maar een heuvel op Cuba die een 'gelijkenis heeft met een moskee'. Hoewel hij hier op aangesproken is, heeft hij zijn theorie bij meerdere toespraken herhaald.

Hernieuwde aanval op vrijheid van meningsuiting[bewerken]

In december 2014 heropende Erdoğan als president de strijd tegen zijn tegenstanders. Twitter-lek binnen de Turkse regering FuatAvni kondigde op 11 december een massa-arrestatie aan van meer dan 150 journalisten van linkse en aan Fetullah Gulen gelieerde kranten. De volgende dag zei Erdoğan tijdens een toespraak dat hij opnieuw in het 'hol' van zijn vijand zou treden, en dat deze organisaties vernietigd zullen worden.[271] Op 14 december begon de operatie met de uitvaardiging van arrestatiebevelen van journalisten en medewerkers van politie en inlichtingendiensten. Zeker 31 mensen werden gearresteerd, onder wie de hoofdredacteuren van de krant Zaman en tv-zender Samanyolu.[272] Volgens het staatspersbureau Anadolu Agency worden de journalisten verdacht van een poging om de staat omver te werpen met 'intimidatie en dreigementen'.[273] Naar aanleiding van de arrestaties lieten de Europese Commissie, de voorzitter van het Europees Parlement en verschillende Europese fracties weten zich grote zorgen te maken over persvrijheid in Turkije.[274][275] Ook Human Rights Watch en het CPJ veroordeelden de operatie. In januari 2015 hoorde journaliste Sedef Kabaş het OM 5 jaar gevangenisstraf eisen voor een enkele tweet die zij over het corruptieonderzoek had gepost.[276] Een minderjarige jongen die Erdoğan zou hebben beledigd tijdens een protest werd gearresteerd.[277] Journaliste Mine Bekiroğlu werd vervolgd voor een 'beledigende' facebook post over Erdoğan een jaar eerder.[278] Voormalig Miss Turkey Merve Büyüksaraç werd gearresteerd en vervolgd voor een satirisch gedicht dat ze had gepost op Instagram.[279] In de eerste paar maanden van zijn presidentschap werden ruim 70 mensen, waaronder ook kinderen, vervolgd voor het uiten van beledigingen op sociale media en tijdens demonstraties.[280] Tevens werden in de eerste maanden van 2015 tientallen mensen gearresteerd, waaronder veel politieagenten die bij het corruptieonderzoek betrokken zouden zijn geweest.[281] Twee cartoonisten werden tot 1 jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens een cover van het satirische blad Penguen, die beledigend zou zijn voor Erdoğan.[282]

Breuk in relatie met Nederland[bewerken]

In een ofwel zeer ongelukkige samenloop van omstandigheden, of een (on)diplomatieke schoffering van Nederland [283], werd tijdens het bezoek van de Nederlandse minister van buitenlandse zaken Bert Koenders aan Turkije op 6 januari 2015 de Nederlandse journaliste Fréderike Geerdink gearresteerd op verdenking van het verspreiden van "propaganda voor een terroristische organisatie en negatieve uitingen tegen de regering". Op hetzelfde moment gaf president Erdoğan een toespraak waarin hij zei dat er "nergens in de wereld, ook niet in Europa, een vrijere pers is dan in Turkije".[284] De arrestatie leidde tot een schokgolf in Turkije en Nederland. Het is de eerste keer sinds 1996 dat een buitenlandse journalist verdacht is van zulke zaken. Tijdens haar verhoor werd ze gevraagd of ze een 'buitenlandse agent' was. Na enkele uren werd Geerdink in vrijheid gesteld, mogelijk onder invloed van minister Koenders. Op de tweede dag van het bezoek van Koenders werd nog een Nederlandse journalist korte tijd vast gehouden, Mehmet Ülger. Volgens Ülger was het een pesterij gericht aan het adres van de nieuwe minister Koenders. Koenders was juist naar het land afgereisd om de relatie te verbeteren. Nederland was traditioneel de grootste bondgenoot van Turkije binnen de EU; zo was het Nederland dat de aanzet tot de lidmaatschapsonderhandelingen gaf, en is de rapporteur voor de voortgang aan het Europees parlement altijd een Nederlander geweest. Enkele weken voor de gebeurtenis was de relatie al op een dieptepunt beland, toen Nederland als enig EU-lid voorstelde om de toetredingssteun voor Turkije drastisch te verlagen wegens voortdurende mensenrechtenschendingen en een publicatie op de website van het Turkse ministerie van buitenlandse zaken waarin elementen van de Nederlandse samenleving 'racistisch' werden genoemd.[bron?]

Uitlatingen over de terreuraanslag op Charlie Hebdo[bewerken]

Volgens Erdoğan hebben moslims niets te maken met de aanslag op Charlie Hebdo. Hoewel de daders herhaalelijk aan gaven uit naam van Allah en Mohammed te hebben gemoord, zijn zij volgens de Turkse president geen moslims. Volgens Erdoğan zijn de echte schuldigen de Franse burgers en hun islamofobe houding. Ook verwees Erdoğan naar complottheorieën over de aanslag.

"Als moslims hebben wij nog nooit deel genomen aan terroristische aanslagen. [...] Achter deze leugens ligt racisme, haat en islamofobie. Franse burgers plegen zulke aanslagen, en moslims betalen de rekening. De hypocrisie van het westen is overduidelijk. [...] Deze acties volgen een voorbepaald script, en we moeten waken voor een complot tegen de islamitische wereld. " [285]

Ook viel Erdoğan Charlie Hebdo direct aan:

"Dit is geen vrijheid. Dit staat gelijk aan terreur door de beperking van vrijheden van anderen. Wij moeten ons dit realiseren. Er is geen grenzeloze vrijheid. [...] Waarschijnlijk zijn het atheisten. Als dat zo is hebben ze respect te tonen voor de dingen die mij heilig zijn! Als ze dat niet doen is het een doelbewuste provocatie, en dat is strafbaar. Wat ze doen is het zaaien van haat en racisme" [286]

Nadat Al-Qaida de terreuraanslag had geclaimd verdedigden enkele partijleden van de AKP deze terreurorganisatie. Volgens hen zou Al-Qaida helemaal geen terreurorganisatie zijn. Turkije had in de voorgaande jaren deze terreurgroep gefinancierd en voorzien van wapens in de strijd tegen Assad in Syrie. Ook het Turkse leger beschuldigde de Turkse inlichtingendiensten (die onder direct gezag van Erdoğan staan) van het illegaal leveren van wapens aan de Syrische oppositie.[287]

Erdoğan en vicepremier Davutoğlu hadden dreigende woorden voor de linkse krant Cumhurriyet, die een aantal cartoons van Charlie Hebdo printte, waaronder kleine versies van de cover met Mohammed. Terwijl de krant doodsbedreigen ontving, was dit in de ogen van Erdoğan niet meer dan logisch. "Zo lang ze hier mee door gaan lokken ze provocaties uit", aldus de president. Volgens Davutoğlu lokt de Turkse krant direct geweld uit: "Een beledigende karikauur publiceren is als openlijk zeggen: "Kom ons maar aanvallen"".

Een groep extremisten in Istanbul greep de gelegenheid aan om hun 'vrijheid van meningsuiting' te gebruiken, waarbij zij de terreuraanslagen verheerlijkten en onder andere foto's van Osama Bin Laden mee droegen.[288] De Turkse politie maakte bekend dat zo'n 3000 terroristen actief zijn in sleeper-cells binnen Turkije, die gelieerd zijn aan de Islamitische Staat.[289] In de weken na de aanslagen werden tientallen websites geblokkeerd in Turkije, waaronder die van Charlie Hebdo, de Turkse associatie van atheïsten en enkele linkse kranten. Turkse websites die terroristen rekruteren voor ISIS bleven echter gewoon toegankelijk.[290]

Einde van vredesproces met Koerden[bewerken]

Op 28 juli 2015 zei Erdoğan dat het vredesproces, dat in 2013 was ingezet, onmogelijk was geworden. Hij riep het Turkse parlement op om de onschendbaarheid van de (pro-Koerdische) HDP-parlementsleden op te heffen en hen te vervolgen voor terroristische activiteiten. Uit protest vroegen parlementsleden van de HDP en CHP aan het parlement zelf om hun onschendbaarheid op te heffen [291]. In reactie op aanslagen van de PKK op militairen en politieagenten in het zuidoosten van het land bombardeerde Turkije stellingen van de Koerdische PKK en YPG in Irak en Syrië. Volgens de Turkse bronnen zouden daarbij 390 mensen om het leven zijn gekomen en honderden gewonden zijn gevallen [292]. Bij Turkse bombardementen in Syrië raakten strijders van het Vrije Syrische Leger gewond. Strijders van de Koerdische YPG die in Kobani gewond waren geraakt zouden na hun medische behandeling in Turkije door het Turkse leger zijn overgedragen aan al-Nusra (al-Qaida in Syrië). In de week na de bomaanslag in Suruç door de Islamitische Staat werden zo'n 1300 mensen gearresteerd op verdenking van associatie met een terroristische organisatie [293]. Het overgrote deel van de gearresteerden behoorden tot Koerdische of linkse organisaties. De meeste gearresteerde Koerden waren actief voor de HDP. Veel van de vermeende IS-leden waren al eerder gearresteerd geweest, en konden na een kort verhoor weer vertrekken.

Bij aanslagen van de PKK en DHKP-C kwamen tientallen politieagenten en militairen om het leven. Bij de begrafenis van een politieagent uit Çaykara zei Erdogan: "Hoe gelukkig moet de familie wel niet zijn. Hun zoon is nu een martelaar. Dit is de hoogst haalbare positie na het profeetschap." [294]. De agent liet een vrouw en kinderen na. Bij een andere begrafenis werden AKP vertegenwoordigers door nationalistische Turken weggejaagd en riepen aanwezigen slogans als "moordenaar Erdogan" [295].

Volgens analisten heeft de hernieuwde strijd vooral te maken met de nationale politieke situatie waarin de AKP van Erdoğan voor het eerst een minderheid heeft in het parlement wegens de winst van de pro-Koerdische HDP. Ook de militaire successen van de Koerden in het noorden van Syrië hebben de politieke situatie in Turkije veranderd. Erdoğan heeft herhaaldelijk gezegd dat hij zal beletten dat er een Koerdische staat komt in noord-Syrië. Nadat de Koerden belangrijke overwinningen behaalden op terreurbeweging IS probeerde Erdoğan de NAVO te overtuigen een 'terroristen-vrije zone' in te stellen (in de westerse media soms foutief een ISIS-vrije zone genoemd), om te voorkomen dat de Koerdische gebieden verenigd zouden worden en de Koerden binnen bereik van de Middellandse Zee zouden komen.

Zie ook[bewerken]

Wikiquote Wikiquote heeft een collectie citaten gerelateerd aan Recep Tayyip Erdoğan.
Voorganger:
Nurettin Sözen
Burgemeester van Istanboel
1994-1998
Opvolger:
Ali Müfit Gürtuna
Voorganger:
-
Politiek leider AKP
2001-heden
Opvolger:
-
Voorganger:
Abdullah Gül
Premier van Turkije
2003-2014
Opvolger:
Ahmet Davutoğlu
Voorganger:
Abdullah Gül
President van Turkije
2014-heden
Opvolger:
-