De rattenvanger van Hamelen
De rattenvanger van Hamelen is een sage of sprookje dat bekend werd door de gebroeders Grimm. Ze publiceerden het in hun Deutsche Sagen.[1] De legende verhaalt een gebeurtenis in de Duitse stad Hameln (in het Nederlands: Hamelen) op 26 juni 1284. Geen enkele 13e-eeuwse bron meldt de gebeurtenis. Niettemin menen de meeste onderzoekers dat de verdwijning van de kinderen echt is. De oudste bekende bron is een 15e-eeuwse nota in een handschrift van monnik Heinrich von Herford.[2] Het laatste wat men van hen vernam, is dat ze naar de Koppenberg liepen. Later voegden schrijvers elementen toe: in de zestiende eeuw werd het hoofdpersonage een rattenvanger en deed het krenterige stadsbestuur zijn intrede.
Inhoud |
Het verhaal [bewerken]
De rattenvanger kwam naar Hamelen om de rattenplaag te verdelgen. De bevolking prees hem en beloofde een betaling. Hij lokte de ratten met een fluit en liet ze verdrinken in de Wezer. Omdat het volk weigerde te betalen, keerde hij terug als de inwoners in de kerk zaten, speelde fluit en lokte 130 kinderen mee. Hij leidde hen een grot binnen en sloot ze op. In andere versies neemt hij ze mee naar de Koppelberg en iedereen verdwijnt.
Theorieën [bewerken]
De theorieën over de oorsprong hangen samen met de bedenker en 'de tijdsgeest' waarin de theorie bedacht werd. Altijd symboliseert de rattenvanger de Dood.
- In de 16e eeuw - de eeuw van de heksenvervolgingen - suggereert Jan Wier dat de rattenvanger een duivel was die zich vermomde als fluitspeler. Een tijdgenoot van Wier, Hannibal Nullejus de schoolrector in Stadthagen beweerde dat de kinderen door onderaardse gangen naar de andere kant van de wereld trokken.
- In de 17e eeuw oppert een geestelijke schooldirecteur uit Hamelen een Kinderkruistocht. Gottfried Wilhelm Leibniz vond dat én een emigratie aannemelijk.
- In de 18e eeuw neemt een legerpredikant aan dat de kinderen vochten in een conflict in Minden.
- In de 19e eeuw - als de wetenschap bacteriën leert kennen - suggereert men een (pest)epidemie, lepra of de 'danswoede' of de Chorea van Huntington die de kinderen de stad uit dwong ter bescherming van de bevolking.
- In de 20e eeuw ontstond het idee dat de kinderen hun ouders, al dan niet uit vrije wil verlieten om dorpen en steden te stichten in Oost-Europa, Moravië of ten Noorden van Berlijn, zoals gebruikelijk was in de 13e eeuw. In die eeuw jaagde het aantal geboorten en de dalende sterfte de voedsel- en grondprijzen de hoogte in. Hongersnood en armoede en de expansiedrang van de Duitse heersers verklaren de landverhuizingen. Het gebied tussen Wittenberg, Bad Belzig en Jüterborg wordt "Der Flaming" genoemd. Bossen, moerassen en zandruggen van het braakland rond Berlijn huisvestten nieuwe bevolkingsgroepen.[3]
Jan Wier en het glas in lood [bewerken]
Het verhaal stond op een glas in loodraam uit het begin van de 14e eeuw in de kerk van Hamelen, waarvan wordt verondersteld dat het de ware gebeurtenis voorstelde.[4] Het glas werd in 1660 vervangen en de kerk brandde in 1945 uit. Hans Dobbertin reconstrueerde de rattenvanger in bonte kledij en kinderen in het wit.[5] Jan Wier liet als één van de eersten de gebeurtenis in de 16e eeuw opnemen in zijn drukwerk. Voor Wier zijn enkel schriftelijke bronnen bekend. Wier merkte op dat officiële documenten in Hamelen vaak 'X jaar na de verdwijning van de kinderen' gebruikten ter datering en dat rinkelende tamboerijnen en dansen verboden was in de 'Trommelloze straat' waar de kinderen de stad verlieten. Als een bruidsstoet door de straat wou, deed die dat in stilte. Tijdens zijn stadsbezoek zag Wier het beschreven glasraam en oorkondes over de gebeurtenis. De oudste kwam van een nakomeling van de burgemeester van Hamelen in 1284, mogelijk de vader van een verdwenen meisje.
Inscriptie [bewerken]
Een inscriptie uit 1602 of 1603 in Hamelen luidt:
Anno 1284 am dage Johannis et Pauli
war der 26. junii
Dorch einen piper mit allerlei farve bekledet
gewesen CXXX kinder verledet binnen Hamelen gebo[re]n
to calvarie bi den koppen verloren
Populaire cultuur [bewerken]
- Het verhaal werd in Nederland gebruikt voor de succesvolle tv-serie in de jaren zeventig: "Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer?".
- Het Suske en Wiske-verhaal De flierende fluiter gebruikt delen van de legende.
- Walt Disney maakte er in 1933 een korte animatiefilm van.
- Een verfilming van regisseur Bretaigne Windust toonde op 26 november 1957 de The Pied Piper of Hamelin in Technicolor op tv.
- De clip 'Hand In Hand' van de Duitse dance-act Dune baseert zich op het verhaal.
- Het nummer 'Pay The Piper' op het gelijknamige album van de Maastrichtse band The Mad Trist is erop gebaseerd.
- In het nummer 'My Fairy King' van de band Queen van het album Queen bevat citaten uit het verhaal: "and their dogs outran our fallow deer, and honey-bees had lost their stings, and horses were born with eagles' wings"
- Ook Led Zeppelin noemt de rattenvanger tweemaal in hun klassieker 'Stairway to Heaven' van het album Led Zeppelin IV: "It's whispered that soon if we all call the tune, then the piper will lead us to reason" en "Your head is humming and it won't go in case you don't know the piper's calling you to join him".
Fotogalerij [bewerken]
-
Råttfångaren från Hameln, Allan Österlind, 1897
-
Een poppenspeler met marionetten in de binnenstad van Hamelen
-
Rattenfängerbrunnen in Hamelen
-
Standbeeld van de rattenvanger in Utrecht
Bibliografie [bewerken]
- Mythen & sagen, een geïllustreerd overzicht van 's werelds mooiste vertellingen, Tony Allan, ISBN 978-90-5764-533-4.
- Jan Wier (1515-1588). Een ketterse arts voor de heksen, Vera Hoorens, ISBN 978-90-351-3377-8.
Externe link [bewerken]
Bronnen, noten en/of referenties
|
 |
Zie de categorie Pied piper van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
