Station Arnhem

Arnhem
Afkorting	Ah
Opening	14 mei 1845
Perronsporen	8
Perrons	4
Lijn(en)	Rhijnspoorweg Staatslijn A Spoorlijn Arnhem - Nijmegen
Vervoerder(s)	NS  NS Hispeed Syntus (tot december 2012)  ARRIVA (trein)  (vanaf december 2012)
Reizigers	40.110 (2008) per dag
Coördinaten	51°59′5″N 5°54′3″E
Externe link	NS-stationsinformatie
Portaal    Openbaar vervoer

Station Arnhem is het belangrijkste station van de Gelderse hoofdstad. Het eerste station in Arnhem werd in 1845 geopend, gelijktijdig met de oplevering van de Rhijnspoorweg. Arnhem is met circa 40.000 in- en uitstappers per dag in reizigersaantallen het negende station van Nederland.

Geschiedenis

De opening van de Rhijnspoorweg, aangelegd en geëxploiteerd door de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS), bracht Arnhem een stuk dichterbij de rest van Nederland. Voor de opening van de spoorlijn was de reistijd naar Amsterdam nog zeventien en naar Den Haag vierentwintig uur. Aanvankelijk zou de spoorlijn langs de Rijn worden aangelegd, wat een goede uitwisseling tussen scheepvaart en spoor mogelijk zou maken. Bovendien zou het spoor dan niet door het heuvelachtige landschap ten noorden van Arnhem aangelegd hoeven te worden. Desondanks besloot Gedeputeerde Staten tot de laatste variant.

De hoogteverschillen werden overbrugd met een spoordijk. De spoorlijn werd feestelijk geopend op 14 mei 1845.

Station 1870 Het oude station. Afbeeldingen: afkomstig Gelders Archief en Bibliotheek Arnhem.

Aanvankelijk reden er drie treinen per dag van en naar Utrecht en Arnhem. Na moeizame onderhandelingen met Pruisen werd op 15 februari 1856 de verlenging van de Rhijnspoorweg naar Duitsland geopend. Op 1 februari 1865 werd de Staatslijn A geopend. Deze spoorlijn, aangelegd door de Staat der Nederlanden en geëxploiteerd door Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS), verbond Arnhem met Deventer en (vanaf 1868) Leeuwarden. De NRS en SS gebruikten het NRS-station gezamenlijk. Door capaciteitsgebrek in het station besloten de NRS en de SS een nieuw station te bouwen, wat werd geopend in 1867. Arnhems derde spoorlijn, de door de Staat der Nederlanden aangelegde spoorlijn Arnhem - Nijmegen, werd geopend op 12 juni 1879.

Arnhem stelde voor deze spoorlijn aan de oostzijde van de stad aan te leggen. Arnhem breidde sterk in deze richting uit. Een gecombineerde spoor- en verkeersbrug op deze plek zou zeer welkom zijn. Uiteindelijk werd de spoorlijn in het westen van de stad aangelegd, met uitsluitend een spoorbrug over de Rijn. De gewenste verkeersbrug (de huidige John Frostbrug) werd uiteindelijk geopend in 1935. Het stationsgebouw werd verwoest tijdens de Slag om Arnhem in september 1944. Op 8 mei 1954 werd het nieuwe stationsgebouw, een ontwerp van ir. H.J.G. Schelling, geopend. Dit station werd al langer als weinig functioneel beschouwd. Sinds het eind van de jaren '80 leeft het idee het station te vervangen door nieuwbouw. Dit plan wordt van 2007 tot 2013 gerealiseerd.

Project Arnhem Centraal

In het kader van het project Arnhem Centraal wordt het oude station vervangen door een nieuwe transferhal, ontworpen door UNStudio (Ben van Berkel). Ook wordt het station uitgebreid met een vierde eilandperron om de verwachte groei aan te kunnen. De samenwerkende partners voor het project zijn NS (NS Poort), ProRail en de gemeente Arnhem.

Op 1 oktober 2006 werd een tijdelijk station geopend. De sloop van het oude station heeft eind 2007 plaatsgevonden, waarna een geheel nieuw station werd gebouwd. Uitgezonderd van de sloop werd de zogenaamde Sonsbeekentree. Dit koepelvormige entreegebouwtje aan de noordzijde van het station is in 2010 verplaatst naar Park Presikhaaf om dienst te doen als theehuis.

Bouwput bij station Arnhem, april 2011. Links is de ingang naar de nieuwe perrontunnel te zien, daarboven de tijdelijke voetgangersbrug en daarachter het stationsgebouw dat van 2006 tot 2011 dienst deed.

In 2010 moest blijken of de OV-Terminal van UNStudio, Ben van Berkel, hart van Arnhem Centraal, eigenlijk wel gebouwd kan worden. Het futuristisch vormgegeven nieuwe stationsgebouw is namelijk bijzonder lastig om te bouwen. De gemeente Arnhem vreesde eerder dat Arnhem Centraal daardoor veel meer geld zou gaan kosten dan was voorzien. Afzien van het ontwerp van Ben van Berkel was volgens de gemeente geen optie meer. Volgens de oorspronkelijke planning had begin 2009 het nieuwe stationsgebouw voltooid moeten zijn en het vierde perron eind 2010. Het tijdelijke station bevond zich ongeveer 200 meter ten oosten van het oude station en was door middel van loopbruggen met de oostzijde van de drie perrons verbonden. De loopafstanden vanaf streekbusstation aan de Utrechtseweg (naast de oude locatie) naar het station waren door de gekozen positie van het tijdelijke station vergroot. Door de klachtenstroom van passagiers werden twee nooduitgangen van het tijdelijke station regulier opengesteld, zodat de loopafstand werd verkort (tot de voltooiing van de nieuwe OV-Terminal bleef deze echter langer dan de oude afstand). Ook vanaf het Willemsplein (en het centrum) was de loopafstand naar de perrons iets langer door het tijdelijke station. Begin 2007 werd een extra ingang aan de kant van het Willemsplein gemaakt (met een vaste trap en een opgaande roltrap).

De verbouwing van fase 1 van Arnhem Centraal (oplevering nieuwe perrontunnel en fietsenstalling) was 2 juli 2011 gereed. Hiermee werd het tijdelijke stationsgebouw gesloten en afgebroken.

Eind augustus van dat jaar zijn de dive-under en het nieuwe perron in bedrijf genomen. Het station verkrijgt later, als in 2013 ook de nieuwe terminal klaar is, de status van 'wereldstation': de status van knooppunt in het internationale spoorwegvervoer wordt meer benadrukt. De afhandeling van de HSL-treinen gaat langs het nieuwe perron plaatsvinden.

In de herfst van 2008 is gebleken dat de bouwkosten, die begroot waren op € 65 miljoen, waren opgelopen tot € 90 miljoen en dat er geen bouwbedrijf bereid was het riskante ontwerp uit te voeren. Er vond overleg plaats tussen ProRail, de gemeente Arnhem, de betrokken ministeries en diverse aannemers om uit de impasse te komen. Het tekort is toen grotendeels opgevuld en besloten is het project in twee fases te voltooien; eerst de perrontunnel (zodat daarna het tijdelijke station gesloten kan worden) en daarna de terminal zelf, die feitelijk voor de tunnel aan de centrumzijde komt. De aannemer om fase 1 (de perrontunnel) af te bouwen, is gecontracteerd.

Onder het project Arnhem Centraal vallen behalve het nieuwe station (met parkeergarage), ook de ontwikkeling van kantoren, winkels en woningen in de directe omgeving. Ook de noordzijde (Sonsbeekzijde) van station Arnhem wordt vernieuwd.

Nieuw Sleutelproject

De ontwikkeling van stationsgebied Arnhem behoort tot de Nieuwe Sleutelprojecten van VROM, waaronder ook de stationsgebieden van Utrecht Centraal, Den Haag Centraal, Rotterdam Centraal, Amsterdam-Zuid en Breda vallen.

Het ministerie van VROM vormt samen met het ministerie van V&W, de gemeente Arnhem en de provincie Gelderland de grote financiers van het project Arnhem Centraal.

Arnhem Centraal is niet de formele naam van station Arnhem; dat is 'station Arnhem'. Alleen de vijf grootste stations van Nederland (gemeten naar aantallen reizigers) dragen de toevoeging 'Centraal'. Na de verbouwing zal het station Arnhem wel de toevoeging Centraal Station krijgen dit net zoals Breda (zie onderwerp Centraal station).

Trein/busverbindingen

Voor trein- en busverbindingen, zie Openbaar vervoer in Arnhem

Foto's

De oude stationstoegang aan de achterzijde (in-/uitgang Sonsbeek), december 2005  Het oude stationsgebouw, december 2005  Tijdelijk station voorzijde, oktober 2006  Tijdelijk station met extra trap en roltrap, mei 2007  Ingang van de brug naar de tijdelijke stationshal, augustus 2007  Perron Centraal Station Arnhem, september 2011

Zie ook

• Lijst van Nederlandse spoorwegstations
• Nederlandse Spoorwegen

Externe links

• Station Arnhem op Stationsweb
• Sporenplannen van alle Nederlandse stations en vele andere
• Website project Arnhem Centraal
• Website met foto's van het bouwproject Arnhem Centraal

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• H. Romers, De Spoorwegarchitectuur in Nederland, 1841-1938, Zutphen 1981
• C. Douma, Stationsarchitectuur in Nederland, 1938-1998, Zutphen 1998

Mediabestanden

Zie de categorie Station Arnhem van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Spoorwegstations in Gelderland

Huidige stations: Aalten · Apeldoorn · -De Maten · -Osseveld · Arnhem · -Presikhaaf · -Velperpoort · -Zuid · Barneveld Centrum · -Noord · Beesd · Brummen · Culemborg · Didam · Dieren · Doetinchem · -De Huet · -Stadion · Duiven · Ede Centrum · Ede-Wageningen · Elst · Ermelo · Gaanderen · Geldermalsen · 't Harde · Harderwijk · Hemmen-Dodewaard · Kesteren · Klarenbeek · Lichtenvoorde-Groenlo · Lochem · Lunteren · Nijkerk · Nijmegen · -Dukenburg · -Heyendaal · -Lent · Nunspeet · Oosterbeek (Hoog) · Opheusden · Putten · Rheden · Ruurlo · Terborg · Tiel · -Passewaaij · Twello · Varsseveld · Veenendaal-De Klomp · Velp · Voorst-Empe · Vorden · Wehl · Westervoort · Wezep · Wijchen · Winterswijk · -West · Wolfheze · Zaltbommel · Zetten-Andelst · Zevenaar · Zutphen Toekomstige stations: Nijmegen Goffert Voormalige stations: zie de lijst van voormalige spoorwegstations in Gelderland

51° 59' 5" N, 5° 54' 3" O