Station Arnhem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
    Arnhem   
Perrontunnel Station Arnhem, vooringang.jpg
Plaats Arnhem
Afkorting Ah
Opening 14 mei 1845
Perrons 4
Perronsporen 8
Spoorlijn Rhijnspoorweg
Staatslijn A
Spoorlijn Arnhem - Nijmegen
Stadsbus  4   8   9   10 
Trolleybus  1   2   3   5   6   7 
Vervoerders
- Treinvervoerder NS
NS International
Breng
Arriva
- Busvervoerder Breng
Arriva
Syntus Gelderland
Reizigers 53.099 (2009)[1] per dag
Coördinaten 51° 58′ NB, 5° 52′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Arnhem
Station Arnhem
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

Station Arnhem is het belangrijkste station van de Gelderse hoofdstad. Het eerste station in Arnhem werd in 1845 geopend, gelijktijdig met de oplevering van de Rhijnspoorweg. Arnhem is met circa 53.000 (2009) in- en uitstappers per dag in reizigersaantallen het negende station van Nederland.

Geschiedenis[bewerken]

Station Arnhem in 1870

De opening van de Rhijnspoorweg, aangelegd en geëxploiteerd door de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS), bracht Arnhem een stuk dichterbij de rest van Nederland. Voor de opening van de spoorlijn was de reistijd naar Amsterdam nog zeventien en naar Den Haag vierentwintig uur. Aanvankelijk zou de spoorlijn langs de Rijn worden aangelegd, wat een goede uitwisseling tussen scheepvaart en spoor mogelijk zou maken. Bovendien zou het spoor dan niet door het heuvelachtige landschap ten noorden van Arnhem aangelegd hoeven te worden. Desondanks besloot Gedeputeerde Staten tot de laatste variant.

De hoogteverschillen werden overbrugd met een spoordijk. De spoorlijn werd feestelijk geopend op 14 mei 1845. Aanvankelijk reden er drie treinen per dag van en naar Utrecht en Arnhem. Na moeizame onderhandelingen met Pruisen werd op 15 februari 1856 de verlenging van de Rhijnspoorweg naar Duitsland geopend. Op 1 februari 1865 werd de Staatslijn A geopend. Deze spoorlijn, aangelegd door de Staat der Nederlanden en geëxploiteerd door Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS), verbond Arnhem met Deventer en (vanaf 1868) Leeuwarden. De NRS en SS gebruikten het NRS-station gezamenlijk. Door capaciteitsgebrek in het station besloten de NRS en de SS een nieuw station te bouwen, wat werd geopend in 1867. Arnhems derde spoorlijn, de door de Staat der Nederlanden aangelegde spoorlijn Arnhem - Nijmegen, werd geopend op 12 juni 1879.

Arnhem stelde voor deze spoorlijn aan de oostzijde van de stad aan te leggen. Arnhem breidde sterk in deze richting uit. Een gecombineerde spoor- en verkeersbrug op deze plek zou zeer welkom zijn. Uiteindelijk werd de spoorlijn in het westen van de stad aangelegd, met uitsluitend een spoorbrug over de Rijn. De gewenste verkeersbrug (de huidige John Frostbrug) werd uiteindelijk geopend in 1935. Het stationsgebouw werd verwoest tijdens de Slag om Arnhem in september 1944. Op 8 mei 1954 werd het nieuwe stationsgebouw, een ontwerp van ir. H.J.G. Schelling, geopend. Dit station werd al langer als weinig functioneel beschouwd. Sinds het eind van de jaren '80 leeft het idee het station te vervangen door een nieuw, groter station. In 1997 is men hiermee aangevangen en, na enkele tegenslagen, zal het in 2015 af zijn.

Project Arnhem Centraal (1997-2015)[bewerken]

Onder het project Arnhem Centraal vallen behalve een nieuw bus- en treinstation een parkeergarage, kantoortorens, winkels en woningen in de directe omgeving. Ook de noordzijde (Sonsbeekzijde) van station Arnhem is vernieuwd.

In de herfst van 2008 bleek dat de bouwkosten, die begroot waren op € 65 miljoen, waren opgelopen tot € 90 miljoen en dat er geen enkel bouwbedrijf bereid was het riskante ontwerp uit te voeren. Er vond overleg plaats tussen ProRail, de gemeente Arnhem, de betrokken ministeries en diverse aannemers om uit de impasse te komen. Het tekort is toen grotendeels opgevuld en besloten is het project in twee fases te voltooien; eerst de perrontunnel (zodat daarna het tijdelijke station gesloten kan worden) en daarna de terminal zelf, die feitelijk voor de tunnel aan de centrumzijde komt.

In het kader van het project Arnhem Centraal is het oude station vervangen door een nieuwe transferhal, ontworpen door UNStudio (Ben van Berkel). Ook is het station uitgebreid met een vierde eilandperron om de verwachte groei van het aantal in- en uitstappers tot 110.000 in 2020 aan te kunnen. De samenwerkende partners voor het project zijn NS (NS Poort), ProRail en de gemeente Arnhem.

Tijdelijk station[bewerken]

Op 1 oktober 2006 werd een tijdelijk station geopend. Dit station bevond zich ongeveer 200 meter ten oosten van het oude station en was door middel van loopbruggen met de oostzijde van de drie perrons verbonden. De loopafstanden vanaf streekbusstation aan de Utrechtseweg naar het station waren door de gekozen positie van het tijdelijke station vergroot. Door de klachtenstroom van passagiers werden twee nooduitgangen van het tijdelijke station regulier opengesteld, zodat de loopafstand werd verkort. Ook vanaf het Willemsplein (en het centrum) was de loopafstand naar de perrons iets langer door het tijdelijke station. Begin 2007 werd een extra ingang aan de kant van het Willemsplein gemaakt.

Nieuwbouw[bewerken]

Bouwput bij station Arnhem, april 2011. Links is de ingang naar de nieuwe perrontunnel te zien, daarboven de tijdelijke voetgangersbrug en daarachter het tijdelijke stationsgebouw
Perron station Arnhem (2014)

De sloop van het oude station heeft eind 2007 plaatsgevonden, waarna een geheel nieuw station kon worden gebouwd. Uitgezonderd van de sloop werd de zogenaamde Sonsbeekentree. Dit koepelvormige entreegebouwtje aan de noordzijde van het station is in 2010 verplaatst naar Park Presikhaaf om daar dienst te doen als theehuis.[2] In 2010 moest blijken of de OV-Terminal van UNStudio, Ben van Berkel, hart van Arnhem Centraal, eigenlijk wel gebouwd kon worden. Het futuristisch vormgegeven nieuwe stationsgebouw is namelijk bijzonder lastig om te bouwen. De gemeente Arnhem vreesde dat Arnhem Centraal daardoor veel meer geld zou gaan kosten dan was voorzien. Afzien van het ontwerp van Ben van Berkel was volgens de gemeente geen optie meer. Volgens de oorspronkelijke planning had begin 2009 het nieuwe stationsgebouw voltooid moeten zijn en het vierde perron eind 2010. De verbouwing van fase 1 van Arnhem Centraal (oplevering nieuwe perrontunnel en fietsenstalling) was 2 juli 2011 gereed.[3][4] Hierna kon het tijdelijke stationsgebouw worden afgebroken.

Eind augustus van dat jaar zijn de dive-under en het nieuwe perron in bedrijf genomen. In het najaar van 2012 is begonnen met de bouw van de OV-terminal; een stationshal, die perrons, busstation, parkeergarage en fietsenstalling met elkaar moet gaan verbinden. Het hoogste punt van deze nieuwbouw werd bereikt op 23 januari 2014.[5] Als ook dit project afgerond is moet Arnhem de status van 'wereldstation' verkrijgen: de ligging aan het internationale spoorwegnet wordt meer benadrukt. De afhandeling van de HSL-treinen gaat langs het nieuwe perron plaatsvinden.

Op 4 oktober 2012 wonnen de perronkappen en de passerelles van het vernieuwde station de Nationale Staalprijs, in de categorie Utiliteitsbouw.

Nieuw sleutelproject[bewerken]

De ontwikkeling van stationsgebied in Arnhem behoort tot de nieuwe sleutelprojecten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, waaronder ook de stationsgebieden van Utrecht Centraal, Den Haag Centraal, Rotterdam Centraal, Amsterdam-Zuid en Breda vallen.

Het ministerie van infrastructuur vormt samen met het ministerie van verkeer, de gemeente Arnhem en de provincie Gelderland de belangrijkste financiers van het project Arnhem Centraal.

Arnhem Centraal is niet de formele naam van station Arnhem; dat is 'Station Arnhem'. Alleen de vier grootste Nederlandse stations en het station van Leiden (zevende grootste station van Nederland, gemeten naar aantallen reizigers) dragen de toevoeging 'Centraal'. Na de verbouwing zal het station Arnhem wel de aanduiding Centraal station krijgen, net als Station Breda. De drie andere NS-stations van Arnhem zijn: 'Station Arnhem Velperpoort', 'Station Arnhem Presikhaaf' en 'Station Arnhem Zuid'.

Trein/busverbindingen[bewerken]

De volgende treinseries stoppen in de NS-dienstregeling 2014 te Arnhem:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
100 ICE (NS International) Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhemBasel SBB Rijdt 1 keer per dag
120 /
220
ICE (NS International) Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhemFrankfurt (Main) FlughafenFrankfurt (Main) Hbf Wordt aangevuld door de serie 100
400 CityNightLine Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhemZürich HB (– Brig) / München Hbf (– Garmisch-Partenkirchen)
440 EuroNight Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhemPraag / Kopenhagen / Minsk
3000 Intercity NijmegenArnhemEde-WageningenUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarDen Helder Stopt na 21.00 uur ook op Driebergen-Zeist. Stopt alleen 's avonds en op zondag in Heiloo
3100 Intercity SchipholUtrecht CentraalEde-WageningenArnhemNijmegen Rijdt niet in de avonduren
3600 Intercity RoosendaalTilburg's-HertogenboschNijmegenArnhemZutphenDeventerZwolle
7500 Sprinter Ede-WageningenArnhem
7600 Sprinter NijmegenArnhemZutphen
30700 Stoptrein (Breng) ArnhemDoetinchem Rijdt onder de naam brengdirect en rijdt niet in de avonduren (na 20.00 uur) en het weekend. Verzorgt samen met Arriva een kwartiersdienst tussen Arnhem en Doetinchem.
30900 Stoptrein (Arriva) ArnhemDoetinchemWinterswijk Verzorgt samen met brengdirect doordeweeks tot 20.00 uur een kwartiersdienst tussen Arnhem en Doetinchem.
31100 Stoptrein (Arriva) ArnhemElstTiel Stopt niet te Arnhem Zuid
Nuvola single chevron right.svg Voor de aansluitende busverbindingen, zie Openbaar vervoer in Arnhem

Syntus rijdt sinds de NS-dienstregeling 2013 niet meer tussen Arnhem en Tiel en tussen Arnhem en Winterswijk. Deze trajecten zijn overgenomen door Arriva.

Foto's[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • H. Romers, De Spoorwegarchitectuur in Nederland, 1841-1938, Zutphen 1981
  • C. Douma, Stationsarchitectuur in Nederland, 1938-1998, Zutphen 1998