Malle

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor de gelijknamige parochie zie Malle (parochie). Voor de Franse filmregisseur Louis Malle zie Louis Malle.
Malle
Gemeente in België Vlag van België
Vlag van Malle Wapen van Malle
Malle
Malle
Geografie
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Antwerpen (provincie) Antwerpen
Arrondissement Antwerpen
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
51,99 km² (2011)
77,97%
9,71%
12,32%
Coördinaten 51° 18' NB, 4° 42' OL
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
15.013 (01/01/2014)
49,12%
50,88%
288,79 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2013)
21,40%
62,65%
15,95%
Buitenlanders 3,13% (01/01/2013)
Politiek en bestuur
Burgemeester Harry Hendrickx (DBM)
Bestuur DBM, CD&V/N-VA, Open Vld
Zetels
DBM
CD&V/N-VA
Open Vld
Vlaams Belang
GLIM
sp.a
23
6
6
4
4
2
1
Economie
Gemiddeld inkomen 17.177 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 3,97% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
2390
2390
Deelgemeente
Oostmalle
Westmalle
Zonenummer 03
NIS-code 11057
Politiezone Voorkempen
Website www.malle.be
Detailkaart
MalleLocatie.png
ligging binnen het arrondissement Antwerpen
in de provincie Antwerpen
Portaal  Portaalicoon   België

Malle (tot 1979 Westmalle geheten) is een gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente telt ruim 15.000 inwoners en bestaat uit de twee kernen Westmalle en Oostmalle en de parochie St. Paulus in het zuidwesten van Westmalle. Malle ligt in de Kempen en behoort tot het kieskanton Brecht en het gerechtelijk kanton Zandhoven.

Toponymie[bewerken]

Omtrent de oorsprong van het woord "Malle" raken taalkundigen het niet eens: een uitgestrekte vlakte, grens of halte enerzijds, aangezien tussen Westmalle en Oostmalle geruime tijd de grens liep tussen het hertogdom Brabant, waartoe Westmalle behoorde en het land van Breda waar Oostmalle deel van uitmaakte. De meest waarschijnlijke mogelijkheid is dat de naam is afgeleid van het Latijnse woord "Mallum", wat "Maalberg" betekent, de plaats waar de Franken hun rechtspraak hielden.

Geschiedenis[bewerken]

De Heerlijkheid Malle voor 1194

Middeleeuwen[bewerken]

Volgens Wendelinus zijn de zogenaamde Maalbergse Glossen van Frankische oorsprong, wat zou betekenen dat Malle al ontstond voor 900. De naam Malle duikt voor het eerst op in 1194, wanneer de bisschop van bisschop van Kamerijk het altaar van Malle en Vorsele aan het kapittel van Onze-Lieve-Vrouw van Antwerpen schenkt. De heerlijkheid Malle, deel uitmakend van het graafschap Toxandrië, besloeg toen een gebied van 73,69 km².

De heerlijkheid Malle na de afsplitsing van Oostmalle

Eerste Splitsing[bewerken]

In 1194 werd een oostelijk gedeelte van 28,27 km², een derde van de totale oppervlakte (73,69 km²), van de Sint-Martinus parochie van Malle afgesplitst ter vorming van een nieuwe parochie, deze werd Oostmalle. Merken we hierbij op dat Oostmalle een afzetsel is van het ééne Malle. Er is dus geen mallum van het Oosten en geen mallum van het Westen; de namen Oost- en Westmalle hebben zich slechts gevormd wanneer er een smid, een rademaker en een "herberg voor den reizenden man" langsheen de baan Hoogstraten-Herentals-Leuven gekomen zijn op de hoge rug op het einde van Malle.

Het centrum van het oorspronkelijke Malle, was de ietwat lagere grond waar we nu nog de kerk van Westmalle vinden. De oorspronkelijke Sint-Martinusparochie bleef in de heerlijkheid Malle, die na verloop van tijd de naam Westmalle kreeg. In de eerste helft van de 13de eeuw behoorde de heerlijkheid Westmalle tot het markgraafschap Antwerpen (hertogdom Brabant) en Oostmalle tot het land van Breda.

De parochiekerk toegewijd aan Sint-Martinus zou oorspronkelijk gestaan hebben waar zich nu de Sint-Martinuskapel bevindt; aan de Antwerpsesteenweg in Westmalle, waar de Zoerselbaan (N179) begint. Later werd de vroegere slotkapel van het kasteel van Westmalle vergroot en aangewend als kerk.

Situatie oorspronkelijke heerlijkheid Malle vanaf de 15e eeuw tot 1794
Splitsing van Oostmalle[bewerken]

De heerlijkheid Oostmalle is nadien nogmaals opgesplitst waarbij de heerlijkheid Blommerschot ontstond. Blommerschot is gelegen ten zuiden van Oostmalledorp en haar kern was gelegen rond het huidige kasteel van Blommerschot. Het oudste document waarin gewag wordt gemaakt van de heerlijkheid Blommerschot is van 1430 waarin het wordt vermeld als "eene oude ridderlijck hof". De afgelegen ligging zorgde er echter voor dat Blommerschot nooit is kunnen uitgroeien tot een volwaardig dorp. In 1754 werd het omschreven als "casteel met de omwaeterde Borght” en ook drie hoeven. Bij het invoeren van de gemeentes in 1794 verloor Blommerschot zijn aparte status en werd het samengevoegd met Oostmalle.

Ancien Régime[bewerken]

Vanaf de 16de eeuw gedurende het ganse Oude Regime, hoorden de rechten van Westmalle toe aan de families van der Moelen, de Cotereau en Powis en alle rechten van Oostmalle behoorden toe aan de familie de Renesse.

De heerlijkheid Westmalle, die nu viermaal zo groot is als Oostmalle, floreerde en het centrum van de vroegere heerlijkheid Malle, het huidige dorp Westmalle, kende een grote regionale invloed. Verscheidene landbouwgehuchten versmolten met de kern door de niet aflatende bevolkingsgroei vanwege de aantrekkingskracht als centrum op de as Antwerpen-Turnhout. Ook verder weg van het centrum bloeide het gemeenschapsleven op. Het landbouwgehucht Zoersel gelegen in het Zuiden van Westmalle, groeide uit tot een echte gemeenschap met plaatselijke kerk die wel nog afhankelijk was van de hoofdkerk. Het belang van Westmalle ging ook de clerus niet onopgemerkt voorbij. Franse monniken kregen een gebied toegewezen ten Westen van het dorpscentrum om de Abdij van Westmalle of voluit de abdij van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart van Westmalle te stichten. Deze abdij zal uitgroeien tot een van de bekendste van België.

Malle na de afsplitsing van Zoersel

Tweede splitsing[bewerken]

In 1794 kende Malle zijn tweede splitsing waarbij Zoersel, een landelijk gehucht in het zuiden van Westmalle de status van gemeente kreeg. Wederom verloor Malle bijna een derde (21.70 km²) van haar oorspronkelijke grondgebied (73.69 km²).

In deze tijd werden de Kempische dorpen bijna onafgebroken belegerd en geplunderd: vreemde troepen richtten niet alleen grote verwoestingen aan, maar brachten ook vele ziektes, onder andere de "zwarte pest", met zich mee. Na het Hollands Bewind en de oprichting van het koninkrijk België, konden ze bekomen van de doorstane ellende, en brak er een tijd van steeds toenemende welvaart aan.

Fusie[bewerken]

Naar aanleiding van de grote gemeentelijke herinrichting, is op 1 januari 1977 de fusiegemeente Westmalle ontstaan door de opheffing en de aanhechting van de gemeente Oostmalle, als deelgemeente, aan de gemeente Westmalle. De naam van de fusiegemeente was dus niet Malle. De keuze voor Westmalle als hoofdgemeente valt historisch gezien te verklaren doordat Westmalle het centrum is van de oorspronkelijke heerlijkheid Malle, al van voordat er sprake was van Oostmalle. Bovendien is Westmalle zowel rijker aan voorzieningen als aan inwoners. Ten tijde van de fusie in 1976 telde Westmalle 22% meer inwoners dan Oostmalle. Het verschil in inwoneraantal manifesteert zich ook in 2015 nog.

Malle na de gemeentelijke herinrichting van 1977

De meeste gemeentelijke voorzieningen liggen binnen de historische kern van Malle. In het gebied tussen de Sint-Jozeflei en de Berckhovenstraat in Westmalle liggen onder meer het gemeentehuis, de gemeenteschool, het gemeentelijke sportpark, de gemeentelijke bibliotheek en het gemeenschapscentrum.

Naamswijziging[bewerken]

Wanneer men zich in het dorp Oostmalle bevond, was men tegelijk ook in de gemeente Westmalle. Dit leidde tot grote confusie bij de Oostmallenaren en bij mensen van buiten het dorp. Daarop werd bij Koninklijk Besluit op 30 juli 1979 Westmalle hernoemd naar zijn Middeleeuwse naam. Na bijna 8 eeuwen heet het dorp Westmalle dus officieel opnieuw Malle met Oostmalle als deelgemeente.

Toekomst[bewerken]

Na de eerste gemeentelijke herinrichting is de oorspronkelijke heerlijkheid Malle als entiteit nog niet compleet. Op de kaart van de huidige gemeente valt de grote missende linkerbenedenhoek op, hier ligt Zoersel.

Wapenschild en vlag[bewerken]

Pas op 3 december 1984 werd er een officieel wapenschild voor de nieuwe fusiegemeente Malle goedgekeurd. De samenvoeging van beide gemeenten had als resultaat dat het wapen van Westmalle werd behouden, waarop het wapen van Oostmalle werd toegevoegd in de vorm van een hartschild, als verwijzing naar de nieuwe deelgemeente. De heilige Sint-Laurentius die in het hartschild staat, wordt daarbij afgebeeld zonder manipel.

De vlag, eveneens op 3 december 1984 goedgekeurd, krijgt volgende officiële beschrijving: “Blauw met een witte keper, onderaan vergezeld van een witte rooster”. De vorm Λ stamt af van het wapenschild van Westmalle, de rooster is overgenomen van het wapenschild van Oostmalle waar hij gedragen werd door de heilige Sint-Laurentius.

Geografie[bewerken]

De huidige gemeente Malle bestaat uit het sterk verstedelijkte centrum van Westmalle, het landelijke dorp Oostmalle en de bosrijke parochie St. Paulus in het zuidwesten van Westmalle. Verder bevinden zich ook verschillende gehuchten binnen de gemeente, met name 't Guut, Heidsie, Schuurhoven en Zalfen.

Aangrenzende dorpen[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Brecht   Sint-Lenaarts   Rijkevorsel 
 Sint-Job-in-'t-Goor  Brosen windrose nl.svg  Vlimmeren 
 Sint-Antonius   Zoersel
Vorselaar 
 Lille 

Demografische ontwikkeling[bewerken]

Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

  • Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Economie[bewerken]

Industrie[bewerken]

Op het grondgebied van de gemeente ligt, ingesloten tussen de dorpskernen van Westmalle, Oostmalle en Zoersel, het industrieterrein Malle-Zuid. Dit is het grootste industrieterrein op de provinciale as Antwerpen-Turnhout en is dus een belangrijke plaats van tewerkstelling in de ruime omgeving. Ten noorden hiervan ligt het industrieterrein Malle-Noord wat nog volop in ontwikkeling is. Net ten westen van de dorpskern van Westmalle bevindt zich de grootste meubelfabriek van België, met een oppervlakte van 35 ha; Karel Mintjens nv.

Dagbouw[bewerken]

In het noorden van deelgemeente Westmalle vindt er klei- en leemontginning plaats in functie van de nabijgelegen steenbakkerijen. Bij het binnenrijden van Westmalle via de Brechtsesteenweg (N133), vallen de talrijke schoorstenen op van de steenbakkerijen.

Landbouw[bewerken]

Niettegenstaande de vele industrie is er ook zeer veel landbouw in de gemeente. De schrale zandgrond beperkt de soorten gewassen veelal tot graansoorten, maar de gemeente is ook enkele hectaren serres rijk, waarin uiteenlopende soorten groente en fruit worden geteeld. Veruit de meeste landbouwbedrijven concentreren hun activiteiten rond het houden van melkvee.

Winkelen[bewerken]

De Antwerpsesteenweg (N12) in de dorpskern van Westmalle vormt door de grote concentratie aan winkels, de levensader van de gemeente. In Oostmalle is er veel middenstand aanwezig rond het dorpsplein. Langs de grotere invalswegen zijn baanwinkels gevestigd van grote ketens.

Regionaal centrum[bewerken]

In Malle gaan dagelijks meer dan 7000 scholieren uit de ruime omgeving naar school. In totaal telt Malle zeven scholen, waarvan er vier in Westmalle en drie in Oostmalle gelegen zijn. Verder beschikt Westmalle ook over een ziekenhuis van regionaal belang. Het AZ Sint-Jozef is gelegen nabij de grens met Sint-Antonius.

Openbaar vervoer is zeer sterk aanwezig in de gemeente. Een belangrijk knooppunt van busverbindingen is het busdepot in deelgemeente Oostmalle en een ander belangrijk knooppunt is gelegen aan het dorpsplein te Westmalle. Ook staan de bossen van de gemeente bekend als wandel- en fietsgebied voor dagjestoeristen, met als bekendste trekpleister café Trappisten, gelegen tegenover de abdij van Westmalle. Er zijn tientallen cafés verspreidt over de gemeente en enkele dancings, met het centrum van Westmalle als de referentie in de regio.

De ligging in de groene gordel rond grootstad Antwerpen en de werkgelegenheid die de industrie met zich meebrengt in de gemeente, maken van Malle een plaats waar veel mensen willen wonen. De gemeente is qua vastgoed de duurste van de provincie op Schilde na. De gemeente wordt dan ook het Knokke van de Kempen genoemd.

Politiek[bewerken]

Structuur[bewerken]

De gemeente Malle maakt deel uit van het kieskanton Brecht, gelegen in het provinciedistrict Kapellen, het kiesarrondissement Antwerpen en tenslotte de kieskring Antwerpen.

Malle Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente
Administratief Niveau Vlag van Europa Europese Unie Vlag van België België Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen Vlag Antwerpen (provincie) Antwerpen Antwerpen Malle
Bestuur Europese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur
Raad Europees Parlement Kamer van
Volksvertegenwoordigers
Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad
Kiesomschrijving Nederlands Kiescollege Kieskring Antwerpen Antwerpen Kapellen Brecht Malle
Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-

2013-2018[bewerken]

De burgemeester is Harry Hendrickx (DBM). Hij leidt een coalitie bestaande uit DBM en N-VA. Samen vormen ze de meerderheid met 13 op 23 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij 10-10-1976[1] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[2] 14-10-2012[3]
Stemmen / Zetels  % 19 % 21 % 21 % 23 % 23 % 23 % 23
CVP1/CD&V2 48,661 12 37,041 10 45,291 11 - 28,121 7 - 17,302 4
CD&V+N-VA - - - - - 23,48 6 -
N-VA - - - - - - 22,91 6
VU 5,44 0 - - - - - -
PVV1/VLD2/Open Vld3 6,361 0 10,061 1 - - 13,432 3 16,772 4 10,703 2
VLD-DBM - - - 26,42 7 - - -
SP1/sp.a2 8,481 1 10,761 2 10,031 1 11,141 2 8,541 1 8,572 1 -
sp.a groen + - - - - - - 13,55 3
Vlaams Blok1/Vlaams Belang2 - - - 6,981 1 9,551 2 15,552 4 -
Vlaams Belang/VBM - - - - - - 7,70 1
Mevr. G 5,06 0 - - - - - -
V.D.B. 25,99 6 - - - - - -
DNG - 5,45 0 - - - - -
GGB - 30,29 8 - - - - -
GROEN - 6,4 0 - - - - -
GRIM - - 11,5 2 17,53 4 13,86 3 - -
DVL - - 5,02 0 - - - -
VG - - 28,16 7 - - - -
CDM - - - 36,15 9 - - -
ROSSEM - - - 1,78 0 - - -
DBM - - - - 26,5 7 24,49 6 27,84 7
GLIM - - - - - 11,13 2 -
Totaal stemmen 6063 7381 8087 9026 9779 9954 10295
Opkomst % 95,17 92,8 92,85 93,47 90,17
Blanco en ongeldig % 4,26 4,47 4,49 6,79 5,19 5,24 2,99

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt

Toekomstvisie[bewerken]

Op intracommunaal vlak werd de gemeente in de recente jaren geplaagd door de verappartementisering in beide deelgemeenten, maar dit is nu aan banden gelegd in een nieuw RUP wat de bouw van appartementen beperkt tot een wel afgebakende zone in de dorpskernen. Dit heeft als doel de verdichting van de dorpscentra om de open ruimte zo veel mogelijk te vrijwaren.

In dit kader is recentelijk in deelgemeente Oostmalle het PPS project "De Notelaar" tot stand gekomen. Bestaande uit nieuwe winkeloppervlakte, wooneenheden, een nieuwe plaatselijke afdeling van de hoofdbibliotheek, feestzaal en lokalen voor jeugdverenigingen, heeft dit een grote boost gegeven in de oostelijke deelgemeente. Een gelijkaardig project staat nu in de steigers voor Westmalle. Dit zal bestaan uit een nieuw gemeenschapscentrum, de nieuwe hoofdbibliotheek, vele wooneenheden en ook nieuwe winkelruimte. Dit project zal plaatsvinden achter het gemeentehuis, pal in het hart van de gemeente op een gebied van ettelijke hectaren. Ook wordt er gedacht aan een grote nieuwe sporthal voor de eerste klasse zaalvoetbalploeg uit Westmalle, die momenteel moet uitwijken naar Beerse wegens plaatsgebrek in het huidige sportcomplex.

Qua tewerkstelling zijn er grote stappen gezet richting de uitbreiding van industrieterrein Malle-Zuid, in de vorm van de ontwikkeling van de gronden van "Den Hooybergh". Gesitueerd tegen het bestaande industrieterrein en de Antwerpsesteenweg (N12), op de grens van Westmalle en Oostmalle, biedt dit terrein een mooie additie op de reeds voorhanden infrastructuur. Ook plannen voor de uitbreiding van industrieterrein Malle-Noord en een verdere uitbreiding van Malle-Zuid rond de Zoerselbaan in Westmalle liggen reeds op tafel.

Op intercommunaal vlak wordt er gesproken van een eventuele herfusie met de gemeente Zoersel, aangezien deze historisch een sterke band heeft met Malle, als vroeger onderdeel van Westmalle. De woonkernen van Westmalle en Zoersel zijn bovendien reeds sterk verweven in de omgeving van de abdij. Met als meest markante voorbeeld de wijken Risschot (Zoersel) en den Mostheuvel (Westmalle).

Op gebied van mobiliteit bestaan er plannen om de tramverbinding met Antwerpen te herstellen volgens het oude traject langs de N12. Het vliegveld van Malle wordt ook gezien als vervanger voor de luchthaven van Deurne op de lange termijn.

Bezienswaardigheden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van onroerend erfgoed in Malle voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • Kerken:
    • Sint-Martinuskerk in Westmalle
    • Sint-Pauluskerk in Westmalle
    • Onze-Lieve-Vrouwkerk in Westmalle
    • Sint-Laurentiuskerk in Oostmalle
  • Trappistenabdij van Westmalle, onder meer bekend om haar trappistenbier.
  • Een aantal kapellen:
    • Sint-Martinuskapel in Westmalle
    • Mariapark in Oostmalle
  • Het bedevaartsoord Drieboomkensberg in Westmalle
  • De Scherpenbergmolen in Westmalle
  • De gemeente telt een aantal kastelen:

Cultuur[bewerken]

Trappistenbier[bewerken]

Poortgebouw van de abdij

De gemeente staat vooral bekend voor het trappistenbier wat in de Abdij van Westmalle gebrouwen wordt: Westmalle is een trappistenbier dat in de Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart van Westmalle wordt gebrouwen.

  • De Dubbel (bruine kroonkurk) heeft een alcoholpercentage van 7% (2006). Dit bier heeft een donkere roodbruine kleur en gist ook na op de fles. Het wordt sinds 1856 gebrouwen en is verkrijgbaar in flessen van 33 en 75 cl en in vaten van 30 en 50 liter.
  • De Tripel (cremé-kleurige kroonkurk) is het bekendste Westmalle-bier. Het heeft een diepe, maar zachte smaak met een bittere toets, en een heldere gouden kleur. Het gist drie weken na op de fles, en bezit zoals elke nagister na verloop van tijd een bezinksel van dode gistcellen op de flessenbodem. Het werd voor het eerst gebrouwen in 1934. Het heeft een alcoholpercentage van 9,5% en is verkrijgbaar in flessen van 33 en 75 cl.
  • De Extra (donkergele kroonkurk) is de minst zware variant. Dit tafelbier wordt slechts tweemaal per jaar gebrouwen en is bedoeld voor privé-gebruik door de monniken zelf. Het is niet in de handel verkrijgbaar.

Diezelfde paters produceren bovendien ook trappistenkaas die in het poortgebouw van de abdij te koop is.

Evenementen[bewerken]

  • Eerste weekend na Pasen: Bergkermis+jaarmarkt (Westmalle)
  • Bedevaart Scherpenheuvel (Westmalle)
  • Malifiesta cafés met muziek (Oostmalle en Westmalle)
  • Sinterklaasstoet (Westmalle)
  • Braderij (Westmalle)
  • Kerststalconcert (Westmalle)
  • Malifiesta cafés met muziek (Oostmalle en Westmalle)
  • Tweede weekend paasvakantie: La Nuit Fatale - Chirofuif (Oostmalle)
  • Zaterdag dichtst bij 17 januari: Salphenkermis (Oostmalle)

Trivia[bewerken]

Het wereldrecord met de langste fiets rijden, stond lange tijd op naam van de Pedaalstompers uit Westmalle. Deze prestatie wordt geëerd met een standbeeld in het park naast het gemeentehuis.

Mobiliteit[bewerken]

Gewestwegen[bewerken]

De gemeente telt 5 gewestwegen met een totale lengte van 28 km:

  • N12 (Westmalle en Oostmalle)
  • N14 (Oostmalle)
  • N133 (Westmalle)
  • N153 (Westmalle en Oostmalle)
  • N179 (Westmalle)

Autosnelwegen[bewerken]

Door de zuidelijke tip van de gemeente loopt de E34.

Vliegveld[bewerken]

  • Vliegveld Oostmalle: Dit is een reservevliegveld van de NAVO waar momenteel enkel recreatief gevlogen wordt. Voor het vliegveld bestaan sedert de jaren 70 plannen om het de rol van de luchthaven van Deurne over te laten nemen.

Sport[bewerken]

Atletiek[bewerken]

  • Atletiek club DAL

Veldrijden[bewerken]

Voetbal[bewerken]

Zaalvoetbal[bewerken]

  • ZVC Club80
  • ZVC Westmalle

Zustergemeenten[bewerken]

Externe link[bewerken]