Essen (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Essen
Gemeente in België Vlag van België
Vlag van Essen Wapen van Essen
(Details) (Details)
Essen (België)
Essen (België)
Geografie
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Antwerpen (provincie) Antwerpen
Arrondissement Antwerpen
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
47,48 km² (2011)
76,7%
12,33%
10,97%
Coördinaten 51° 28' NB, 4° 28' OL
Bevolking (Bron: AD Statistiek)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
18.256 (01/01/2014)
49,92%
50,08%
384,48 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2013)
21,81%
63,30%
14,88%
Buitenlanders 18,86% (01/01/2013)
Politiek en bestuur
Burgemeester Gaston Van Tichelt (CD&V)
Bestuur CD&V, sp.a
Zetels
CD&V
N-VA/PLE
sp.a
Vlaams Belang
Open Vld
25
10
9
4
1
1
Economie
Gemiddeld inkomen 16.025 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 5,05% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
2910
Deelgemeente
Essen
Zonenummer 03
NIS-code 11016
Politiezone Grens
Website www.essen.be
Detailkaart
EssenLocatie.png
ligging binnen het arrondissement Antwerpen
in de provincie Antwerpen
Foto's
Essen Belgium 1.JPG
Portaal  Portaalicoon   België

Essen is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente telt 18.580 inwoners. De gemeente ligt aan drie kanten tegen de grens met Nederland. Essen behoort tot het kieskanton Brecht en het gerechtelijk kanton Kapellen.

Toponymie[bewerken]

De naam 'Essen' kwam in het verleden ook voor als Esshen, Essche(n) of Esse. Er wordt algemeen aangenomen dat Essen slaat op hooggelegen akkers bij een waterloop of nederzettingen aan een beek. Ook de boomsoort es wordt verwant aan de gemeentenaam.

Geschiedenis[bewerken]

Prehistorie[bewerken]

Op Essens grondgebied zijn er vier locaties waar er vondsten uit de prehistorie gevonden zijn. Op basis van vier vindplaatsen is het niet eenvoudig om conclusies te trekken. Eén ding is duidelijk: dat er ongeveer 8500 jaar geleden in Essen al mensen rondgetrokken hebben en her en der halt hebben gehouden om hun kamp op te slaan en om onder andere vuursteen te bewerken, om bv. een pijlpunt te maken. Een paar van die vuurstenen zijn teruggevonden.

Franken[bewerken]

Het driehoekig dorpsplein (door hun drieslagstelsel) in Essen, genaamd Heuvelplein, zou een aanwijzing kunnen zijn dat de Franken in Essen hebben gewoond.

Abdij van Tongerlo[bewerken]

Essen werd in 1159 als allodium door Berner van Rijsbergen geschonken aan de Abdij van Tongerlo, die de grondheerlijke rechten echter moest delen met de hertogen van Brabant. Het werd samen met het zuidelijker gelegen Kalmthout en het Tongerloose deel van Huijbergen (in het huidige Nederland) één heerlijkheid, die tot de Franse Revolutie eigendom was van de abdij.

Plunderingen[bewerken]

In 1542 werd het dorp geplunderd door de troepen van Maarten van Rossum en in 1583 door de troepen van maarschalk Armand de Gontaut-Biron.

Grensgemeente en wapenschild[bewerken]

In 1795 werd Essen een zelfstandige gemeente. Uit dankbaarheid namen de Essenaars het wapen over van prelaat Hermans de laatste abt van Tongerlo. De twee ossenkoppen verwijzen naar standvastigheid en het lam naar geduld. Mijter en staf verwijzen nog steeds naar de relatie met de abdij. In 1801 werd het ook een zelfstandige parochie. Voorheen behoorde Essen tot de parochie Nispen.

Belgische Revolutie[bewerken]

Na de val van Napoleon in 1815 ontstond het Verenigd Koninkrijk onder Willem I van Oranje-Nassau. Toen de Zuidelijk Nederlanden - het huidige België - zich in 1830 afscheurde van Nederland, werd Essen een grensgemeente. Op 21 november 1830 vond er tijdens de Slag bij Essen in de Belgische Onafhankelijkheidsoorlog een treffen plaats tussen Belgische opstandelingen en Nederlandse militairen. De grens van Essen werd na afscheiding van Nederland nog een paar jaar bewaakt door Waalse militairen. Op 20 november 1831 trokken zij naar Roosendaal om keet te schoppen. De wraak van de Nederlanders volgde ’s anderendaags. Tijdens de hoogmis drongen 4.000 soldaten Essen binnen en doorzochten alle huizen. Vijf soldaten en twee dorpelingen sneuvelden hierbij. Dit gebeurde tijdens de Slag om het Heuvelplein.

Economische groei[bewerken]

Op 9 juli 1852 vonden België en Nederland elkaar terug om een verdrag te sluiten voor de aanleg van een nieuwe spoorlijn tussen Antwerpen en Rotterdam. Zo werd in de jaren 1852-54 de spoorlijn Antwerpen - Lage Zwaluwe aangelegd met een grensstation in Essen. Door die route miste de lijn de stad Breda. Een van de oprichters van de Société Anonyme des chemins de fer d'Anvers à Rotterdam bezat echter grond in Essen en wilde die in waarde laten stijgen. De trein zorgde ervoor dat rijke Antwerpenaars in Essen de rust kwamen opzoeken. De Essense studenten, arbeiders en dienstmeiden konden gemakkelijker naar Antwerpen om te leren en te werken. [1]

Het station van Essen was en is het laatste spoorwegstation voor de Nederlandse grens. Het treinstation was toen het belangrijkste grensstation tussen België en Nederland. De vele afstelsporen herinneren nog aan de douanecontrole van het grensoverschrijdend verkeer. Met de komst van de spoorlijn ontwikkelde het dorp zich inderdaad snel. De grensfunctie van het spoorstation verschafte veel werkgelegenheid en zorgde ervoor dat dit station een verplichte halte was voor de internationale treinen. Er ontwikkelde zich een groot forensen-verkeer met snelle treinen naar Antwerpen. Tegenwoordig is er alleen nog een stoptrein en IC-verbinding (met vier haltes) met Antwerpen en Brussel-Zuid alsmede een stoptreinverbinding met Roosendaal.

Bij het grensstation stonden sinds 1896 ook quarantainestallen waarin tot de jaren '70 vooral vetvee via een speciale loskade in afzondering geplaatst om de dieren te controleren op besmettelijke ziekten. In 1994 werden de Quarantainestallen wettelijk beschermd als monument.

WOI[bewerken]

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Essen afgesneden van de buitenwereld. De Duitsers vonden het niet nodig om de "bult" (Essen is als u op de kaart kijkt een soort van bult) af te spannen door prikkeldraad en kozen voor de gemakkelijkste oplossing rechtdoor. Dit is de zogenaamde Dodendraad waarvan er vele doeken met foto's van die tijd te zien zijn in Essen en Kalmthout. Het neutrale Nederland spande op zijn beurt de resterende kilometers af. Ondanks het isolement deden de smokkelaars in deze periode gouden zaken.

WOII[bewerken]

Toen de Duitse bezetters op het einde van de Tweede Wereldoorlog zich terugtrokken, lieten zij een spoor van vernieling achter. Vele kerken en vooral kerktorens waaronder de O.-L.-V. Geboortekerk van Essen-Centrum, de Sint-Jan-Baptistkerk van Wildert en de Sint-Vincentius-à-Paulokerk van Horendonk, werden gedynamiteerd omdat deze ideale uitkijkposten waren. Alleen de Eucharistisch Hartkerk aan het College, de Sint-Antonius-van-Paduakerk te Essen-Statie en de Sint-Pieterskerk te Hoek werd niet vernietigd. Daarnaast vielen in Essen nog vele V1- en V2-bommen, die eigenlijk bedoeld waren voor de haven van Antwerpen.

Naoorlogse geschiedenis[bewerken]

In 1959 werd in de Nieuwstraat een douanekantoor gebouwd op de plek waar voor de Tweede Wereldoorlog nog de O.-L.-V. Geboortekerk stond. Essen was, na Wuustwezel, het drukste wegkantoor aan de Belgisch-Nederlandse grens. Sinds 1 januari 1993 verviel deze procedure.

In 1977 werden de gemeenten heringericht. Grenzen en gronden werden herschikt, zodat deze op een logische manier werden verdeeld onder de gemeenten. Dit leidde tot het ontstaan van Essen-Hoek. Hoek bestond al vele eeuwen, maar was voordien opgedeeld in Kalmthoutsehoek of Kalmthoutse Hoek en Essen-Hoek of Moerkant. De parochie Hoek bestaat al 150 jaar, daarom was de versmelting eerder een formaliteit.

Geografie[bewerken]

Essen is de op twee na meest noordelijk gelegen gemeente van België en ligt ingeklemd tussen de gemeente Kalmthout en de Nederlandse grens. Daarmee is het, samen met Momignies, één van de twee Belgische gemeenten die aan slechts aan één andere Belgische gemeente grenst. De overige buurgemeenten zijn Nederlands. Als u op de kaart kijkt ziet u dat Essen een soort van "bult" is. Essen is de meest noordwestelijke gemeente van de Kempen en de meest noordelijke gemeente van de Noorderkempen.

Kernen[bewerken]

Essen heeft geen deelgemeenten. Naast het dorpscentrum liggen op het grondgebied wel nog enkele wijken en gehuchten. De wijk Heikant sluit aan op het westen van de dorpskern. Iets verder westwaarts ligt het landelijk woonlint Essen-Hoek. Ten oosten van het centrum ligt het gehucht Horendonk. In het zuiden van de gemeente ligt het gehucht Wildert. Ten westen van het centrum ligt de wijk Statie.

In 1977 werden de Belgische gemeentes herverdeeld. Essen kreeg een stukje van het Kalmthoutse gehucht Kalmthoutse Hoek. Dit werd gevoegd bij Essen-Hoek.

Buurten[bewerken]

De wijken Essen-Centrum en Essen-Statie tellen verschillende buurten waaronder Vennen, Schildershof, Hemelrijk, Statievelden, Hondsberg, De Donk, Spijker, Zandstraat, Werf, De Heuvel, Bredestraat, Schanker, Schriek en Steenpaal.

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
    Roosendaal (NL), Rucphen (NL)    
 Woensdrecht (NL)  Brosen windrose nl.svg  Zundert (NL) 
    Kalmthout    

Demografie[bewerken]

Demografische ontwikkeling[bewerken]

  • Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Politiek[bewerken]

Structuur[bewerken]

De gemeente Essen maakt deel uit van het kieskanton Brecht, gelegen in het provinciedistrict Kapellen, het kiesarrondissement Antwerpen en ten slotte de kieskring Antwerpen.

Essen Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente
Administratief Niveau Vlag van Europa Europese Unie Vlag van België België Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen Vlag Antwerpen (provincie) Antwerpen Antwerpen Essen
Bestuur Europese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur
Raad Europees Parlement Kamer van
Volksvertegenwoordigers
Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad
Kiesomschrijving Nederlands Kiescollege Kieskring Antwerpen Antwerpen Kapellen Brecht Essen
Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-

Gemeenteraad[bewerken]

College van burgemeester en schepenen (2007-2012)
Burgemeester Gaston Van Tichelt (CD&V)
Schepenen
  1. Dirk Konings (CD&V)
  2. Brigitte Quick (CD&V)
  3. Jokke Hennekam (sp.a)
  4. Frans Schrauwen (CD&V)
  5. Helmut Jaspers (sp.a)
Voorzitter van de gemeenteraad Nathalie Claessens (CD&V)
OCMW-voorzitter Imelda Schrauwen (CD&V)

Geschiedenis[bewerken]

(Voormalige) Burgemeesters[bewerken]

Tijdspanne Burgemeester
 ? - 1803 Lemmens[2]
1803 - ? Lauwers
1836 - ? Karel Van Beeck
 ? - 1866 Leopold Claessens
1870 - 1883 Willem Van Loon[3][4]
1884 - 1896 Chretien Van Loon
1896 - 1919 Florimond Buurmans
1919 - 1941 Jules Kenis
1941 - 1942 Jan Meeusen[5] (waarnemend burgemeester)
1942 - 1944 Karel Goovaerts[6] (VNV)
1944 - 1947 Jules Kenis
1947 - 1965 Emiel Dierckxsens
1965 - 1995 Herman Suykerbuyk (CVP)
1996 - 2006 Frans Schrauwen[7] (CVP / CD&V)
2007 - heden Gaston Van Tichelt[8] (CD&V)

Legislatuur 2001 - 2006[bewerken]

Er werd een coalitie gesloten tussen CVP en VLD. Burgemeester was Frans Schrauwen.

Legislatuur 2007 - 2012[bewerken]

De voorgaande coalitie werd afgestraft door de kiezer. Er werd een coalitie gesloten tussen CD&V en sp.a. Uitdrukkelijke voorwaarde van die laatste partij was het stopzetten van het mandaat van Schrauwen als burgemeester.[9]

Legislatuur 2013 - 2018[bewerken]

Burgemeester is Gaston Van Tichelt (CD&V). Hij leidt een coalitie bestaande uit CD&V en sp.a. Samen vormen ze de meerderheid met 14 op 25 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij of kartel 10-10-1976[10] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[11] 14-10-2012[12]
Stemmen / Zetels  % 21 % 23 % 23 % 23 % 25 % 25 % 25
CVP1 / CD&V2 80,011 18 59,321 16 58,61 16 44,591 12 34,661 10 31,102 9 34,912 10
SP1 / sp.a2 19,991 3 17,811 4 13,331 3 18,611 4 17,321 4 17,622 4 17,332 4
PVV1 / VLD2 / Open Vld3 - 6,871 0 5,741 0 16,652 4 20,622 6 12,642 3 7,193 1
Vlaams Blok1 / Vlaams Belang2 - - - - 9,231 2 12,212 3 7,852 1
N-VA-PLE - - - - - 18,28 5 30,01 9
Piratenpartij - - - - - - 2,72 0
AGALEV1 / Groen!2 - - 9,861 2 6,711 1 7,451 1 6,022 1 -
Vuurwerk !!! - - - - - 2,13 0 -
VU1 / VU&ID2 - 161 3 12,471 2 12,131 2 10,722 2 - -
PVDA - - - 1,31 0 - - -
Totaal stemmen 7304 8157 8848 9262 10207 10568 10740
Opkomst % 94,89 93,94 94,15 94,70 91,26
Blanco en ongeldig % 3,93 4,39 3,85 5,72 3,37 2,72 2,44

De zetels van de gevormde coalitie zijn vetjes gedrukt

Bezienswaardigheden[bewerken]

Watertoren van Essen
NMBS-goederenloods in Essen
1rightarrow blue.svg Zie lijst van onroerend erfgoed in Essen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • de Kiekenhoeve, een oude hoeve uit 1776 dichtbij het Karenmuseum in de Moerkantsebaan
  • de Quarantainestallen waarin tot de jaren '70 vooral vetvee via een speciale loskade in afzonderingen werd geplaatst om de dieren te controleren op besmettelijke ziekten, gelegen in de Hemelrijk
  • het station van Essen
  • de oude NMBS-goederenloods, dichtbij het station van Essen
  • enkele herenhuizen in de Nieuwstraat
  • de Oude Pastorij die gedurende 500 jaar de verblijfsplaats van de pastoors van Essen-Nispen was. De eerste vermelding van de Oude Pastorij dateert uit 1362. Het doet nu dienst als cultureel centrum.
  • de Eucharistisch Hartkerk van het College van het Eucharistisch Hart en de school zelf, vlak aan de Paterstuin of Park Paters Redemptoristen in de Rouwmoer. Dit Redemptoristenklooster met kerk en school werd gebouwd in 1908 op de plaats waar zich vroeger een abdijhoeve bevond: de Rouwmoershoeve. Op de kerk is een koperen Heilig-Hartbeeld van 4,5 m hoog geplaatst. In de tuin bevindt zich een Lourdesgrot. Hier vonden enkele opnames van de televisieserie Salamander op één.
  • de Bakkersmolen uit 1981 in de Sint-Jansstraat in Wildert. Deze molen is de jongste van Vlaanderen.
  • de Sint-Antonius van Paduakerk door architect Jules Bilmeyer aan het Sint-Atnoniusplein
  • de fotodoeken die genomen zijn in de Eerste Wereldoorlog over de Dodendraad die in Essen en Kalmthout staan

Musea[bewerken]

  • het Karrenmuseum aan de Moerkantsebaan
  • het Gerard Meeusen Museum gevestigd op de zolderverdieping van het gemeentehuis aan het Heuvelplein
  • het stoommuseum in de Bakkersmolen in de Sint-Jansstraat

Natuur[bewerken]

Hydrografie[bewerken]

Natuurgebieden[bewerken]

  • Het Bosmuseum Wildertse Duintjes
  • De Horendonkse Bossen of Essen-Duinen
  • Het Park Paters Redemptoristen of de Paterstuin

Cultuur[bewerken]

Uitgaan[bewerken]

Evenementen[bewerken]

  • Carnaval (de grootste stoet van de Noorderkempen)
  • Hoekse Kermis, eerste weekend in juli, met de traditionele volksspelen op maandag.
  • Pompoenfeesten met Pompoenstoet (eerste zondag van oktober)
  • Wildertse Kermis (oktober)
  • Uilse Kermis (4 dagen in september, afgesloten met volksspelen)
  • Ambachtendag (laatste zondag van augustus)
  • Kerstbierfestival met internationale uitstraling (half december)
  • Elke jeugdbeweging in Essen heeft ook jaarlijks zijn eigen evenement.

Religie & levensbeschouwing[bewerken]

Religie[bewerken]

Essen is gelegen in het dekenaat Noorderkempen in het bisdom Antwerpen en heeft veel parochies waaronder:

  • O.-L.V.-Geboortekerk te Essen-Centrum
  • Sint-Antonius-van-Paduakerk te Essen-Statie
  • Sint-Jan-Baptistkerk te Wildert
  • Verrezen Heerkerk te Heikant
  • Sint-Pieterskerk te Essen-Hoek
  • Sint-Vincentius-à-Paolokerk te Horendonk
  • Eucharistisch Hartkerk aan het College (van het Eucharistisch Hart of Rommeshoef), deze is wel ontwijd

Mobiliteit[bewerken]

N-wegen[bewerken]

In Essen lopen vier N-wegen: de N125, de N117, de N122 en de N133.

Openbaar vervoer[bewerken]

De gemeente Essen heeft twee stations. Er is het grensstation aan spoorlijn 12 Antwerpen - Roosendaal en wordt bediend met de L-trein Roosendaal - Antwerpen-Centraal en doordeweeks ook met de IC-trein Essen - Brussel-Zuid - Charleroi-Zuid. Naast het stationsgebouw zijn ook de aanliggende quarantainestallen vrij bezienswaardig. Verder heeft ook het dorp Wildert heeft een eigen treinhalte.

Vanuit Essen is er van De Lijn een buslijn met nummer 670 naar Antwerpen en een buslijn met nr 447 naar Stabroek via Wildert.

Sport[bewerken]

In Essen spelen voetbalclubs Excelsior FC Essen, KFC Olympic Essen, Horendonk FC en KSV Wildert.

Evenementen[bewerken]

  • De Ronde van Essen, een loopwedstrijd (laatste volle week van augustus, elke dag in een andere Essense wijk)
  • GP Rouwmoer, een rit voor de bpost bank trofee georganiseerd aan de Hemelrijk

Bekende Essenaren[bewerken]

Bekende personen die geboren of woonachtig zijn of waren in Essen of een andere significante band met de gemeente hebben:

Partnersteden[bewerken]

Externe links[bewerken]