Spoorlijn 12 Antwerpen - Lage Zwaluwe

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Spoorlijn 12
Antwerpen-Centraal - Lage Zwaluwe
Spoorlijn 12 Antwerpen - Lage Zwaluwe op de kaart
Totale lengte64,4 km
Spoorwijdtenormaalspoor 1435 mm
Aangelegd doorSociété Anonyme des chemins de fer d'Anvers à Rotterdam
Geopend
Antwerpen-Centraal - grens: 26 juni 1854
grens - Roosendaal: 3 juli 1854
Roosendaal - Oudenbosch: 20 oktober 1854
Oudenbosch - Zevenbergen: 24 december 1854
Zevenbergen - Moerdijk AR: 1 mei 1855
Zevenbergen - Lage Zwaluwe: 1 mei 1876
Gesloten
Zevenbergen - Moerdijk AR: 1 juni 1880
Huidige status
Antwerpen - Centraal - Lage Zwaluwe: in gebruik
Zevenbergen - Moerdijk AR: opgebroken
Geëlektrificeerd1957
Aantal sporen2
Baanvaksnelheid130 km/h
Treindienst doorNMBS / NS
Traject
tvSTR-dexvWSLa lijn 25 van Antwerpen-Luchtbal
tdBHFtdKBHFavKBHFa-KBHFxaexdSTR 0,0 Antwerpen-Centraal
(level -2,-1,+1)
tvSTRr-STRvÜSTexdSTR lijn 25 naar Brussel-Noord
tdSTRqtdSTRrvSTRexdSTR lijn 27 naar Brussel-Noord
STRqvSTRr-STRexdSTR lijn 59/1 naar Y West Berchem
STRqdSTRqdABZg+rexdSTR Y Antw. Oost, lijn 27/1 van Y Noord Berchem
v-STR+rv-SHI2rexdSTR lijn 27A van Y Liersesteenweg
dmvKRZoexv-STR tram 1DeLijn icon 11antw.svg
dvÜSTlexv-STR
devBHFexv-STR 2,3 Antwerpen-Oost
dmvKRZoexv-STR tram 1DeLijn icon 24antw.svg
dmvKRZtexv-STR tram 1DeLijn icon 8antw.svg
dmvKRZtexv-STR tram 1DeLijn icon 10antw.svg
dvSTR-eHSTexv-STR 3,4 Borgerhout
dvÜSTrdexdSTR
v-SHI2grvSHI2gl-exdSTR
vDST-STRvSTR-DSTexdSTR 4,3 Antwerpen-Schijnpoort
v-SHI2g+rvSHI2g+l-exdSTR
dmvKRZtexv-STR tram 1DeLijn icon 2antw.svg 1DeLijn icon 3antw.svg 1DeLijn icon 5antw.svg 1DeLijn icon 6antw.svg
dmvKRZoexv-STR tram 1DeLijn icon 12antw.svg
dvÜSTexv-STR Y Holland
dvSTR-eABZglexdSTRqexdKRZ lijn 12B naar Dokken en -Stapelplaatsen opg.
v-STRedSHI4g+lexv-SHI4r tracé tot 1873
evBHFd 5,8 Antwerpen-Dam
vSTRdSTR+l lijn 25 van Brussel-Noord
vSTR-eDSTdSTR 7,5 Merksem
dWBRÜCKEadWBRÜCKEadWBRÜCKEa Spoorbrug
Albertkanaal
hdKRZehdKRZehdKRZe lijn 220 van Merksem naar Y Noorderlaan
udSTRqdBHF-LvBHF-RudSTRq 8,3 Antwerpen-Luchtbal
tram 1DeLijn icon 6antw.svg
dSTRvÜSTo+l
dSTRvÜSTur Y Luchtbal
dKRZovSHI2r HSL 4 naar Schiphol
vBHFd 9,1 Antwerpen-Noorderdokken
vSKRZ-Aud A12
vÜSTd
vSTR-BHFd 11,4 Ekeren
edHSTvSTR- Ekeren-Brug
v-STRldKRZuSTRq lijn 27A naar Bundel Rhodesië
ENDExaqKRZu+k2kABZq+3 Y Driehoekstraat, lijn 16A in ontwerp
kABZg+1 Y Sint Mariabrug, lijn 12/1 van Y Driehoekstr.
BHF 12,5 Sint-Mariaburg
eHST Heikestraat
SKRZ-Ao N11
BHF 15,0 Kapellen
exENDEaSTRBSicon .svg Hoogboom kazerne
exABZgl+leABZgrBSicon .svg Militaire spoorweg Brasschaat-Polygoon
exENDEeSTRBSicon .svg vliegveld
eHST 19,0 Kapellenbos
BHF 21,0 Heide
BSicon .svgeABZglexENDEeq zandspoorweg Heide opgebroken
HST 22,7 Kijkuit
BHF 24,0 Kalmthout
HST 28,1 Wildert
BHF 32,1 Essen
GRENZE
33,2
31,2
grens België - Nederland
KMW spanningssluis
SKRZ-Au A58E312
dSHI2+ldSHI2gr+ld lijn van Vlissingen
dSTRvSHI2gl-
dvÜSTrvSHI2gl-
dvBHFvDST-STR 22,8 Roosendaal
v-STRvÜSTrdENDEe Borchwerf Noord
dvÜSTvKBSTe- werkplaats NS
vSTRr-STRd lijn naar Breda
v-STRuexdSTR+l tramlijn van Steenbergen opgebroken
v-BHFuexdHST 15,6 Oudenbosch
demdKRZuexdSTRr tramlijn naar Breda opgebroken
WBRÜCKE1 Mark
BSicon .svgeABZglexENDEeq aansluiting suikerfabriek opgebroken
BHF 7,5 Zevenbergen
BSicon .svgeKRWglexKRW+r
BSicon .svgSKRZ-AuexSTR A16E19A59
BSicon .svgvSTR-STR+roexdSTR HSL-Zuid van Antwerpen-Luchtbal
ddSTR+rvSTRexdSTR lijn van Breda
dSTR+rvÜSTdSTRexdSTR lijn van 's-Hertogenbosch
vÜSTrdSTRdSTRexdSTR
dBHF-LvBHF-RdSTRexdSTR 0,0 Lage Zwaluwe
dvÜSTlveABZgl-STRexvSHI2+r
v-STRvÜSTu+ldSTRexvSTR
v-STRv-SHI2g+rdSTRexvSTR
dvSTRl-dKRZodKRZoxvKRZ lijn naar Moerdijk haven
goederen
dBSicon .svgvSTRexvSTR-KBHFe 0,0 Moerdijk AR
dv-STRvSTR-exKBHFe Moerdijk SS
v-STRdSTR HSL-Zuid naar Schiphol
STR lijn naar Rotterdam Centraal

Spoorlijn 12 Antwerpen - Lage Zwaluwe is de grensoverschrijdende spoorlijn die als spoorlijn 12 Antwerpen verbindt met de Belgisch-Nederlandse grens en als Nederlandse spoorlijn verdergaat naar Roosendaal en Lage Zwaluwe. Het is de oudste en was tot 2018 de belangrijkste spoorverbinding tussen België en Nederland. De lijn is in totaal 64 kilometer lang, waarvan 33 kilometer in België en 31 kilometer in Nederland.

Het traject Roosendaal-Antwerpen dateert van 1854. Tevens is dit het eerste geëlektrificeerde grensoverschrijdende baanvak in Europa (september 1957).

Geschiedenis[bewerken]

Een Thalys rijdt door het station van Heide
Een goederentrein met NMBS-locomotief serie 25.5 rijdt door het station van Heide

Op 9 juli 1852 sloten België en Nederland een verdrag om een nieuwe spoorlijn aan te leggen, die Antwerpen met Rotterdam zou verbinden. Op 26 juni 1854 werd de spoorlijn van Antwerpen naar Roosendaal officieel ingehuldigd. Op 20 oktober van hetzelfde jaar werd het baanvak Roosendaal - Oudenbosch geopend. Ruim twee maanden later, op 24 december, volgde het baanvak Oudenbosch - Zevenbergen en ten slotte konden de treinen op 1 mei 1855 de haven van Moerdijk bereiken. Vanaf Moerdijk kon men met per raderstoomschip verder reizen naar Rotterdam.

De Société Anonyme des chemins de fer d'Anvers à Rotterdam (AR) verzorgde de exploitatie; op 1 januari 1864 werd de exploitatie overgenomen door de Grand Central Belge. Op 1 mei 1876 opende de Staat der Nederlanden een verbindingsspoor van Zevenbergen naar Lage Zwaluwe, waar de lijn aansloot op de spoorlijn Breda - Rotterdam (Staatslijn I). In 1880 werd de spoorlijn aan Belgische zijde genationaliseerd en voortaan door de Belgische staat geëxploiteerd. Daarop werd aan Nederlandse zijde de exploitatie overgenomen door de SS, die meteen de overbodig geworden lijn Zevenbergen - Moerdijk sloot.

In Antwerpen reden de treinen op straatniveau door de stad, ongeveer via de route Rotterdamstraat - Hollandstraat - Trapstraat, dit resulteerde in lange wachttijden aan de overwegen. Daarom werd in 1871 besloten een ringlijn aan de oostzijde van de stad aan te leggen. Op 1 januari 1873 nam men dit oostelijke ringspoor in gebruik; het liep van Antwerpen-Centraal (dat voor 1905 nog Antwerpen-Oost heette), langs station Borgerhout (van 1905 tot 2011 Antwerpen-Oost), station Zurenborg (van 1905 Antwerpen-Schijnpoort geheten) naar station Stuyvenberg (van 1905 tot 2011 Antwerpen-Dam).

Aanvankelijk liep alles over een enkel spoor. Vanwege de toenemende drukte legde de spoorwegmaatschappij in de jaren 1881-'82 een dubbelsporige lijn aan.

Van Antwerpen-Oost naar Antwerpen-Noorderdokken loopt spoorlijn 12 parallel met spoorlijn 27A. Alleen bij Ekeren is er een verbinding tussen de beide lijnen, die samen het oostelijke ringspoor rond Antwerpen vormen.

De maximumsnelheid op de lijn bedraagt 130 km/u.

Elektrificatie[bewerken]

Spanningssluis Roosendaal.

Vanaf 2 juni 1957 is de lijn geëlektrificeerd. Tussen Essen en Roosendaal bevindt zich een spanningssluis, voor de overgang van 3000 V bovenleidingsspanning in België naar 1500 V in Nederland. De meeste Belgische elektrische treinen kunnen zonder speciale aanpassingen de grens over tot Roosendaal, zij het met beperkt vermogen door de lagere spanning.

Voor internationale treinen die een langer traject in Nederland afleggen wordt meerspannings-materieel gebruikt. Het eerste speciaal geschikte materieel was vanaf 1957 het Materieel '57, een aangepaste versie van de Nederlandse Hondekop, dat tot 1986 als Beneluxtrein reed. Later volgden de NMBS-locomotiefreeksen 25.5 (vanaf 1974) en 11.8 (tussen 1986 en 2012) en HLE 28 (vanaf 2008) en de Thalys (vanaf 1996).

Stations en gebouwen[bewerken]

Buiten gebruik:

Treindienst[bewerken]

Deze lijn is altijd de belangrijkste internationale spoorverbinding tussen België en Nederland geweest, maar met de ingebruikname van de hogesnelheidslijn Schiphol - Antwerpen zijn per 9 december 2012 alle doorgaande internationale treinen daarover gaan rijden. De route via Roosendaal wordt daarmee de voordeligere (maar wat trage) reismogelijkheid waarvoor men niet hoeft te reserveren, en voorlopig tevens de enige reisroute met de trein tussen Zeeland/Noord-Brabant en Antwerpen/Brussel. Verder wordt de lijn nog voor regionaal vervoer en goederenvervoer gebruikt.

Internationaal[bewerken]

De stoptrein (door de NMBS aangeduid met L, maar op de site van NS International met IR en met R) Antwerpen - Roosendaal gaat eenmaal per uur, heeft 10 haltes onderweg en doet er 44 minuten over.

Geschiedenis[bewerken]

Vanouds waren de Belgische stoptreinen (vroegen omnibustreinen genoemd) vanuit Antwerpen beperkt tot Essen, vanwaar lokale reizigers konden overstappen op internationale treinen nadat de grensformaliteiten geregeld waren. Essen was in die tijd een volwaardig groot grensstation met restauratie. Na de elektrificatie en introductie van de Beneluxtrein in september 1957 was Essen de verplichte overstapplaats voor de lokale reizigers.

Aanvullend op de Beneluxtrein werd in 1980 de IC-uurdienst Oostende - Gent - Antwerpen - Roosendaal geïntroduceerd. Deze treinen stopten niet in Essen. Hiermee reden er twee IC-treinen per uur tussen Antwerpen en Roosendaal. De IC-stop in Essen werd later overgenomen door de IC Oostende - Roosendaal, waardoor de Benelux versneld kon worden. De lokale stoptreinreizigers moesten dan overstappen in zowel Roosendaal als Essen (overstaptijd een halfuur) om naar de Nederlandse Randstad te reizen.

Met de inkrimping en later afschaffing van de IC treindienst Oostende - Roosendaal, werd de stoptrein doorgetrokken naar Roosendaal. Voor een jaar werd de sneltreindienst vanuit Charleroi doorgetrokken naar Roosendaal. Door de grote onregelmatigheid van deze treindienst en de korte keertijd in Roosendaal, werd deze treindienst ingeperkt tot Essen.

De Beneluxtrein was de Intercity Brussel-Zuid - Antwerpen-Centraal - Roosendaal - Amsterdam Centraal; deze ging ook eenmaal per uur. Deze was sneller, maar werd op 9 december 2012 opgeheven, waardoor de stoptrein, nog steeds een uurdienst, de enige verbinding werd. Hiertegen is veel protest gerezen. Begin 2013 werd de beneluxtrein weer deels hersteld in verband met het fiasco van de Fyra en later volledig.

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
IC 05 Intercity (NMBS) Charleroi-ZuidBrussel-ZuidAntwerpen-CentraalEssen Rijdt alleen op werkdagen.
IC 07 Intercity (NMBS) Charleroi-ZuidBrussel-ZuidAntwerpen-CentraalAntwerpen-Noorderdokken Rijdt alleen op werkdagen.
IC 22 Intercity (NMBS) BincheBrussel-ZuidMechelenAntwerpen-Centraal – [ Essen ] Een trein naar Essen.
2200 Intercity Amsterdam CentraalAmsterdam SloterdijkHaarlemLeiden CentraalDen Haag HSDelftRotterdam CentraalDordrechtRoosendaalVlissingen Vormt tussen Amsterdam Centraal en Leiden Centraal een kwartierdienst met serie 2100. Vormt tussen Leiden Centraal en Dordrecht een kwartierdienst met serie 2400. In de spits vanaf/tot Roosendaal gecombineerd met serie 12200.
S 32

450

S-trein (NMBS) PuursAntwerpen-ZuidAntwerpen-BerchemAntwerpen-CentraalRoosendaal Rijdt niet in het weekend. Rijdt tot begin 2019 tot Essen, met aparte pendeltreinen tussen Roosendaal en Essen.
S 32

2550

S-trein (NMBS) PuursAntwerpen-ZuidAntwerpen-BerchemAntwerpen-CentraalEssen – [ Roosendaal ] In het weekend tot Roosendaal. Stopt op weekdagen niet in Sint-Mariaburg, Kijkuit en Wildert. Rijdt tot begin 2019 tot Essen, met aparte pendeltreinen tussen Roosendaal en Essen.
5900 Sprinter DordrechtRoosendaal 's Avonds en in het weekend eenmaal per uur.
P 8220 Piekuurtrein (NMBS) [ Hamont – ] / [ EssenAntwerpen-Centraal – ] LeuvenHeverlee Een trein op zondagavond.

Goederenverkeer[bewerken]

Goederenverkeer van en naar rangeerterrein Kijfhoek (bij Rotterdam) en de havens van Antwerpen en transittreinen (treinen zonder overlaadpunt in bijvoorbeeld Nederland). In totaal is er ruimte beschikbaar voor 3 goederentreinen per uur, per richting.

In 2015 werd de aansluiting van de goederenspoorlijn naar het bedrijventerrein Borchwerf II bij Roosendaal, die al enige jaren tevoren was aangelegd, op het het hoofdnet tot stand gebracht.

Aansluitingen[bewerken]

In de volgende plaatsen is of was er een aansluiting op de volgende spoorlijnen:

Antwerpen-Centraal
Spoorlijn 59/1 tussen Antwerpen-Centraal en Y West Berchem
Y Antwerpen-Oost
Spoorlijn 27/1 tussen Y Noord Berchem en Y Antwerpen Oost
Antwerpen-Oost
Spoorlijn 27A tussen Y Liersesteenweg en Bundel Rhodesië
Antwerpen-Schijnpoort
Spoorlijn 12B tussen Antwerpen-Schijnpoort en Antwerpen-Dokken & Stapelplaatsen
Spoorlijn 27A tussen Y Liersesteenweg en Bundel Rhodesië
Antwerpen-Dam
Spoorlijn 27A tussen Y Liersesteenweg en Bundel Rhodesië
Antwerpen-Luchtbal
HSL 4 tussen Schiphol en Antwerpen-Luchtbal
Spoorlijn 25 tussen Brussel-Noord en Antwerpen-Luchtbal
Spoorlijn 27A tussen Y Liersesteenweg en Bundel Rhodesië
Antwerpen-Noorderdokken
Spoorlijn 27A tussen Y Liersesteenweg en Bundel Rhodesië
Roosendaal
Spoorlijn tussen Roosendaal en Vlissingen
Spoorlijn tussen Roosendaal en Breda
Lage Zwaluwe
Spoorlijn tussen Breda en Rotterdam
Spoorlijn tussen Lage Zwaluwe en 's-Hertogenbosch
Spoorlijn tussen Lage Zwaluwe en Moerdijk haven

Verbindingsspoor[bewerken]

12/1: Y Driehoekstraat (lijn 27A) - Y Sint-Mariaburg (lijn 12), enkelspoor - geëlektrificeerd.

Zie ook[bewerken]

HSL:1 · 2 · 3 · 4
Spoorlijnen:0 · 12 · 13 · 15 · 16 · 16A · 19 · 20 · 21 · 21A · 21D · 24 · 25 · 25N · 26 · 27 · 27A · 27B · 28 · 29 · 34 · 35 · 35/1 · 35/2 · 36 · 36C · 36N · 37 · 39 · 40 · 42 · 43 · 44 · 49 · 50 · 50A · 51 · 51A · 51B · 51B/1 · 52 · 53 · 53/1 · 54 · 55 · 57 · 58 · 59 · 60 · 66 · 69 · 73 · 75 · 75A · 78 · 82 · 86 · 89 · 90 · 94 · 96 · 97 · 108 · 112 · 115 · 116 · 117 · 118 · 122 · 123 · 124 · 125 · 125B · 130 · 130A · 132 · 134 · 139 · 140 · 141 · 144 · 154 · 161 · 161D · 162 · 163 · 165 · 166 · 167
Goederenlijnen:10 · 11 · 11A · 17 · 21C · 26A · 26B · 27C · 36A · 100 · 106 · 125A · 127 · 137 · 138 · 147 · 150 · 155 · 202 · 202A · 204 · 207 · 208 · 209 · 211 · 214 · 217 · 218 · 220 · 221 · 222 · 223 · 224 · 226 · 230 · 231 · 232 · 242 · 260 · 260A · 269 · 270 · 272 · 273 · 276 · 280 · 283 · 285 · 288 · 289
Opgebroken:12B · 18 · 21B · 22 · 23 · 30 · 31 · 32 · 33 · 33A · 38 · 45 · 45A · 46 · 47 · 48 · 56 · 61 · 62 · 63 · 64 · 65 · 66A · 67 · 68 · 69B · 73A · 74 · 76 · 77 · 77A · 79 · 80 · 81 · 83 · 85 · 87 · 88 · 88A · 92 · 98 · 99 · 102 · 107 · 109 · 110 · 111 · 112A · 113 · 114 · 119 · 120 · 121 · 126 · 128 · 131 · 133 · 135 · 136 · 136B · 137 · 138A · 140A · 142 · 143 · 153 · 156 · 160 · 164 · 201 · 203 · 205 · 249 · 253 · 254 · 257 · 264 · 266 · 266A · 267