Spoorlijn Almelo - Salzbergen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Spoorlijn Almelo - Salzbergen
DB 2026
Spoorlijn Almelo - Salzbergen op de kaart
Totale lengte54,5 km
Spoorwijdtenormaalspoor 1435 mm
Aangelegd doorAS
Geopend18 oktober 1865
Huidige statusin gebruik
Geëlektrificeerd
Almelo - Oldenzaal: 1951
Oldenzaal - Salzbergen: 1976
Aantal sporen2
Baanvaksnelheid
Almelo - Hengelo: 130
Hengelo - Salzbergen: 125
Beveiliging
Almelo - Bad Bentheim: ATB EG
Bad Bentheim Grens - Salzbergen: PZB
Omgrenzingsprofiel
Almelo - Grens: OPS-NL / G2
Grens - Salzbergen: GC
BeladingsklasseD4
Treindienst door
Almelo - Hengelo: NS, Keolis ( Blauwnet ):
Hengelo - Oldenzaal: Keolis ( Blauwnet ) / eurobahn:
Bad Bentheim - Salzbergen: eurobahn:
Almelo - Salzbergen: NS / DB / eurobahn:
Traject
v-STR lijn van Zwolle
lijn van Deventer
BSicon .svgvÜST lijn van Mariënberg
BSicon .svgvBHF-DST 0,8 Almelo
BSicon .svgvSHI2g+l-
dCSTR Almelo Verdiept
dBHF 2,7 Almelo de Riet
dWBRÜCKE1 Weezebeek
deHST 7,1 Zenderen
dBHF 10,1 Borne
dSKRZ-Ao A1E30
edABZq+rvSTR+r-STRd lijn van Zutphen
dENDExavÜSTd
exdSHI2+ldSHI2gxr+ldSHI2grvSTR-d
exdSTRdDSTvBHFBSicon .svg 15,4 Hengelo
exdBHFvÜSTlvSTR-d Hengelo GOLS
exdSTRdBSTvÜSTBSicon .svg
exdSTRrvÜSTlvSTR-d lijn naar Doetinchem opgebroken
dSTRrdSTRrvSTR- lijn naar Glanerbeek
dBHF 17,2 Hengelo Oost
dSKRZ-Au A1E30
vexSTR+r-STR tramlijn van Gronau en lijn van Boekelo opgebroken
vexBHF-STR Oldenzaal (EO)
devÜSTruexdSTR+l tramlijn van Denekamp opgebroken
dvDST-BHFuexdHST 26,2 Oldenzaal
BSicon v-STR.svg
v-STR +
BSicon uexv-SHI2r.svg
uexv-SHI2r + vSTR-
v-SHI2g+r
dSKRZ-Ao A1E30
dWBRÜCKE1 Dinkel
dGRENZE
33,5
21,8
grens Nederland - Duitsland
deBHF 16,7 Gildehaus
BSicon .svgdKRZudSTR+r DB 9203 van Gronau alleen goederen
dv-SHI2grdSTR
dvBHF-DSTdSTR 13,7 Bad Bentheim voorheen Bentheim
v-STRvÜSTl
dvSTRdDST Bad Bentheim Nord voorheen Bentheim Nord
dv-SHI2g+rdSTRl DB 9203 naar Coevorden alleen goederen
dBHF 9,3 Schüttorf
dWBRÜCKE1 Overijsselse Vecht
dSKRZ-Au 31
BSicon .svgdABZg+ldABZq+l DB 2931 van Emden Rbf
BSicon .svgvBHF 0,0 Salzbergen
BSicon .svgv-SHI2g+r DB 2931 naar Hamm (Westf)

De Spoorlijn Almelo - Salzbergen is de op 18 oktober 1865 geopende grensoverschrijdende spoorlijn die het Nederlandse Almelo met het Duitse Salzbergen verbindt. Het Duitse deel van de spoorlijn heeft het DB-nummer 2026.

Geschiedenis[bewerken]

De lijn is aangelegd door de Spoorweg-Maatschappij Almelo-Salzbergen (AS), opgericht als NV op 18 augustus 1862 te Almelo met als doel Twente en in het bijzonder Almelo te verbinden met zowel het Nederlandse als het Duitse spoorwegnet. In 1865 was dit de eerste spoorlijn in Twente en daarmee was de regio dus eerder op het Duitse dan op het Nederlandse net aangesloten. Nog geen maand later, in november 1865, bereikte Staatslijn D vanuit Zutphen echter het station van Hengelo en was de verbinding met het Nederlandse spoorwegennet een feit. In Salzbergen, toen gelegen in het Koninkrijk Hannover, sloot de lijn aan op de reeds in 1855 geopende spoorlijn Hamm - Emden van Hamm via Rheine en Leer naar Emden.

Spoorverdubbeling[bewerken]

Initieel werd de lijn enkelsporig aangelegd, maar mede doordat de verbinding in Almelo al snel aansluiting kreeg op de spoorlijnen naar Zwolle en Deventer nam het belang van de lijn toe. In 1902 werd daarom het gedeelte Almelo-Hengelo al verdubbeld. In Hengelo werd hierbij meteen het grootste gedeelte van de lijn en het emplacement verhoogd aangelegd. Door de zandwinning is het Lonnekermeer ontstaan. Het gedeelte Hengelo Oldenzaal volgde in 1905 en uiteindelijk was de gehele lijn in 1913 verdubbeld.

De spoorlijn tussen Oldenzaal en Bad Bentheim nabij De Lutte

Elektrificatie[bewerken]

Voor de Tweede Wereldoorlog werd het middennet van het Nederlandse spoorwegnetwerk al geëlektrificeerd. De lijn Almelo-Salzbergen hoorde hier niet bij. Begin jaren 1950 werd besloten om de rest van het hoofdrailnet ook te elektrificeren. Het traject van Almelo naar Oldenzaal werd in 1951 en het traject van Oldenzaal naar Bad-Bentheim werd op 30 mei 1976 geëlektrificeerd met een gelijkspanning van 1500 volt. Het traject van Bad Bentheim naar Salzbergen werd op 30 mei 1976 geëlektrificeerd met een wisselspanning van 15.000 volt, 16 2/3 Hz. Door het verschil in spanning in Nederland en Duitsland zijn er op het station in Bad-Bentheim zowel perron- als goederensporen ingericht met een bovenleiding met wisselbare bovenleidingspanning. Hierdoor hoeven de elektrische locomotieven op de perronsporen 1 t/m 3 niet met diesellocomotieven te worden gerangeerd. Bij de goederensporen is een rangeer locomotief of elektrische locomotieven geschikt voor beide bovenleidingspanningen nodig. Voor de elektrificatie werden de locomotieven gewisseld in Hengelo of Oldenzaal. Tevens fungeerden Oldenzaal en Bentheim als douanestations, maar sinds het wegvallen van de Europese binnengrenzen stoppen de internationale sneltreinen niet meer in Oldenzaal. Dit is mede reden geweest voor diverse lokale en regionale overheden om te ijveren voor een grensoverschrijdende lightrailverbinding. Die werd tussen december 2010 en december 2013 verzorgd door Syntus.

Almelo verdiept[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Almelo Verdiept voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De verdiepte spoorbak in aanleg. Voor de duur van de werkzaamheden lag er een noodspoor, rechtsboven op de foto.

Van 2006 tot 2009 werd tussen de stations Almelo en Almelo de Riet een verdiepte spoorbak gebouwd. Sinds de zomer van 2009 rijden de treinen tussen Almelo en Almelo de Riet door deze verdiepte bak, die niet geheel ondergronds is (want er zit geen dak op); de bovenleidingportalen steken deels boven de grond uit. Alle overwegen zijn daarbij vervangen door viaducten.

Stations en gebouwen[bewerken]

Overzicht van stations langs de lijn (cursief: voormalig station):

Station Geopend Huidig gebouw
Almelo 1865 1962, 3e gebouw, uniek ontwerp van Koen van der Gaast
Almelo de Riet 1926 1957, standaardtype Vierlingsbeek van W.B. Kloos
Zenderen 1888 geen, station gesloten in 1941
Borne 1865 1975, 2e gebouw, standaardtype Beilen van Cees Douma
Hengelo 1865 1951, 3e gebouw, uniek ontwerp van H.G.J. Schelling
Hengelo GOLS 1884 geen, station gesloten in 1936 (zie voetnoot)
Hengelo Oost 1975 geen
Oldenzaal 1865 1957, 3e gebouw, uniek ontwerp van Koen van der Gaast
Oldenzaal EO 1890 geen, station gesloten in 1934 (zie voetnoot)
Gildehaus 1865 geen, station gesloten in de jaren 50
Bad Bentheim 1865 bouwjaar onbekend
Schüttorf 1865 bouwjaar onbekend
Salzbergen 1865 bouwjaar onbekend

Noot: de stations Hengelo GOLS en Oldenzaal EO lagen fysiek niet direct aan de spoorlijn Almelo - Salzbergen, maar stonden naast de stations Hengelo en Oldenzaal als eindstation van de Spoorlijn Doetinchem - Hengelo GOLS en Spoorlijn Boekelo - Oldenzaal EO.

Wachthuisjes zijn te vinden op Lijst van wachtposten aan de spoorlijn Almelo - Salzbergen.

Treindienst[bewerken]

Hieronder de treindiensten geheel of gedeeltelijk in Nederland, in heden, verleden of toekomst. Verder rijden er naast deze treinseries verschillende vervoerders met goederentreinen.

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
140 / 240

IC 77

Intercity (NS International / DB Fernverkehr) Amsterdam CentraalAmersfoortDeventerHengeloBad BentheimRheineOsnabrück HbfHannover HbfBerlin HbfBerlin Ostbahnhof Rijdt elke twee uur, stopt alternerend te Bünde (Westf) of Bad Oeynhausen
1600 Intercity Schiphol AirportAmsterdam ZuidAmersfoortDeventerHengeloEnschede Vormt tussen Schiphol en Amersfoort een halfuursdienst met serie 11600. Vormt tussen Amersfoort en Enschede een halfuursdienst met serie 1700.
1700 Intercity Den Haag CentraalUtrecht CentraalAmersfoortDeventerHengeloEnschede Vormt tussen Den Haag Centraal en Amersfoort een halfuursdienst met serie 11700. Vormt tussen Amersfoort en Enschede een halfuursdienst met serie 1600.
7000 Sprinter ApeldoornDeventerAlmeloHengeloEnschede Rijdt in de spits van/naar Enschede
7900 Sprinter (Keolis) ZwolleAlmeloHengeloEnschede Onderdeel van Blauwnet
17900 Intercity (Keolis) ZwolleAlmeloHengeloEnschede Onderdeel van Blauwnet. Rijdt alleen op werkdagen overdag en 1x per uur.
31200 Stoptrein (Syntus Twente) ZutphenHengeloOldenzaal Onderdeel van Blauwnet.
20350

RB 61

Regionalbahn (eurobahn) HengeloBad BentheimRheineOsnabrück HbfBünde (Westf)HerfordBielefeld Hbf Wiehengebirgsbahn

Treinserie 20350/RB61 reed vanwege technische problemen, tot 26 februari 2018, niet tussen Bad Bentheim en Hengelo.[1][2]

Almelo - Hengelo[bewerken]

Het traject gedeelte tussen Almelo en Hengelo maakt onderdeel uit van het Nederlandse hoofdrailnet. Ondanks dat maken verschillende vervoerders gebruik van de lijn en is het het drukst bereden deel van de lijn. De Nederlandse Spoorwegen (NS) rijdt Intercity-, Sprinter- en internationale treinen. Sinds 2017 biedt Blauwnet ook Intercity en Sprinter diensten aan.

Intercity[bewerken]

De NS zet voor de Intercitytreinen Koplopers en Virms in. Dagelijks rijdt er tweemaal per uur een intercity (Schiphol/Rotterdam/Den Haag - Amersfoort - Almelo - Hengelo - Enschede) die alleen stopt in Almelo en Hengelo. Blauwnet zet met ingang van de 27 augustus 2018 een keer per uur op werkdagen de FLIRT in als Intercity tussen Enschede en ZwolleRaalte. Tot 27 augustus 2018 reed deze trein niet verder dan Raalte, wegens gebrek aan opstelruimte in Zwolle.

Sprinters[bewerken]

Net als bij de Intercitydiensten bieden zowel de NS als Blauwnet Sprinterdiensten aan op dit deel van de lijn. De NS rijdt in de spits met SGM en Dubbeldeksaggloregiomaterieel tussen Enschede en Apeldoorn via Hengelo, Almelo en Deventer. Sinds december 2017 rijdt Blauwnet met de FLIRT een Sprinterdienst tussen Enschede en Zwolle via Hengelo, Almelo en Nijverdal. Tot december reed de NS een Sprinterdienst met Buffels tussen Enschede en Zwolle.

Hengelo - Oldenzaal[bewerken]

Sinds 2003 wordt de treindienst verzorgd door Syntus, dat hiervoor gebruikmaakt van het type LINT. Er rijden dagelijks twee treinen per uur, die na Hengelo doorrijden naar Zutphen ('s avonds rijdt slechts één van de twee treinen door naar Zutphen). Met ingang van de dienstregeling 2018 rijden de treinen onder de merknaam Blauwnet.

Internationale treinen[bewerken]

Internationale Intercity[bewerken]

Tegenwoordig rijdt de internationale Intercity van NS en DB zeven maal per dag tussen Amsterdam en Berlijn ('s avonds tot Hannover of Bad Bentheim). De bovenleiding staat tot aan Bad Bentheim onder de in Nederland gebruikelijke 1500 V gelijkspanning. De elektrische locomotief moet in Bentheim worden gewisseld om verder te kunnen rijden. Tot de elektrificatie van het grenstraject in 1976 werd de locomotief in Hengelo gewisseld, wat geen problemen gaf omdat de Duitsers een diesellocomotief gebruikten. De Duitsers gebruikten hiervoor onder andere de serie 220 of 221 (de vroegere V200). De internationale Intercity stopt sinds het vervallen van de grenscontroles niet meer in Oldenzaal.

Tot eind 2006 reed de internationale sneltrein onafhankelijk van de binnenlandse intercity's, en werden Almelo en Apeldoorn overgeslagen. Het eindpunt was Amsterdam Centraal.

Van 2006 tot 2012 reed de internationale sneltrein in Nederland als gewone intercitytrein. Dat wil zeggen dat de vertrektijden in Nederland passen in het regelmatige patroon van de intercitytreinen Twente - Schiphol. Vertrekt er een internationale sneltrein, dan vervalt de intercity - die volgens het regelmatige patroon op dat moment zou moeten vertrekken. Voor reizigers van en naar Enschede betekent dit, dat ze in Hengelo moeten overstappen, terwijl ze een half uur eerder of later een doorgaande trein vinden.

Met ingang van de NS-dienstregeling 2013 per 9 december 2012 rijden de internationale treinen niet meer in het patroon van de intercity's, maar in een eigen patroon. Het eindpunt wordt weer Amsterdam Centraal in plaats van Schiphol, maar er worden in Nederland geen intercitystations overgeslagen. De achtergrond van de wijziging is een verschuiving van de vertrektijden van de binnenlandse intercity's met een kwartier, terwijl de internationale treinen op het traject Berlin Ostbahnhof - Bad Bentheim - Nederland niet worden verschoven.

De trein bestaat meestal uit Duitse rijtuigen getrokken door een locomotief uit de 1700 serie. In Bad Bentheim komt er een Duitse locomotief voor de trein.

Stoptreinen/Regionalbahn[bewerken]

Lange tijd was er naast de internationale intercity geen verbinding tussen Hengelo en Bad Bentheim. De frequentie van treinen was hierdoor laag en reizigers van en naar Oldenzaal moesten hierdoor via Hengelo naar Duitsland reizen.

Met behulp van pompwagen verplaatsbaar plateau te Bad Bentheim

Grensland Express[bewerken]

Van 12 december 2010 tot 7 december 2013 werd eenmaal per uur een treindienst van Hengelo via Oldenzaal naar Bad Bentheim verzorgd onder de naam Grensland Express door samenwerking tussen Syntus en de Bentheimer Eisenbahn AG. De trein stopte niet op Hengelo Oost. Daardoor was het mogelijk aansluitingen te bieden op openbaar vervoer in Nederland en Duitsland. Er werd gebruikgemaakt van treinstel 3436 van het type DM 90 (de 'Buffel'). Het streefgetal voor voortzetting van de dienst was 600 grensoverschrijdende passagiers per dag. Begin 2011 waren dat 90, in april van dat jaar 180, in juli 229.[3], en begin 2012 stond het aantal op 200-250 per dag. Dat was niet genoeg en daarom werd de treindienst op 7 december 2013 opgeheven.[4][5] Dit gesubsidieerde experiment kostte in totaal 6 miljoen euro.[6] Ook de stad Nordhorn droeg bij aan de Grensland Express. Het traject had vanuit Bad Bentheim verlengd kunnen worden naar Nordhorn, dat aan de goederenspoorlijn van de Bentheimer Eisenbahn van Bentheim naar Coevorden in Drenthe ligt.

Wiehengebirgsbahn[bewerken]

Keolis verzorgt sinds 10 december 2017 voor de duur van 15 jaar het personenvervoer op het traject Bielefeld - Bad Bentheim onder de naam eurobahn.[7] Vanaf 14 januari 2018, een maand later dan voorzien, werd de bestaande Regionalbahn Bielefeld - Bad Bentheim doorgetrokken naar Hengelo. De start ging niet zonder problemen waardoor de trein een dag later werd geschrapt tussen Hengelo en Bad Bentheim. Eurobahn kampte met problemen met de nieuwe Stadler FLIRT treinen bij het overschakelen van het Duitse naar het Nederlandse net.[1][8] Uiteindelijk reed een maand later op 26 februari 2018 weer tussen Hengelo en Bad Bentheim.[9]

Bad Bentheim - Salzbergen[bewerken]

Sinds 10 december 2017 verzorgt eurobahn het vervoer op het traject Bad Bentheim - Salzbergen. Tot dan werd de dienst 10 jaar lang verzorgd door Westfalenbahn en voor 10 december 2007 werd de dienst verzorgd door de Deutsche Bahn.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]