Eemshaven

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Eemshaven
Schip afgemeerd in Eemshaven
Schip afgemeerd in Eemshaven
Algemene gegevens
Plaats Eemsmond
Provincie Groningen
Land Nederland
Coördinaten 53° 26′ NB, 6° 49′ OL
Havenautoriteit Groningen Seaports
Afmetingen
Oppervlak 1.129 ha
Diepte 11 m
Aanloop
Getijhaven ja
Aanloop Eemsmonding
Havens Julianahaven
Beatrixhaven
Wilhelminahaven
Emmahaven
Meren
Kades totaal 4.950 meter
Overslag
Overslagvolume 2.052.000 ton (2013)
Voorzieningen
Droogdokken ja
Overige infrastructuur
Nabije havens Haven van Delfzijl
Haven van Emden
Nabije treinstations rangeerterrein Onnen bij Groningen
Satellietfoto van de Eems, de Eemshaven ligt linksboven
Satellietfoto van de Eems, de Eemshaven ligt linksboven
Website
Portaal  Portaalicoon   Maritiem

Beluister

(info)

De Eemshaven is gelegen in de gemeente Eemsmond in de provincie Groningen en is de grootste zeehaven van Noord-Nederland. Ze ligt aan de Eemsmonding, een zee-arm waar de Eems uitstroomt in de Noordzee.

De Eemshaven wordt, evenals de haven van Delfzijl, beheerd door Groningen Seaports. De haven ligt ongeveer op de plaats van de verdwenen haven Emetha.

Geschiedenis[bewerken]

In de jaren 1950 en '60 groeide de Nederlandse economie hard. Er was behoefte aan veel ruimte voor de stevige industriële ontwikkeling die het land doormaakte. Een van de maatregelen die men koos was de aanleg van een nieuwe zeehaven in Noord-Nederland. Dat was de Eemshaven, zo'n 20 kilometer noordelijk van de bestaande zeehaven Delfzijl, in de gemeente Eemsmond (huidige naam van de gemeente).

Een van de redenen om juist voor het Noorden te kiezen was het grote overschot aan arbeidskrachten die voorheen in de landbouw werkten.[1] Op 8 februari 1968 besloten de Provinciale Staten van Groningen tot de realisatie van het Eemshavenproject. Het basisplan omvatte de aanleg van een haven voor schepen tot 40.000 ton, wat later uitgebreid zou kunnen worden naar 70.000 ton. Grondleggers van het plan waren de Groninger waterstaatskundigen ir. J. van Veen en ir. N. Nanninga.[2] Het feitelijke ontwerp van de haven is van de hand van Johan van Veen. Hij ontwierp de haven op een zodanige wijze, dat de havenmonding tot in het Doekegat steekt. Het Doekegat is een diepe geul in de Waddenzee. Door dit ontwerp is het mogelijk dat schepen met een grote diepgang, en dus met veel tonnage, toegang hebben tot de Eemshaven.

In 1973 was de eerste fase van de werkzaamheden afgerond, en op 7 juni van dat jaar werd tegelijk met een uitbreiding van de haven van Delfzijl de Eemshaven geopend door Koningin Juliana vanaf het passagiersschip “Rottum”. In 1976 kwam de eerste klant naar de Eemshaven: AG Ems nam een stuk grond en een steiger in gebruik langs het Doekegatkanaal. De rederij ging passagiersdiensten onderhouden naar het Duitse eiland Borkum. De zogenaamde Butterfahrten van Rederij Kamstra verplaatsten zich ook van Delfzijl naar de Eemshaven. Deze laatste werden opgeheven in 1999, toen de Europese eenwording een einde maakte aan het belastingvrij inkopen in internationale wateren.

De Eemshaven was ontworpen voor grootschalige activiteiten in de olieraffinage en basischemie. De oliecrisis van 1973 was echter een spaak in het wiel, waardoor er geen olie- noch chemische industrie van de grond kwam. De enige bron van inkomsten vormden (grote) schepen, die in de haven tijdelijk gestald werden (en waarvoor het havenschap geld ontving). Een van de topattracties was de olietanker Aiko Maru (lengte 365 m, breedte 70 m, 430.000 ton draagvermogen). Dat schip arriveerde op 22 april 1983, en was de oorzaak van de langste file ooit in de Provincie Groningen - 22 kilometer, van Delfzijl naar de Eemshaven.[2]

In 1978 werd een 600 meter lange handelskade in gebruik genomen. Deze kade werd in 1984/1985 nog eens met 550 meter verlengd. In die jaren werd ook de Julianahaven uitgebreid. Vanaf de bouw van de kade begon zich kleinschalige bedrijvigheid te vestigen in de Eemshaven. Een grotere ontwikkeling was dat vanaf 1996 de Meyer Werft uit Papenburg besloot haar grootste schepen voor afbouw en bevoorrading naar de Eemshaven te brengen, vanwege problemen met de diepgang op de Eems. Het eerste schip dat in dat kader arriveerde was het luxueuze passagiersschip Galaxy, waar bijna een half miljoen mensen naar kwamen kijken in de anderhalve maand dat het schip in de haven lag.[2]

In de jaren negentig werd de eerdere aandacht op industrie losgelaten. Het accent bij de ontwikkeling van de haven ligt nu op logistieke bedrijvigheid,[3] waaronder overslag.[4] Het eerste initiatief op dat gebied was een fruitterminal, die in 1986 voor circa 120 miljoen gulden werd aangelegd, maar mislukte. In de jaren tweeduizend zijn de overslagactiviteiten flink toegenomen: de goederenoverslag is in de periode 2003-2011 verdrievoudigd. Eind jaren negentig tot begin jaren tweeduizendtien wordt de rol van de Eemshaven in de energievoorziening van Nederland steeds belangrijker door de bouw van energiecentrales.

In november 2012 zijn plannen goedgekeurd om het haventerrein met ruim 180 hectare uit te breiden.[5] Het betreft hier een uitbreiding in het zuidoostelijke gedeelte ter hoogte van de N33. Met deze plannen is een investering van 54,3 miljoen euro gemoeid. De uitvoering zal gefaseerd plaatsvinden en zal vooral bestemd zijn voor energie- en datagerelateerde activiteiten. De uitbreiding is een gevolg van de sterke groei van energiegerelateerde activiteiten in de haven sinds 2005. Zonder deze expansie zal naar verwachting alle grond in de haven rond 2020 in gebruik zijn. Een onderdeel van het plan, de uitbreiding van de Wilhelminahaven, is echter door de Raad van State tegengehouden. Dit is een gedeeltelijk succes voor vier natuurorganisaties, die zich tegen alle uitbreidingsvergunningen hadden verzet.[6]

Chronologie[bewerken]

  • 1973 - 7 juni: Officiële opening door koningin Juliana.
  • 1976 - De eerste "klant", AG Ems start de Borkumlijn, een reguliere veerdienst op Borkum
  • 1976 - start bouw van de elektriciteitscentrale van de Epon (695 MW)
  • 1977 - de Butterfahrten (tax free minicruise) van rederij Kamstra worden verplaatst van Delfzijl naar de Eemshaven
  • 1978 - start aanleg handelskade. In de loop der jaren vestigden zich daar onder meer Veem & Factor en Sealane.
  • 1986 - opening van de fruitterminal waarvan de aanleg 122 miljoen gulden kostte
  • 1990 - bouw van de patatfabriek
  • 1994 - Opening van de drijvende afbouwwerf van scheepswerf Pattje
  • 1994 - Het bedrijf Conoco (gasverwerking) komt in beeld door een mogelijke investering van 4 miljard gulden en werk voor 1700 man
  • 1996 - uitbreiding van de elektriciteitscentrale met 1705 MW. De centrale is inmiddels eigendom van Electrabel
  • 1996 - het eerste cruiseschip in aanbouw door de Meyer Werft, de Galaxy, ligt enige tijd in de Eemshaven om te worden afgebouwd. Het schip trekt een half miljoen toeschouwers
  • 1996 - naamswijziging: het Havenschap Delfzijl-Eemshaven gaat verder onder de naam Groningen Seaports
  • 1997 - de patatfabriek wordt verplaatst naar Zeeland
  • 1997 - plannen voor een buitendijkse werf, Meyer Werft, bouwer van cruiseschepen overweegt verhuizing naar de Eemshaven
  • 1999 - Wagenborg neemt de fruitterminal over. Tot dan is de fruitterminal het symbool van alles wat mislukt in de Eemshaven
  • 1999 - het plan voor een buitendijkse werf wordt afgeblazen
  • 1999 - Europese regels maken een einde aan de Butterfahrten
  • 2003 - plannen voor sloopwerf Ecodocks
  • 2004 - het recyclingbedrijf Theo Pouw start een grote nevenvestiging in de Eemshaven
  • 2006 - ontmanteling van de afbouwwerf Volharding (voorheen Pattje)
  • 2006 - start van de moutfabriek Holland Malt
  • 2007 - plannen voor sloopwerf Ecodock worden gestaakt
  • 2007 - het bedrijf Biovalue start met de productie van biodiesel (jaarproductie 65 miljoen liter)
  • 2008 - het Eemshaven-complex wordt uitgebreid met de Beatrixhaven. AG Ems start haar Borkumlijn vanuit deze haven en Wijnne & Barends opent er een containerterminal
  • 2008 - NorNed-kabel wordt operationeel met een onderzeese stroomkabel tussen Noorwegen en Nederland
  • 2008 - start bouw van de elektriciteitscentrale van Nuon (1200 MW)
  • 2008 - Opening van het datacenter TCN, met Google als grootste klant
  • 2010 - de plannen voor een aanlanding van vloeibaar aardgas (lng - Essent, Vopak, Gasunie) worden niet doorgezet
  • 2010 - Biovalue staakt productie
  • 2011 - de Wilhelminahaven werd verlengd
  • 2013 - Biovalue herstart productie na overname door Bio-Oil
  • toekomstig - uitbreiding Nuon, aanleg centrale RWE en Advanced Power

Bedrijven[bewerken]

Veerterminals[bewerken]

In de Eemshaven bevinden zich enkele veerterminals, onder andere van AG Ems met een veerdienst op Borkum.

Elektriciteitscentrales[bewerken]

De Eemscentrale (2012)
De RWE-kolencentrale in aanbouw (november 2012)
Werkzaamheden in de Wilhelminahaven tijdens de bouw van de RWE-kolencentrale (november 2012)

De Oostlob is thans het gebied waar de grootste ontwikkelingen worden verwacht.

De Eemshaven speelt een belangrijke rol in de energievoorziening van Nederland. Sinds 1997 heeft Electrabel daar vijf gasgestookte STEG-eenheden met een totaal vermogen van 1.750 megawatt (MW), een gasgestookte combi-eenheid met een vermogen van 675 MW en een gasturbine -eenheid met een vermogen van 17 MW. Verder staan op het terrein nog negen windmolens met een totaal vermogen van 27 MW.

NUON startte in 2008 met de bouw van de Nuon Magnum Multi-fuel centrale met een vermogen van ongeveer 1.200 MW.[7] De centrale kan elektriciteit produceren uit gas, kolen en biomassa. Nuon Magnum wordt in twee fasen gebouwd. Eerst bouwt Nuon het gasgestookte gedeelte, welke in productie zal komen in 2012, en later een installatie voor kolenvergassing en de CO2-afvanginstallatie. In april 2011 besloot Nuon de plannen voor de 2e fase uit te stellen. De ontwikkeling van de grondstofprijzen en het gebrek aan draagvlak voor op opslag van CO2 werden als redenen genoemd om de investeringsbeslissing niet op korte termijn te nemen.[8] Nuon nam in de resultaten over het eerste halfjaar van 2011 een last van 29 miljoen euro als direct gevolg van dit besluit. Dit bedrag was reeds geïnvesteerd in een vergassingstechnologie en -afvang die tot nul is afgeschreven.[9] De bouw van de gasgestookte centrale gaat gewoon door.

Het Duitse RWE bouwt nu een kolencentrale met een capaciteit van 1.560 MW en met mogelijkheden voor CO2-afvang. De locatie Eemshaven is gunstig vanwege de haven die de aanvoer van steenkool met grote zeeschepen mogelijk maakt, de aanwezigheid van voldoende koelwater waardoor geen koeltorens nodig zijn en de directe aanwezigheid van lege aardgasvelden in het noorden van Nederland voor de - eventuele - opslag van CO2. In de centrale komt ook een installatie die stroom uit biomassa kan produceren; deze krijgt een vermogen van 160 MW. Het rendement van de kolencentrale zal ongeveer 46% gaan bedragen. Als alles volgens planning verloopt, zal de centrale in 2013 in gebruik worden genomen en een investering vergen van ruim 2 miljard euro.[10]

In de Eemshaven komt bovendien een onderzeese hoogspanningskabel aan land vanuit Noorwegen. De 580 km lange Norned-kabel is een gelijkspanningskabel en daarom wordt er zowel in Noorwegen als in Eemshaven een omvormerstation gebouwd.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Eemscentrale

Moutfabriek[bewerken]

Holland Malt is een samenwerkingsverband tussen bierbrouwerij Bavaria en Agrifirm, een coöperatie van tuinders en boeren. De partners hebben in totaal 55 miljoen euro geïnvesteerd in een nieuwe moutfabriek met bijbehorende graansilo's in de Eemshaven. Medio 2006 werd de fabriek officieel in gebruik genomen. Mout wordt gebruikt als grondstof voor bier. De fabriek heeft een capaciteit van 165.000 ton wat overeenkomt met een jaaromzet van ongeveer 100 miljoen euro.[11] De locatie is gekozen vanwege de goede aan- en afvoerwegen voor grondstoffen en de beschikbaarheid van frisse lucht die essentieel is voor het productieproces. Holland Malt heeft een tweede moutfabriek in Lieshout.

Overslagbedrijf[bewerken]

De Vopak Terminal Eemshaven (2012)

Het overslagbedrijf Veem & Factor exploiteert een aantal loodsen in de Eemshaven. Het bedrijf kwam op 30 juli 2007 in het landelijke nieuws doordat brand uitbrak in een aantal van de reusachtige opslagloodsen. In deze gebouwen was huisvuil opgelagen voor een recyclingbedrijf. De brand kon met enige moeite worden geblust en leverde een miljoenenschade op.

Tot 2010 waren er plannen voor de aanlanding van vloeibaar aardgas (lng). Gasunie, Vopak en Essent deden een onderzoek naar de haalbaarheid van een lng-terminal, die volgens de plannen twee opslagtanks moest krijgen van elk 180.000 m3 lng waarmee jaarlijks 10 tot 12 miljard m3 aardgas zou kunnen worden geproduceerd. Het bouwbesluit moest eind 2011 worden genomen waardoor de lng-terminal in de loop van 2015 operationeel had kunnen zijn.[12] Lng zou dan met grote schepen aangevoerd kunnen worden en met enkele aanpassingen de Eemshaven kunnen bereiken.[13] In 2010 werd echter duidelijk dat een dergelijke terminal financieel niet haalbaar was doordat er zich al te veel van dit soort terminals in Europa bevinden om deze rendabel te kunnen maken.

Begin 2011 maakten Vopak en joint venture partner NIBC European Infrastructure Fund bekend een nieuwe opslagterminal voor olieproducten te bouwen. Deze komt op een 55 hectare groot terrein gelegen ten zuidwesten van de Julianahaven. De terminal zal gebruikt worden voor de opslag van strategische voorraden ruwe aardolie, benzine en diesel. In de eerste fase worden 11 tanks gebouwd met een totale capaciteit van 660.000 m3 en een steiger voor zeeschepen. Op 2 september 2012 meerde de MS Eagle Matsuyama als eerste olietanker aan bij de steiger van Vopak Terminal Eemshaven. De tanker had 35.000 ton lading aan boord en opende hiermee de terminal.[14] Als de vraag daartoe aanleiding geeft, kan de opslagcapaciteit worden uitgebreid tot 2,76 miljoen m3.[15]

Ecodock[bewerken]

In 2006 kwamen concrete plannen naar buiten om schepen op een ecologisch verantwoorde werkwijze, onder mensvriendelijke werkomstandigheden en winstgevend te slopen. Het Ecodock project was een initiatief van de Groningse afval- en recyclingspecialist Doebren Mulder. Het was bedoeld als alternatief voor het slopen van schepen op stranden in India, Bangladesh en China. De omstandigheden waaronder dit gebeurt, zijn slecht voor de werknemers, veel ongevallen door ondeskundigheid, en het milieu. Bij de sloop komen grote hoeveelheden smeerolie, brandstof, chemicaliën, kunststoffen, zware metalen, asbest en andere verontreinigingen in zee terecht. In de Wilhelminabekken in de Eemshaven zou een droogdok komen van ongeveer 300 meter lang, 55 meter breed en 8 meter diep op een werf van ongeveer 30 hectare groot. Voor de ontwikkeling van het eerste Ecodock was een investering nodig van 64 miljoen euro.[16] Omdat de twee investeerders niet met geld over de brug kwamen werd Ecodock in augustus 2007 failliet verklaard, nog voordat de eerste paal in de grond was geslagen.

Google[bewerken]

Bij de Eemshaven staat sinds 2008 een van de grootste computercentra van Europa. Het gebouw dat eigendom is van TCN biedt plaats aan 100.000 servers. Google is enige huurder van het complex.[17]

Overslaggegevens[bewerken]

Sinds 2003 is de goederenoverslag in de Eemshaven verdrievoudigd. In de laatste jaren lag deze rond de 2,5 miljoen ton per jaar. De stijging in 2012 was het gevolg van de nieuwe Vopak terminal die in september 2012 is geopend. Hiervoor werd 0,5 miljoen ton olie aangevoerd. Vanaf 2014 zal de nieuwe kolencentrale van RWE leiden tot extra overslagvolumes door de aanvoer van steenkool en biomassa.

in 1000 tonnen 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Overslag 729 617 1.143 1.584 1.743 2.187 2.016 2.755 2.527 3.444 2.052

Spoor- en wegverbindingen[bewerken]

Twee rijkswegen lopen naar het havengebied:

De spoorlijn Groningen–Roodeschool is in 1978 verlengd naar de Eemshaven. Op dit moment wordt het gedeelte van Roodeschool tot Eemshaven uitsluitend gebruikt voor goederenvervoer. Vanaf 2016 zal de lijn ook geschikt zijn voor passagiersvervoer [18]. Tot die tijd is buiten een busverbinding tussen 27 juni tot en met 30 augustus voor de bootdienst, de enige mogelijkheid om zonder eigen vervoer vanuit Roodeschool naar de haven te komen per taxi.[13]

Kaart van het gebied[bewerken]

Kaart van de Eemsmonding met de haven van Delfzijl (D), Farmsumerhaven (F), Oosterhornhaven (O), Eemshaven (Ee) en de Haven van Emden (Em), samen met de 6 vuurtorens en 4 kapen van dit gebied. De waternamen zijn: I = Ems (Eems in Duitsland), II = Dollard, III = Eems, IV = Dukegat, V = Randzelgat (geul), VI = Oude Westereems (geul), VII = Westereems (geul), IIX = Huibertgat (geul).
Kaart van de Eemsmonding met de haven van Delfzijl (D), Farmsumerhaven (F), Oosterhornhaven (O), Eemshaven (Ee) en de Haven van Emden (Em), samen met de 6 vuurtorens en 4 kapen van dit gebied. De waternamen zijn: I = Ems (Eems in Duitsland), II = Dollard, III = Eems, IV = Dukegat, V = Randzelgat (geul), VI = Oude Westereems (geul), VII = Westereems (geul), IIX = Huibertgat (geul).

Trivia[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Regeringsnota ontwikkeling van het Noorden des Lands, 1968
  2. a b c http://www.groningen-seaports.com/x_downloads/geschiedenisgroningenseaports.pdf
  3. Eemshaven
  4. De Eemshaven - Mainport van Noord Nederland
  5. Groningen Seaports Nieuws: Uitbreiding Eemshaven goedgekeurd, 9 november 2012 Geraadpleegd op 2012-11-18
  6. Raad van State: geen uitbreiding Wilhelminahaven, SC Online, 27 december 2012
  7. Nuon Magnum, In een notendop
  8. Persbericht Nuon over uitstel besluit nieuwe kolencentrale in Eemshaven Geraadpleegd op 2011-05-20
  9. Het Financieele Dagblad, Deal met milieuclubs over uitstel kolencentrale kost Nuon miljoenen, datum: 29 juli 2011, p. 11
  10. (en) Website RWE: Nieuwbouw in Eemshaven
  11. Opening moutfabriek Holland Malt, 27 juni 2006 Geraadpleegd op 2012-03-12
  12. Website Eemshaven LNG-terminal
  13. a b De Eemshaven - Mainport van Noord Nederland
  14. Persbericht Vopak: Eerste tanker lost olie in Eemshaven, 2 september 2012 Geraadpleegd op 2012-10-02
  15. Persbericht Vopak: Nieuwbouw in Eemshaven, januari 2011 Geraadpleegd op 2011-05-27
  16. Maritiem Nederland: Milieuvriendelijk slopen in Gronings Ecodock, 12 juli 2006 Geraadpleegd op 2012-03-12
  17. Google wil energie; Eemshaven heeft het - Trouw ]
  18. [1] Financiering reizigerstrein Roodeschool-Eemshaven rond